Beysenbi, 18 Qañtar 2018
Ädebiet 1749 2 pikir 28 Jeltoqsan, 2017 sağat 09:11

Nwrlıbek Samatwlı. Şaytan bolğan

äñgime

Ömirinde däl bwlay qorlanbağan şığar.

Şamdarı samaladay jarqırağan zäulim saraydan aqtarılğan jwrtpen birge sırtqa sıtılıp şığa berip, öziniñ tım jwpını ömirin oyğa aldı. Sodan jüdep sala bergeni. Sömkesine salğan diktofonı men kassetaların sırtınan sipap qoydı da, şarşaulı jüzben mañayına nazar jıqtı. Osı äzirde ğana ayaqtalğan halıqaralıq sammitten şıqqan jwrt älemdik şetin mäselelerdi talqılağan basqosu äserinen ayığa almay, sayasat jayın qozğap, ekeuara, üşeuara qızu äñgimege kirisken.

Bası sınıp auırıp baradı eken. Qarnı şwrıldap, şöl qısqanın endi bayqadı. Tüski as işpegeni eske tüsti.

Jwmıstan qaytqan jwrtpen talasa-tarmasa avtobusqa jarmastı. Artqı otırğışqa jwrtpen qıstırılısıp gümp berdi. Berzent sömkesin, ayırılıp qalmayın degendey, qos qoldap qarmap, qısıp otır. Biriniñ ayağın biri basqan ığı-jığı halıqtı sıqay tiep alğan avtobus ornınan ıñırana qozğalıp, jwmısşı qıstağına qaray sızıp keledi. Küni boyğı tınımsız jwmıstan şaldıqqan jürginşilerdiñ sirkesi su kötererdey halde emes. Qabaqtarı qatu. Qalta tübine saqtağan tiın-tebenderin jağı sembey qaqıldap, aqşa jiğan bilet kesuşige samarqau wsınıp jatır. Soñğı ceksen teñgesin bilet taratuşınıñ alaqanına bwl da tastay saldı.

Oyında Dostıq-Drujba sarayında ötken sammit. Dünieniñ tört bwrışınan arnayı kelgen prezidentter men premer'ler jinalğan osı basqosuda neler aytılmadı deysiñ. Adamzat balası jer betine sıymay, neşe qilı qiındıqtı qoldan tuındatıp alıp, endi sonıñ saldarınan qwtıla almay älek. Sayasat degeniñ sät sayın mıñ qwbılıp, şiırşıq atıp twratın birdeñe ekenin bwl endi wqqanday. Är memleket öz işindegi tınıştıqtı saqtap twrğanı bükil dünieniñ tınıştığına kepil emes eken. Öz jağdayıñmen qosa körşiñniñ de köñil küyzelisine müddeli bolmay, jer jüzi tınşu tappaytın körinedi. Özgeniñ qas-qabağına qaramasañ, öziñniñ de qwrdımğa ketkeniñ. Adam adammen, memleket memleketpen miday aralasqan kezde, balalağan üstine balalağan mäsele sızdauıqtay sızdap, jwmır Jerdiñ mazasın qaşırıp bitedi eken. Onı däl bügingidey sammit jasap, dünie jüziniñ ıqpaldı figuraları birigip sapırmasa, sayasattıñ qızuı basıluı ekitalay. Mwhitpen şektesip jatqan äne bir körşiles eki eldiñ talay jıldan beri nege qırği qabaq bop kelgenin adam tüsinip bolmaydı. Solardıñ toñteris qabağın düniejüziniñ sayasat serkeleri jiılıp jwmsartpasa, sol ketiskeni ketisken. Qoñsı qonğan eki el tatu bolmasa, olardıñ bwl qılığı älemniñ är qiırında jatqan özge memleketterdiñ de büyirine şanşuday qadalıp, jambasına tastay batqan mäselege aynalıp şığa kelmek eken.

