Beysenbi, 24 Mamır 2018
Alaşorda 2545 7 pikir 12 Aqpan, 2018 sağat 10:49

Aydos Sarım. Ağa, Äli sengim kelmeydi...

Ağa, Alteke, Altınbek ağa... On eki jıl ötipti. Bir müşel! Kim senedi? Qarap otırsam, öziñiz turalı mardımdı estelik jaza almappın. Talay talpınıp ta edim. Jıl sayın, qısta, küzde, jılına kemi eki ret swhbat berip, dästürli jiındarda söz söylegenim bolmasa, öziñiz turalı arnayılap estelik jazbappın, ağa. Öytkeni senbedim. Äli de sener emespin. Öziñiz üyretken joq pa ediñiz: köziñ jetip, däleliñ joq närsege qatıstı qolıña qalam alma dep?! Düniede, qanşa eseysem de, eki adamnıñ ölimin qabılday almay keledi ekenmin. Biri – marqwm Zäureş şeşem, ekinşisi – öziñiz. Estelik jazatın uaqıtı keler dep senemin. Äzirge, öziñiz turalı on eki estelik. Öziñizsiz ötken on eki jılğa bir-bir üzik oy. Erkeligimdi de köteretin ediñiz, tentektigimdi de talay keştiñiz, bwnıma da ayıp etpessiz, ağa...

***

1.

1992 jılı memlekettik qızmetke keldim. Şamamen 1994 jıldan bastap prezident äkimşiliginde, ükimette Altınbek Särsenbaev degen basşı bar ekenin estip jatatınmın. Birneşe jiında, tarihqa, ädebietke qatıstı şaralarda alıstan körgenim de bar edi öziñizdi.

1997 jılı Aqparat jäne qoğamdıq kelisim ministrligi qwrıldı. Sol kezde ülken konkurstan aman ötip, qatardağı qızmetker bolıp qızmetkeriñiz atandım. Jaqınnan birinşi körgen kezim sol eken.

Bir qağazdardı jazıp, qabıldau bölmeñizge aparıp tastağanım esimde. Aldımnan şıqtıñız. Qolıñızda ülken qoñır portfeliñiz esimde. Imdasıp amandastım da, öziñizdi ötkizip, kabinetime bara berdim. Sol kezde miıma kelgen birinşi oyım: «Altekeñ, şamamen eludegi kisi şığar». Qiın kezderde basşı boldıñız, jwmıs oñay bolğan joq. Bälkim sodan da bolar jasıñızdan ülken körindiñiz. Şınım. Sol küni jigitterden swrasam, nebarı 35 jasta ekensiz ğoy...

Sol jıldarı, jüregiñiz qısıp, prezidenttik auruhanağa bardı dep estigem. Söytse, sizdi qarağan däriger kelinşek: «Şarşağan, qajığan bolarsız. Kütinuiñiz qajet. Em-dom alu kerek. Sizdiñ jüregiñiz nebarı 45-tegi adamdikindey!» dep ile-şala quantqanday bolıptı. Bir adamday renjipsiz...

Keyinnen, birneşe ret osını äjua qılıp aytıp otıratın ediñiz...

2.

Jalpı alğanda, ministerlikterdiñ arasında jwmısqa jas sayasattanuşılardı, äleumettanuşılardı birneşe satılı konkurspen qabıldağan Erik Mağzwmwlı Asanbaevtan keyingi birinşi ministrsiz dep oylaymın. Jwmısqa jaña bağıt, jaña lep kerek dep barşa oqu orındarına, ğılımi ortalıqtarğa jariyalı türde habar berip, bärimizdi öziñiz tañdadıñız.

1997-şi jıldıñ ayağında birimizdi qazirgi Almatı qalalıq äkimdigi otırğan ğimaratta kabinetiñizge jinadıñız. «Qwrmetti äriptester, qızdar, jigitter! Birer ayda Astanağa köşemiz. Tizimge engen azamattardıñ barlığına da päter alıp bergizem. Oğan söz berem! Üyli-barandı, üylengenderiñe bir aydıñ işinde, boydaqtarğa – äri ketse altı ay işinde jağday jasaladı. Boydaqtar özderiñnen köriñizder!» dep jımiıp ediñiz.

