Jeksenbi, 18 Aqpan 2018
Körşiniñ köleñkesi 12989 39 pikir 9 Aqpan, 2018 sağat 10:24

Qıtaydan kelgen jigittiñ eskertui

WhatsApp arqılı keldi. Avtorı belgisiz. Soñına deyin oqıñızdar.

Bwl – şın bolğan oqiğa. Büginde Almatıda twratın Qıtaydan elge oralğan bauırımız bwl äñgimeni közine jas ala otırıp aytıp berdi: Men öte üzdik oqıdım. Sonıñ nätijesinde Pekindegi bir joğarı oqu ornına emtixansız qabıldandım. Ol jerde bir-eki jıl qıtay tilinen qinalsam da, artınan bärin basıp ozdım. Respublikalıq studentter olimpiadası, xalıqaralıq studentter olimpiadası sekildi jarıstarda top jarıp jürdim. Sabağım da, sportım da üzdik bolğan soñ, mağan qıtay qızdarı ölip-talıp jabıstı. Boyım wzın, süyegim iri edi. Olar mağan san türli ayla-şarğılar qoldandı. Men bärine pısqırıp ta qaramadım. Tipti şäyime qozdırğış däri qosqan kezderi de boldı. Onda da sürinbey ötip kettik. Söytsem, mwnıñ barlığı josparlı türde istelgen jwmıstar eken.

Pekinde bişilerdi dayındaytın «Pekin bi institutı» bar. Onda kileñ swlu qızdar oqidı. Köbisi bastıqtar men baylarğa bäybişe-toqal bolıp ketedi. Sol instituttıñ swluları nege meni jağalap qoymaydı desem, artında ülken gäp bar eken ğoy...

Demek, bäri de arnayı josparmen, arnayı tapsırmamen bolğan eken. Oquımdı beske oqığanıma qaramastan, mağan diplom bermey qoydı. Aytpaqşı, twtas sınıptağılardıñ bäriniñ şetelge şığatın pasportına timegende, meniñ pasportımdı alıp aldı. Swrasam – ne diplomdı, ne pasporttı bermeydi. Men eşteñeniñ bayıbına bara almay, Pekinde jürdim de qoydım. Diplomsız üyge qaytqannan ölim jeñil.

Bir küni meni universitettiñ işindegi saqşı mekemesi şaqırdı. Bardım. Men körmegen bireuler meni tergedi. Qıtaydıñ Wlttıq qauipsizdik mekemesiniñ adamdarı eken. Mağan birden barlığın aşıp ayttı. Meni qızmetke almaq eken. Men bas tarttım. Sebebi meniñ armanım – Qazaqstan bolatın. Almatı men Astananıñ köşesin sıpırsam da razı edim. Eñ bastısı – ata-anam bwl kezde äldeqaşan Qazaqstanğa qonıs audarıp ülgerip edi.

Qıtaylar meni eki apta aynaldırdı. Men sözimnen qaytpadım. Öz qwqımdı aytıp, zañdı köldeneñ tartıp, twrıp aldım. BWW konvenciyalarında otbası müşeleriniñ bir elde ömir süru qwqı kepildendirilgen ğoy. Sonı ayttım. Aqırı olar da jalıqtı. Eñ soñında meni aq xalat kigen bir top adam kelip, älgilerdiñ mekemesinen alıp ketti. Olar mağan aşığın ayttı. Eger men olardıñ aytuı boyınşa spermamdı bersem, onda diplom da, pasport ta beriledi. Men birden kelistim. Sebebi spermanı birinşi kurstan bastap, barlıq sınıptastarımız mindetti türde berip kelgenbiz ğoy. Ol özi sonday zañ bolatın. Sınıptağılardıñ bäri men sekildi millionnan iriktelgen saydıñ tasınday jigitter edi. Söytip olar meni et, jwmırtqa, balıqpen baqtı. Künine 3–5 uaq tamaq. Üş künde bir ret sperma beru...

Üş aydan soñ olar meni bosattı. Pasportım da, qızıl diplomım da qolıma tidi. Senesiz be, Qazaqstan vizası da japsırılğan...

Men añ-tañmın. Eñ ğajabı – olar mağan sol küngi Pekin – Almatı wşağınıñ biletin berip twr. Öñim emes, tüsim sekildi. Qazaqstanğa, ata-anama jete almay qalamın ba dep äbden uayımdap edim. Olar äuejayğa şığarıp saldı. «Seni bağıp-qaqqan, oqıtqan wlı Qıtay elin tärki etkeniñmen, seniñ on mıñğa juıq wrpağıñ, öz töltuma balañ osı el üşin qızmet etetin boladı. Qazirdiñ özinde seniñ jüz şaqtı balañ bar ekenin biz sağan senimdi türde aytamız», – dedi...

Qıtaylar bizdiñ bükil biologiyalıq körsetkişterimizdi wzaqtan beri zerttegen ğoy. Onısın densaulıq üşin deytin. Qısqası, aqıl-oy öremizge deyin sınaq jasap, IQ körsetkişi eñ üzdik meni mıñnan bölektep alıptı...

Bwl qwpiyamdı öle-ölgenşe işimde saqtarmın deuşi edim. Şındıqtı aytuıma sebep bolğanı – Qıtaydıñ juırdan beri qazaqtarğa bağıttağan kürt özgergen sayasatı bolıp otır. Qıtaylar 2017 jıldan bastap, twtas Şıñjañdağı xalıqtıñ biologiyalıq aqparattarın jüyeli türde jinay bastadı. Sausaq bederi, qan körsetkişteri, köz sureti, DNK aqparattarı – bäri-bäri alınuda. Bwl ülken qauip. Olar mwnı Memlekettik qauipsizdik üşin paydalanamız degenimen, bwnıñ ar jağında swmdıq ülken, zor maqsattar jatır. Olar osı arqılı büyrek, bauır saudasın örkendetui mümkin. Onsız da Qıtaydıñ büyrek-bauır saudası twtas älemdi üreylendirip otır. Aqausız bir büyrek – 200 mıñ dollar, bir bauır – 300 mıñ dollar.