Erteñgi sağat onnan keşki sağat altığa deyin tarqatılıp bitpegen mıñ san tüytkildi tüsinem dep otırıp, oyı älemdi şarlap, ne qiırğa barmadı deysiñ. Kapital bilegen elderden at arıtıp kelgen tisqaqqan sayasatkerler aytqan sözdiñ bäri, sol kapital jolına endi tüsip jatqan elder üşin tañsıq. Birin wğıp, birin wqpaysıñ. Keybirine oy-örisiñ jetpey, onsız da şökimdey miıñ atalağa aynalıp bara jatadı.

Olarmen salıstırğanda, ärine, bizdiñ eldiñ tirşiligi beyşaralıq dep oyladı bwl. Endi şe? Iä, iä, qazir bwrınğı qwndılıq ataulınıñ bäri ayağı aspannan kelip, dünieni tüsinudiñ özi qiın bop baradı.

Qılıştıñ özin sonşalıq beyşara sezinip, qor sanauı bwl da emes, basqa.

Avtobustan qısıla-qımtırıla tüsken soñ, dedektep üyge jetkenşe ımırt üyirilip qalıptı.

Keşki asın işip-jep jan şaqırdı. Bwdan keyingi jwmıs – ashana üsteliniñ üstin jalañaştap, halıqaralıq taqırıptı tolğaytın maqalasın jazu.

Berzent sömkeden diktofonı men kassetaların şığardı. Kassetanıñ bireuin diktofonğa swqtı. Qosıp kördi. Bireu sañqıldap söylep jatır. Germaniya prezidenti me, Franciya premeri me, äyteuir europalıq bireu. Tasada twrğan audarmaşı onıñ sözin orısşağa audarıp, auzı auzına jwqpaydı. Bası joq, ayağı joq, sammittiñ qay twsı ekenin belgilep qoymağanın-ay. Qayterin bilmey birauıq dağdarıp otırdı da, ekinşi kassetağa qol sozdı. Küni boyı sapırılğan sözdi diktofonnan qayta tıñdap şığudıñ özi tağı bir sonday uaqıttı alatının oylağanda, bası solqıldap qoya berdi. Qaşan tıñdap, qaşan jazıp bitiredi? Öl, tiril, maqala tañerteñ bas redaktordıñ aldında jatuı tiis. Sol üşin wyqını wmıta twrğan abzal. Wmıta twrar edi-au, biraq osındayda wyqı şirkin qas dwşpan ekenin däleldep bağadı emes pe?

Köziñ eriksiz jwmılıp bara jatsa, oğan qılar aylañ käni? Sondayda ğoy, qağazğa bir jol jazu jazudıñ küşke tüsetini. Qalam-qağazdı bılay ısırıp tastap, salulı tösekke swlay ketkiñ keledi-aq. Biraq wyqısın qandırıp kelgen bas redaktor «Maqala qayda?» dep jalaqtap otıratını eske tüskende, salulı tösekke swlay ketsem degen älgi bir tätti oydan dereu aynıp, qağaz-qalamğa qalay jarmasa ketkeniñdi öziñ de añğarmay qalasıñ. Qalğıp ketpeudiñ amalın jasap bağasıñ.

Aytpaqşı, osı ötken aptada ğoy, mektep bitiruşilerge sınaqtıñ test türin engizemiz dep entigin basa almay otırğan reformaşıl ministrge qarsı maqala jazbaq bolğanda, kezdeysoq oyğa tüsken wyqıaşardıñ bir paydası tigen. Onda da däl osılay, bala-şağa wyqığa bas qoyıp, üy işi tınıştalğan soñ, qağazğa üñilip edi, ilezde maujıray bastağanı; Qwday atıp kirpigi kirpigine ilinise bergeni; kirpigi kirpigine ilinise bergenine öziniñ de it jını kelgeni.

