Jeksenbi, 27 Mamır 2018
Dep jatır 2541 6 pikir 1 Aqpan, 2018 sağat 10:14

Kim Min Song. Qazaq jastarı jigerli eken

Osıdan bir jıl bwrın Şäkärim universitetinde Oñtüstik Koreyanıñ Kyungdong universitetiniñ  kampusı aşılıp, qazaqstandıq jastardıñ öz otanında jürip, şeteldik  oqu orındarınan bilim aluına mümkindik aşılğan edi.

Nazarlarıñızğa atalmış kampustıñ oqıtuşısı Kim Min Songpen bolğan swhbattı nazarlarıñızğa  wsınamız.

– Oñtüstik Koreyanıñ  Tegu qalasınanmın. Kyungdong  universitetiniñ tülegimin. Mamandığım korey tiliniñ mwğalimi.

Osı Şäkärim universitetinde Kyungdong Korey universitetimen birlesken jaña bağdarlamalar SKACC halıqaralıq fakul'tetiniñ aşıluına baylanıstı men osında korey tilinen sabaq beruge keldim.

Meniñ maqsatım – Qazaqstanda täjiribe jinaqtau jäne korey tilin qazaqstandıq   studentterge üyretu bolıp tabıladı.

Osı uaqıt işinde qazaq mädenietimen  jäne Semeydiñ mädeni orındarımen tanısıp ülgerdiñiz be?

– Semey qalasında  birneşe ret parkterde, sayabaqta boldım. Mağan Auğan ardagerlerine arnalğan  monument öte wnadı. Bizdiñ elde de anağa degen qwrmet birinşi orında twradı.

Odan keyin qazaqtıñ kiiz üyinde boldım. Sırtınan köne  siyaqtı köringenimen işine kirgende öte tañ qaldım. Öte ädemi jihazdardıñ da, örnekterdiñ  de özindik bir erekşeligi bar. Wlttıñ özine tän belgisi bar ädemi äşekeylermen bezendirilgen.

Osı jaqqa kelgennen beri birneşe  dostarımnıñ   otbasılarında boldım. Olar är türli merekelerge,  Jaña jıl merekesine nemese keşki as işuge şaqırıp twradı. Sondağı bayqağanım qazaq janwyasındağı äke men bala arasındağı, ata men nemere arasındağı sıylastıq, jalpı tuısqandar arasındağı qarım-qatınas öte jaqsı eken. Jalpı wlttıq mädenietteriñizben biraz tanısqanday  boldım.

– Bwl jaqtağı  jastardıñ  koreylik jastardan  qanday ayırmaşılığın bayqadıñız?

– Eñ bastı erekşelik qazaqstandıq studentter öz oyların erkin jetkize alatınday aşıq, jigerli eken.  Al  bizdegi studentter basqaşa. Biz ülken kisiniñ, mwğalimniñ aldında dauıs köterip söyleuge imenemiz. Bizde wyañşıldıq sezim  basım. Bwl bükil korey halqına tän minez.

Tağı bir tañqaldırıp otırğan närse, kez-kelgen adamnıñ  birneşe tilde söyleui. Qazaq tili men orıs tilin jetik biledi.  Sonımen qatar ağılşın, türik tilderinde  erkin söyleytinder köptep kezdesedi eken. Al Koreyada tek qana korey tilinde söyleydi. Qazaqstandağı siyaqtı eki tilde söyleu degen joq. Bwnda kez-kelgen adam eki tilde söyleydi. Qazaqşa bastasa, orısşa ayaqtaydı.  Bwl ülken  problema.

Bolaşaqta 20 jıldan keyin, mümkin 10 jıldan keyin bükil Qazaqstan halqı tek  qazaq tilinde ğana söyleydi dep senemin.

– Koreyada til mäselesi qalay qalıptasqan?

– Tilge baylanıstı Koreyada eşqanday problema joq, bolmaydı da dep oylaymın. Korey tili  älemdegi ejelgi tilderdiñ biri bolıp sanaladı. Bizde är adam öz tiline  jauapkerşilikpen qarap,  öz tiline zor   qwrmetpen qaraydı.

Biz Soltüstik Koreyamen de tilimiz, tübirimiz bir bolğandıqtan olardı da tüsine alamız. Alayda  qazirgi tañda eki bauırlas memlekettiñ tilderinde biraz ayırmaşılıqtar bar. Olar negizinen jergilikti  dialektiler men  jañadan şığıp jatqan terminder.

Özim ana tilimmen qatar ağılşınşa erkin söyleymin, japon, qıtay tilderin jaqsı tüsinemin. Soñğı aytılğan  eki tildiñ Korey tiline wqsastıqtarı bar.

– Jalpı korey halqı men qazaq halqında qanday wqsastıqtı bayqadıñız?

– Eñ bastı wqsastığımız ol – ülkenge degen qwrmet. Korey halqında da ülken adamdarğa, qariyalarğa degen qwrmet öte erekşe. Bizde kündelikti auız eki tilde de ülken adam kezdesse basqaday ädepti sözderdi qoldanamız. Olardıñ aldında eşqanday artıq  qimıl jasamaymız. Osı qasietti sizderden de bayqadım. Eñ bastı wqsastığımız osı. Qazaq halqında da  ülkenge degen  qwrmet  basım eken.