Qıtaylar onsız da qazaqtardı jappay türmelep, abaqtılap jatır. Key auıldarda şal-şauqan, auru-sırqaudan basqa esi dwrıs erkek twqımı qalmağan. Bäri älgi atı jaman «sayasi üyrenu» degen, atı basqa bolğanımen, zatı türme ortalıqtarğa, lager'lerge qamalğan! Olardı eşqanday sebepsiz, sotsız qamay beruge şeksiz bilik berip qoyğan. Mümkin, olar osı arqılı biologiyalıq qaru jasaytın şığar?! Onı bir qwday biler.

Qazaqtıñ imamdarı men moldaları jappay abaqtığa, türmelerge jabılıp boldı. Aldı wzaq jıldarğa sottalıp ketti. Mwsılmandar – janazasız, mäyit – suınsız jerlenetin boldı.

Qamauğa alu üşin eş sıltau kerek emes. «Seniñ ideyañda auıtquşılıq bar, sen Qazaqstanğa barıp kelgensiñ. Endi biz seni ruxani sauıqtıramız», – deydi. Sonıñ özi jetkilikti. 95 payız qazaqtıñ şetelge şığatın pasportı birtwtas jinap alınğan. Şetelge, sırt közge körsetu üşin öte az sandı adamdarğa ğana pasport berilgen. Qazaqtıñ wl-qızdarın işki qıtay ölkelerine aparıp, oqıtıp jatır. 13–15 jastağı örimdey wl-qızdardı qazaqı bolmıstan jwrday qılıp tärbieleude. Qazaqstanğa kelip-qaytqandar jañağı lager'lerge qamaluda. Bala-şağasın Qazaqstanğa jibergenderdiñ aldı sottalıp ketti. Meşitter şağıluda. Sottaludan, «sayasi üyrenu» ortalıqtarına qamaludan aman qalğan imamdardıñ özi qatañ baqılauda.

Qıtaydıñ zañdı Islam institutın bitirip, kompartiyanıñ zañdı qızmet bölisimen, zañdı rwxsatpen imam bolğan azamattar soñğı üş jılda jappay sottalıp ketip jatır. Auıldardağı meşitter imamsız qaldı. Köp meşit şağıldı. Qaytıs bolğan qazaqtardı mwsılman dästürinşe jerleuge tıyım salındı. Onıñ män-jayı bılay: Qıtaydıñ bıltır şıqqan «mwsılmanşa jerleu zañı» boyınşa, arnayı ükimettik rwqsatı bolmağan adamdardıñ janaza şığaruğa, qwran oquğa, qwran qatım tüsiruge qwqı joq. Atalmış zañda imamdardıñ öz auılınan tıs jerlerde dini räsimderdi orındauına bası bütin tıyım salınğan. Demek, attam jerdegi körşi auıldıñ imamı sottalıp ketse nemese atalmış «sayasi üyrenuge» ketse, onda ol auılda qaytıs bolğan mwsılmandı özge auıldıñ imamı kelip jerley almaydı. Imamdıq kuäligi joq kez kelgen mwsılmannıñ jerleu räsimin orındamaq tügili, qwran oquınıñ özi «zañsız dini qareket» dep bağalanadı äri sottaladı.

Qıtay Qazaqstandı qauipti 26 eldiñ qatarına qosıp qoyğan. «Balqaşqa deyingi jer – Qıtaydiki» dep, aşıq uağızdaytın boldı. Qıtaydağı qazaqtı otqa qaqtap jese de, suğa pisirip jese de, qaqımız bolmay otırğan mınau swmdıq, bezbüyrek sätte men Qıtaydan kelgen bir qazaq retinde Qazaqstan qoğamın qıtaydan saqtanuğa şaqıramın.

Biz tas sanasaq, olar qwm sanaydı. Qazaq eli äskerin küşeytsin. Oyın-toydı azaytıp, şekara aymaqtarda äskeri qamaldardı, qalaşıqtardı molaytu kerek. El işine endep kirgen qıtay jansızdarın anıqtau qajet. Qıtaylarmen tım jaqın qoğamdıq wyımdar, jeke twlğalar, käsipkerler qatañ baqılauğa alınuı kerek.

Qısqası, Qazaqstan közin aşıp, esin jinağanı abzal. Qıtayda oqıp jatqan 20 mıñ qazaqstandıq studentti qatañ süzgiden ötkizuge tiispiz. Memlekettiñ rwqsatınsız ärkim öz betimen Qıtayğa barıp oqi beretin bey-berekettikti toqtatuın, qıtay tilin üyretetin oqu orındarın qatañ süzgiden ötkizip, Qıtay qarjısımen aşılğan oqu orındarın jabu kerek. Qıtayğa tım jaqın qazaqstandıq etnikalıq azşılıq qauımdardı da qatañ baqılauğa aluğa tiispiz. Twtas Qazaqstanğa qauip tönip twrğanın ärbir qazaq bilui kerek äri memlekettik ham wlttıq deñgeyde saqtanuğa tiispiz!

  • Bwrınbay Bolatbektiñ FB-paraqşasınan alındı
  • «Obşestvennaya poziciya»(proekt «DAT» №3 (415) ot 25 yanvarya 2018 g.
39 pikir