Özin özi tiriltip almaq bop, vannağa bardı. Tır jalañaştanıp vannağa tüsti. Söytti de bir şelek salqın sudı tas töbesine aqtara saldı. Ah... dep, şortanday şorşıp tüsti sosın. Şorşığanı bar bolsın... tabanı tayıp ketip, şatqayaqtap şalqasınan tüse jazdağanı. Eki qolı erbeñdep, äreñ qwlamay qaldı. Edenge wşıp tüsken qañıltır şelek qañğır-küñgir. «Öy, äkeñ... öy, eneñ... – dep küyindi, – östip jürip bwtımdı ayırıp almayın!» Vannadan şığa berip, qalt twra qaldı: «Ah! Ne dedim men!? Bwtımdı... jo-joq, bwtımızdı bolu kerek». Osı söz özine qattı wnasın. Özine wnağan osı sözden be, älde tas töbesinen aqtarılğan on bes litr tastay sudan ba, wyqısı şayday aşılğanı. Apıl-ğwpıl şalbar balağına ayağın swğa salıp, şaşınıñ suı sorğalap üstelge qaray türa jügirdi. «Bwtımızdı ayırıp almayıq! Bwtımızdı ayırıp almayıq!» BWT – «Birıñğay wlttıq test». Tamaşa! Tabılğan taqırıp!

Erteñgi gazettiñ birinşi betine «Bwtımızdı ayırıp almayıq!» degen atpen bas maqala jarq ete qalsın. «Bwt» degen birinşi buın bas äriptermen terildi. Örekpigen ministr osıdan soñ kilt özgerip, BWT degen qısqarğan sözdi WBT-ğa özgertti de jiberdi. Sıñar auız sözi joğarı jaqqa türpidey tigenine mäz. Keyde wyqıdan qaludıñ osınday tätti läzzatı da boladı-au!

Közine tağı da wyqı tığılıp, maujırap bara jatır eken. Amalı tausılıp, on bes litrlik qañıltır şelekke wmtıldı.

Wyqısın aşıp kelip, diktofondı tağı da qwlağına taqadı. «Äy, it-ay, tım bolmasa audarma qazaqşa bolsa ğoy. Mına bir orısşasın qalay tüsindik?»

Sağattıñ qısqa tili tüngi ekini türti. «Oypırmay... qaşan bastaymın?» Ornınan eriksiz twrıp ketti. «Künwzaq dauıs zoraytqıştıñ janınan şıqpay, diktofonğa jazıp alğanım zaya ketpek pe?» Jüregi küyip, qorlana qalğanı osıdan ğoy. Öziniñ ğana ma, äriptesteriniñ bäriniñ basında osı hal.

Bağana... joq, endi ol keşe bop ketti ğoy. Keşegi sammitke kelgen şeteldik jurnalisterge arnap aldıñğı jaqtan qaz-qatar üstel dayındalıptı. Är üstelde bir-bir komp'yuter. Internet jalğanğan. Bwl bolsa, dauıs zoraytqıştıñ janınan şığa almay, diktofonın qolına wstap, bükşiip twrdı da qoydı. Twrğan jeri zaldıñ tükpiri. Tize bügip otıratın orındıqtı bwğan kim beripti, tikesinen tik twrğasın tizesi talıp, beli qwrısqan.

Şeteldik jurnalisterge jasalğan jağdayğa qızığa da qızğana qaradı. Olardıñ eki közi söylep jatqandarda, eki qolı pernetaqtada. On sausağı jıbırlap, pernetaqtanı jäy ğana sipap otır. «Şirkin-ay, – degen sonda qiyaldap, – bizdiñ jurnalistar mınaday komfortqa qaşan jetedi! Qaşan!»

Diktofonnıñ üni öşip qalıptı. Jalma-jan basqa kasseta auıstırıp, qayta qostı.

«Ay, qorlıq-ay, qorlıq-ay! Olar ğoy, aqparatın jaza salıp, internetpen tabanda redakciyasına jöneltip jatır. Al, biz... diktofondı ırqıldatıp, sözdi äueli qağazğa köşiremiz. Orısşadan qazaqşağa audarımız. Maqala jazu sonan soñ ğana».