Sizderde bir qızığı  barlığı jaybaraqat, eşkim eşqayda asıqpaydı. Al Koreyada kez-kelgen jerde qızu  jwmıs jürip jatadı. Sondıqtan bizde  eşqanday artıq uaqıt joq. Ärkim öz jwmısına tez arada ülgeruge tırısadı.

Tağı bir bayqağanım, sizder uaqıttıñ qadirin köp bağalamaysızdar  jäne basqanıñ uaqıtına degen qwrmet bayqalmaydı. Biz uaqıttı ünemdi paydalanuğa dağdılanğanbız. Mısalı bir şara sağat toğızda bastalatın bolsa, däl uaqıtında baramız. Keşigu degen bolmaydı.

Qazaqstanğa kelgeli aynalamdağılarğa qarap mende bosañsi bastağan siyaqtımın..

– Koreyada joğarı oqu ornına tüsu üşin sınaq qalay tapsırıladı?

– Koreyada joğarı oqu ornına tüsu öte qiın. Barlıq korey talapkerleri emtihanğa 3 jıl boyı dayındaladı. Wyqısız tünderdi ötkizedi jäne oyın-külkiniñ barlığın doğaradı. Özimde solay dayındaldım. Tañerteñ sağat jetide ketip, mektepten keşki on birde üyge oralatınmın. Küni boyı mektepte barlıq sabaqtardı oqıp, dayındıqpen ötkizetinbiz. Öytkeni bäsekelestik öte basım, barlığı da aldıñğı qatarda boluğa tırısadı.

Jastardıñ barlığı jaqsı bilim alıp, jaqsı jwmısqa twrğısı keledi. Al eger talapker  jılına bir ret bolatın emtihannan qwlasa, ol basqa  universitetterde  aqılı türde de oqi almaydı.

– Oñtüstik Koreya eliniñ sanaulı jıldar işinde   tehnologiya jağınan qarıştay damuınıñ  bastı sebebi nede?

– Eñ birinşi memlekettiñ öz halqına  qoyatın mindetteri   öte joğarı jäne jauaptı. Sol talaptarğa say bolu üşin kez-kelgen azamat sol  mindetterdi orındauğa tırısadı. Osıdan 60 jıl bwrın Soltüstik Koreyamen soğıs bolğanda Oñtüstik Koreyanıñ halqı köp qırıldı. Sondıqtan özimizdiñ halqımızdı saqtau  üşin, el ekonomikasın  damıtu  üşin,  joğarı bäsekelestik jolında  korey halqı jankeştilikpen    jwmıs jasauda. Bwl memlekettiñ qoğam aldına  qoyğan bastı  talabı.

– Şäkärim universiteti  turalı äseriñiz qanday?

– Şäkärim universitetiniñ bolaşağı öte zor. Öytkeni mwnda jwmıs istep jürgen oqıtuşılar, professorlardıñ barlığı öz jwmıstarın jaqsı biledi jäne öte bilikti mamandar. Studentteri öte intellektualdı, aqıldı.

30 qırküyektegi Şäkärim universiteti wyımdastırğan  «Semey meniñ jüregimde»  attı festivaldı bükil qala twrğındarı  Ortalıq alañda tamaşaladı. Ülken mereke bolıp ötti. Osı şara ötu kezinde Şäkärim universitetiniñ osı öñirdegi mañızdılığın sol kezde odan sayın tüsindim jäne bolaşağı zor dep oylaymın. Şäkärim universitetiniñ rektorı Meyir Eskendirovtı    bilikti, jañaşıl  basşı dep sanaymın. Rektor mırzağa  aytar alğısım mol.

– Bizdiñ aua rayımız ben  tuğan jeriñizdiñ klimatında  özgeşelik bar ma?

– Bizde de osınday tört mausımdıq  jıl mezgili bar. Biraq däl sizderdegidey  kün öte suıq emes. Qar körmedim dep ayta almaymın. Bizde qar köp jatpaydı. Eñ tömengi temperatura -18, -19 gradusqa deyin ğana jetedi. Al osınday  qırıq gradustıq saqıldağan sarı ayazdı  birinşi ret  basımnan keşirip otırmın. Sondıqtan osı jağday mağan biraz qiındıq tudırıp twrğanın da jasırmaymın.

Al endi özime kelsem, 1992 jılı Tegu qalasında düniege keldim.

Äke-şeşem qızmettegi adamdar. Olardıñ qoldarı bos emes. Sondıqtan  men apamnıñ tärbiesinde östim.

Tegu qalasında bastauış, orta jäne joğarı mektepti bitirdim. Odan keyin Sokço qalasındağı Kyungdong universitetine oquğa tüstim.

Bizdiñ elde qayda jürseñde eki  jıl äskeri borışıñdı öteu mindet bolıp sanaladı. Universitette oqıp jürgen kezimde äsker qatarına şaqırıldım. Äskeri qızmetimdi ötep kelgennen keyin, universitetti ayaqtadım.

Korey tiliniñ mamanımın.

Äñgimeñizge rahmet!

Swhbattı jürgizgen D. Ramazanwlı

Abai.kz

 

 

6 pikir