Diktofondağı sözdi ıjdaqattap köñilge toqudıñ ornına, qiyal quıp ketken eken, wyqı tığılğan közin uqalap-uqalap jiberip, dıñıldap ketken basın şayqap-şayqap qoydı. «Qoy, – dedi sosın özine özi, – bwlay bolmaydı. Bwlay tıñdap otıra bersem, tañ atıp ketpey me?»

Eñ qiını – alğaşqı söylem. Alğaşqı söylem jazılsa boldı, qalğanı özinen özi qwyılıp kele bermek. Täuekel dep alğaşqı söylemdi jaza bastap edi... Qwday tas töbeden wrğanda tağı da közi jwmılıp, bası salbırap bara jatır eken. Jalma jan ornınan wşıp twrdı. Oyında – on bes litrlik qañıltır şelek.

Sağattıñ qısqa tili tüngi törtke barıp qalıptı. Qalğıp-şwlğıp otırıp jazğanı bir jarım bet. Onıñ da soñın ala bere qalamsap tayıp ketip, qiğaş bir sızıq tüsken. «Qoy! Qoy-ä! – dedi özimen özi söylesip, – bolmadı. Bolmay baradı. Bas qatıp ketti. Jatayın. Qisayayın. Erteñ... birdeñesi bolar».

Ayağınıñ wşımen basıp barıp, jatın bölmeden jamılğı alıp keldi. Ashanada twrğan eski divanğa qwlay ketti. Qattı şarşaptı. Eki qwlağı şu-şu, denesi bılq-sılq. Uday aşığan eki közi eriksiz jwmıla bastasa da, keşegi sammit oyında. Sañqıldağan, sampıldağan dauıstar qwlaq tübinde.

Şırın wyqığa şım batıp bara jatır eken, taqau twrğan üstel jaqtan tıqır-tıqır etken dıbıs estilgeni. Anıq estidi. «Tışqan ba... atjalman ba... qap, quıp jiberetin... tayrañdatpay...» Sanasına sañlaulap kelgen oyın orındauğa erindi.

Tıqır tağı estildi. Estilip qana qoysa bir säri ğoy, bireu jamılğınıñ büyir twsın köterip, qolın swğıp jatır. Mwp-mwzday, tap-tastay. Twla boyı türşigip sala berdi. Swğınğan qoldı qağıp jibermek bop edi, siresken denesi iliger emes. Qolı köterter emes. Wyıp qalğan ba, janı joq. Sığıraytıp közin aşqanı bolmasa, tırp etip qozğaluı mwñ.

Körip jatır. Bireu, eki ezui eki qwlağında, ırjiıp qarap twr. Közi jılt-jılt. Tanauı şu-şu. Dem alısı da tım jaqınnan sezildi. «Mässağan, – dep oyladı ön boyı mwzdap, – sarı serke ğoy mınau! Meniñ bala kezimde bar edi osı serke.» Miı zeñip, öz oyınan özi şoşıdı. Sol-aq eken, sarı serke baqıldap qoya bergeni. Büyirine tap-tastay sirağın swğıñqırap-swğıñqırap jiberdi. Janı şığıp kete jazdasın. Üreyi wşsın. Suıq ter sau-sau qwyıldı. Zäulim sarayda ötken sammit emes pe oylap jatqanı. Endi mınası nemene... Marqwm äkesi sonau jıldarı soyıp tastamap pa edi? Saudırağan süyegin auıl itteri tasıp ketpep pe edi? Sarı serke... sonıñ däl özi... tirilip ketken be, zäntalaq! Baqıldağan dauısı qanday jaman! Qwlağı twnıp, qimıldauğa zar bop qalğanı qalay? Qimıldau bılay qalıp, dıbıstauğa därmeni jetpegeni nesi? Ätteñ-ay, adam degen de bir beyşara maqwlıq-au! Qapelimde basqa tüsken ne müşkil hal? «Pi... pi...» Erni ernine juıspadı. Erninen de jan ketip qalğan ba? Mwp-mwzday twyaq büyirin tesip bara jatır ğoy. Janı büyirinde ğana ma? Közinen ıstıq jas saulap tögildi. «Pi... pis... pissimilla!» Tili kälimağa kelgeni sol eken, älgi serke degeni büyirine qadağan sirağın suırıp ala saldı da, «baq» etip, şoñqiıp swlay ketti. «Pissimilla, pissimilla!» Dauıstap, basın köterip aluğa küşi äreñ jetse... eki közin tars jwmıp alğan. Aşsa, üydiñ işi tım-tırıs. Sarı serke... joq eles... qaysısı bolsa da zım-ziya. Tüs pe sonda?

Mılja-mılja bolğan denesin qozğap, auır dem aldı. Öziniñ öli emes, tiri ekenin tüysinip, kökiregine azğantay quanış qwyıldı. Älgi bir tüsten, Qwday saqtasın, tüs deuge de kele qoymaytın üreyli oqiğadan soñ denesi del-sal. Eseñgirep birauıq otırdı. Üreyden birjola arıla almastan tösekke qayta qisaydı. Körpeniñ büyir twsın astına basıp, mwqiyat qımtap qoydı.

Wyqı degen tätti bir twñğiıq. Kirpigi kirpigine baylana bergen eken deydi... tağı da «baq» etken dıbıs. Jüregi zırq etip, tas töbesine jetsin. «Baqıldağan» dıbıs bas jaqtan şıqtı ma, älde ayaq jaqtan estildi me, qapelimde şamalay almadı. Tipti, öziniñ bası qay jaq, ayağı qay jaq... jañılısqan bir hal. Sañılaulanğan sanası ğana. Sol... sol sarı serke... endi ol jalğız emes. Köp. Samsap twr. Qwlaqtarı salpiıp-salpiıp, birin biri kimeley jetken. Bireui tabanına tap-tastay twyağın tigizdi. Endi biri toq etkizip tas töbesinen nwqıp jibersin. Ayaq-qolı jansızdanıp, tağı da sirese qalğan. Tartıp ala almaydı. Qauqarsız. Özin pissimilla ğana qwtqaratının sanası sezip jatsa da, tili kürmelip, erni ernine juıspadı. Sarı serkeniñ osımen ekinşi ret payda bolğanı ğana anıq. «Sarı serke emes, sarı serke bop kep twrğan şaytan ğoy, – dep oyladı. Öz oyınan öziniñ zäresi wştı. – Bet-auzımdı qisaytıp, esalañ etip qoymasa... Qap, däret alıp, dwğa oqıp, tazalanıp jatu kerek deuşi edi... Soğan bir mwrşa bolmay-aq qoydı-au.»

Qattı qinalıp, erin wşına bar küşin jinadı. Zorlanıp, küşenip pissimilla dep sıbır etti. Sonan soñ ğana qattıraq söyleuge demi jetti. Sarı serkege ilesken päleketter pissimillanı estigende äueli jım-jırt bola qaldı da, bwl basın kötergende dürkirep, tım-tıraqay beze jöneldi. Sılq-sılq külgendey dıbıs qwlaqqa şalındı. Äp-sätte közden ğayıp boldı.

Buın-buının diril alğan. Tamağı qwp-qwrğaq. Ornınan twrıp, su işpek edi...

Endi twñğiıqqa qwldırap emes, kerisinşe, şırqau biikke samğap ketipti deydi. Daliğan jer beti ilezde bürisip, alaqanğa salğanday qalayşa tez kişireyip ketkenine qayran. Şırqau biikke tez köterilgeni sonşa, bası şır-köbelek aynalıp, közi bwldırap ketti. Basınıñ aynalğanı da, köziniñ bwldırağanı da janına jağıp, köñiline wnap baradı. Kökke köterilgen üstine köterile tüssem eken deydi; basım aynalğan üstine aynala tüse eken deydi. Mwnday tılsım ğajayıptı jer betinde jauınqwrttay jıbırlap, äreñ jıljığan adam beyşara qaydan sezinsin?

Alıstan, tuu alıstan sırt-sırt basqan twyaq dıbısı estildi. Estilgeni sol, qanatı qayırılğan qarşığa qwstay kök törinen sılq etip, ayaq astına qwlap tüsti. Twyaq dıbısı jaqınnan, däl irgesinen estildi. Körip jatır. Qol sozım jerge kelip, irkildi. Sol... sol bayağı sarı serke. Süyir twmsığın alğa ozdırıp, pırs-pırs küyseydi. Qos müyizi artqa emes, alğa qaray iilgen. Jıltırağan jipsik közi jap-jasıl. Janıp twr. Jağın qayşılap, küysegen sayın sapsiğan saqal selteñ-selteñ. Süp-süyir qos qwlaq, qos qwlaqtıñ arasında erbigen qos müyiz. Tört ayaqtap emes, bw jolı eki ayağına minip, tikesinen tik twr. Denesine qılşıq emes, qauırsın ösken be, qırğauıldıñ qorazınday qızıl-jasılğa malınıp alğan. «Ayttım ğoy, sarı serke emes bwl... şaytan» dep oyladı.  Jüregi suınıp bara jattı. Tıpırlap twrıp ketse, boy bermes edi. Keudesi kötertpedi. Twnşığıp, qimılday almadı. Özin jalğız «pissimilla» ğana qwtqaratının, «pissimillanıñ» sonşalıq qaharlı qaru ekenin endi sanası anıq añğardı. Qinalıp barıp «pis... pis... pissimilla, pissimilla» dep baqırdı. Serke-şaytannıñ qızıldı-jasıldı qauırsını ğana dir etip basıldı. Pissimilladan qaymıqpay janına jetip keldi de, sekirip üstine qona ketti. «Baq-baq» etip, mıjğılap jatır. Qılıştıñ kömeyine öksik tığılıp, twnşığıp baradı. «Öl-dim, öl-dim» dep ayqaylamaq edi, jağı qarısıp, dauısı şıqpadı. Jılay da almadı. Demin äreñ alıp «Alla, Alla» deuge şaması zorğa jetti. Kök jelkege qonıp alğan qwbıjıq sonda ğana üstinen aunap tüsti. «Alla degen qwdiretti sözdiñ «a» degen dauıstı dıbıstan bastalğanı qanday jaqsı bolğan» dep oylaptı. Nege olay oylağanın bir Qwday bilsin.

Öksip oyandı. Bölme işi qwlaqqa wrğan tanaday tıp-tınış. Sarı serke tügili sarı saytan da joq. Ürey jaulap alğan jüregi qaltırap, körpesin süyrete-müyrete kelinşegi wyıqtap jatqan bölmege sürinip-qabınıp jetti. Düñkildep jügirgen ayaq dıbısınan oyanıp ketken kelinşegi jastıqtan basın ürke köterip alıp:

– Ne boldı? Nağıp jügirip jürsiñ, – dedi wyqısın bwzğanın jaqtırmay.

– Ü-ş-ş... ü-üş... üş ret keldi! – dedi bwl twtığıp.

– Ne? Ne keldi deysiñ?

– Şa-şa.. Şa-y-tan... şay-tan!

– Barşı äri, şaytanı nesi... Äri jür, balanı basasıñ, – dedi qolımen janına alıp jatqan säbiin qorğaştap. – Öziñ şaytan! Bar onıña! Jat tınış! Elirme!

Süyretilip tösegine qaytıp keldi. Mañayına sekemdene köz saldı. Şaytan jaylağan jerge eş wqsamaydı. Bäri-dağı orın-ornında. Tamağı qwrğap, añqası keuip bara jatqanı esine tüsip, toñazıtqış esigine qol sozdı. İşinde auzı aşılğan bir bötelke araq twr eken. Möp-möldir. Suırıp aldı. Jalma-jan eki kesege toltıra qwydı. Uf-f dep, bir dem şığardı da, birinen soñ birin jöpemeldemelete tartıp-tartıp jiberdi.

...Közi ilinip bara jatsa da sezdi, bireu tıq-tıq saqtana basıp, janına tayadı. Tım-tırıs, dıbısın şığarmastan sileyip twrıp qaldı. Közin sığıraytıp qarasa, qarsı aldınan üsti-basın qauırsın basqan älgi... «Sol ğoy tağı, şaytan ğoy». Bwl jolı imanı selt etpedi. Qorqınış, ürey.. atımen joq. Soğan azdap tañırqadı. Qol-ayağı da siresuden aman. Pissimillasın dayındap jatır edi, biraq qapelimde özin özi zor sezinip sala berdi de, basın kötermesten pissimillanıñ ornına «şäyt» dep jekirip jiberdi.

Ayağın abaylap basıp, alğa jılji tüsken serke-şaytan qaymığıp, qalt twra qaldı. Serke-şaytandı qaumalay qorşap, entelesken bir qora şibiş-şaytan da oşırıla toqtastı. «Şäyt, – dedi tağı batıldanıp ketip. – Eneñdi wrayın!» Dauısı öktem.

Jipsik közi jılt-jılt etken sarı serkeniñ jüni jığıla qalsın. Bir adım artqa şegindi. Soñında topınğan şibiş-şaytandar da bastarın silkip-silkip alısıp añtarılıp twr.

Qılış qol-ayağın birdey sermep, jatqan ornınan jwlqınıp twrdı.

– Ket! Qwrı!– Tükirigi şaşırap, tüyuli jwdırığın basınan asıra joğarı köterip, qaharlana ayqay saldı. – Joğal! Poşel!

Añtarıla qalğan sarı serkeniñ jap-jasıl jipsik közi jıpılıq-jıpılıq. Jasqanıp säl twrdı da, kenet orğıp tüsti. Şibiş-şaytandar da tolqıp ketti. Topınğan twyaq dıbısı tarsıldap-sartıldap, barlığı tügel biley jönelisti. Qayran qap qarağan Qılıştıñ qwlağına ısqırıp-pısqırıp, baqıldap-qaqıldağan ünderi jılı tiip, tipti jağıp baradı. Osı künderi hit bop ketken estradalıq muzıkadan qılday kem estilse ne deysiñ. Delebesi qozıp, bwnıñ da bilegisi kep ketkeni. Qarasa, basın bwlğaqtatıp, ayağın ırğaqtatıp teñsele bastaptı. Birte-birte qimılı şirap, basın silkip-silkip, belin ırğap-ırğap bige ıntı-şıntımen kirisipti. Belin tap osılay ırğağanı özine qattı wnap baradı. Osı bir qimıldı jasağanda twla boyı tügel şımırlap, alpıs eki tamırın ot keulep, tilmen aytıp jetkizgisiz ayrıqşa bir läzzatqa keneletin siyaqtı edi. Sol özi qaşan, qanday jağdayda bolatının edi, eske tüsire alsaşı. Eske tez tüsirgisi kep bel qimılın ekilenip qaytalay berdi. Sonday bir läzzattı añsap, eki iinin jwlıp jep, qwtırına biledi. Eki qolın eki jağına jazıp jiberip, eki közi alaqtap, belin izeñdetuden tanbadı. Izeñdegen sayın äldebir läzzatqa süysinip ıñırsığanday, qwmardan şığa sıñsığanday tüsiniksiz dıbıstap, eşki bop kelgen qalıñ şaytannıñ arasına enip bara jatır eken. Olardıñ jelp-jelp etken qılşıq jünderi jalañaş sirağın süykep ötkende, qıtığı oyanıp, özin qoyarğa jer tappay, raqattana qışqırıp, qos ayaqtap kökke sekirdi. Bir kezde añğarsa, şaytan bitken hormen än salıp jür. Ömiri estimegen äuen. Qayırması erkinen ayırıp, qanın tasıttı.

 

Şaytan, şaytan,

Şaytan boldı,

Şaytan boldı-ay-i!

Juandı-jiñişkeli dauıspen şırıldap-bırıldap salğan än buının bosatıp, janın suırıp, eriksiz elirte tüsti. Alpıs eki tamırı balqıdı.  Siqırlı äuen tügesilip qalmasa eken, osılay toqtausız esile berse eken dep tiledi. Sarı serke bastağan şıbıştar ketpese eken dep köksedi. Bir qarasa, olar edendi tırsıldata basıp, sırtqa sıtılıp şığa bastağan eken.

Şaytan, şaytan,

Şaytan boldı,

Şaytan boldı-ay-i!

 

Qılıştıñ qwlağına sonşa ğajap bop estilgen siqırlı äuen birsin-birsin alıstap, aqırı üzilip tındı. Bwl solığın basa almay, soñdarınan twra jügirmekşi bop oqtala berip edi... Kenet dünie jap-jarıq bop ketkeni. Soğan ilese «oybay, oy-bay-y» degen äjeptarqı dauıs qwlağın tırnap ötkeni. Selt etip twra qalıptı. Qarsı aldında alaqanday bop baqırayğan eki köz. Alaqanday bop baqırayğan eki közdiñ işi tolğan ürey.

– Oybay! Jın wrdı ma, oybay! Ji esiñdi, oybay!

Köz aldın kireukelep twrıp alğan qalıñ twman sıpırılıp tüsti. Üreyge tolı baqırayğan eki köz sol sät kelinşegine aynalıp jüre bersin. Ol-dağı tabaldırıqtan beri attauğa bata almay, bosağanı qarmap wstap, twra qaşuğa oqtalğanday şoşınıp twr. Özi bölmeniñ qaq ortasında qos qolın kökke tik kötergen küyi qalşiıp qatıp qalıptı. Bölmeniñ qaq ortasında qolın kökke tik köterip ne qıp qalşiıp qatıp qalğanın, biraq eş tüsine almadı. Qolı sılq tömen qwladı. Qarasa, tır jalañaş. Nege olay? Bwtındağı lıpasın de sıpırıp tastaptı-au! Qalayşa?

– Oybay! Oybay! – dep zar eñiredi kelinşegi. – Qızıñ oyanıp keter, oybay! Ne körindi sağan, oybay! Ornıña jat, oybay!

Tükti tüsinbedi. Nege jekidi bwl?

Üstel üstinde sostiğan bos bötelke. Soğan iş kiimi asılıp qalğan. Tırqıldap külip jiberdi. Tırqıldap külip twrıp, mınaday qızıqqa kelinşeginiñ nege külmey twrğanına tañğaldı.

Bos bötelkege asılıp qalğan iş kiimin sausağımen ilip alıp, jalt bwrıldı. Tösegine gürs qwladı. Kelinşegi jarıqtı söndirip, esikti nığırlay jauıp qoydı. Bir sät demin işinen alıp, sırttan tıñ tıñdadı.

Qılıştıñ qwlağınan älgi bir elitkiş än qayırması keter emes.

Qwmarı qanbay qalğanına qattı ökindi. Ökinip jatıp, şaytandar tağı da kelse eken dep tiledi.

10.08.2017 jıl

***

Nwrlıbek Samatwlı

Qızılorda oblısı, Jalağaş audanı, «Jañatalap» keñşarında (qazirgi Temirbek Jürgenov atındağı auıl) 1966 jılı tuğan. Qızılorda qalasındağı N.V. Gogol' atındağı pedinstitutınıñ «Qazaq tili men ädebieti» fakul'tetin bitirgen. Eñbek jolın osı oqu ornında qazaq ädebieti päniniñ mwğalimi bolıp bastağan. Qızılorda oblıstıq Teleradio habarların taratu kompaniyasında redaktor, respublikalıq «Ana tili» gazetinde bölim meñgeruşi, «Habar» telearnasında redaktor, respublikalıq «Tañ-Şolpan», «Jwldız» ädebi jurnaldarında proza böliminiñ meñgeruşisi qızmetterin atqarğan. Qazir respublikalıq «Tañ-Şolpan» ädebi-körkem, köpşilik jurnalınıñ bas redaktorı.

Abai.kz

 

 

2 pikir