Söziñizde twrdıñız. Astanağa 8 aqpan küni köşip keldik. Üylengen äriptesterimiz 8 naurız küni qoldarına päter kiltterin alıp, qonıs toyların jasap jattı. Birneşe äriptesterimizdi tün işinde kelip qwttıqtağanıñız esimde. Köp wzamay bizder – boydaqtar da päterli boldıq. Quanğanımız-ay!

Astanada Almatıdan köşken ministrlikter men vedomstvolar qızmetkerine päter berudiñ, bergizudiñ  qiyanatı men qiyametin keyin bildik. Basqa ministrlikterde päterlerin bes, altı, tipti on jıl öte alğandardı da bilemiz.

Jas bolsañız da iskerligiñiz ben bedeliñizdiñ, aytqan sözge adaldığıñızdıñ arqası dep bilemin.

3.

Jas sarapşılardı öziñiz köp oqıttıñız, saraptau-taldau isine qattı qaradıñız. Sizge deyin de, sizden keyin de saraptamağa qatal, asqan ıjdağatpen qarağan basşını kezdestirmeppin.

Äsirese bizdiñ kil jas mamannan qwralğan işki sayasat departamentine köp köñil böletin ediñiz. Öziñiz jwmıstan keyin, barşa jiın-jinalıstardı ötkizip barıp, bizderdi jinap ötkizetin seminarlarıñızğa äli de qayran qalamın.

Aldın-ala elimizde bolıp jatqan bir körnekti, biliktiñ janına batıp jatqan bir problemanı, şielenisken konfliktini aytıp, osığan baylanıstı naqtı oylar men wsınıstardı dayındañdar dep tapsırma beretin ediñiz. Bwnı esti sala bärimiz jantalasa gazet qarap, kitap oqıp, özara aqıldasıp, ülkenderden aqıl swrasıp ketetin edik. Ol kezde qwrıp ketkir internet te joq bolatın...

Sodan bärimizdi jinap, «Al, kezek-kezek oylarıñıdı ortağa salıñdar, bwl jerde bärimiz de sarapşılarmız. Basşı, ülken-kişi degen joq!» dep eskertip otıratınsız. Äli esimde, aldıñızda ülken bloknot jatatın. Qısıla-qımtırıla söz söylep jatqan jas qızmetkerlerdiñ aytqanın wqıppen tıñdaytınsız. Köbisine, bilkim, iştey külgen de şığarsız. Biraq sır bermeytinsiz, äyteuir. Biraq, arasında tıñ oydı estip qalsañız, bir eki söylem qılıp jazıp alatınsız. Eger bizdiñ bir oyımız qağazğa alınsa qalay quanatın edik deseñizşi!

Sol jıldarı «Qwrmet» ordenin alsam bwlay quanbas edim...

Ülgerseñiz sol küni, kürdeli mäsele bolsa kelesi küni birneşe adamdı şaqırıp, keşegi mäsele boyınşa mağan prezidenttiñ atına hat dayındañdar dep, barşa argumentin, naqtı jüristerin ejiktep aytıp beretin ediñiz.

Osınıñ köbisi naqtı sayasatqa aynaldı. Naqtı sayasi şeşimder, qwjattar, josparlar retinde jüzege astı.

Aqparat, taldauğa qatıstı tağı bir jayt eske tüsedi. İştegi, sırtqa şığatın qağazdardıñ barlığına derlik naqtı osı qağazdı jazğan qızmetkerdiñ atınıñ jazıluın talap etetin ediñiz. Küdiktengen, şikiligi bar-au degen zertteulerge, saraptaularğa bolsa, solardı jazğan qızmetkerlerdi işki telefonmen basşılarğa aytpay şaqırtıp alatın ediñiz.

Sonday bir qoñıraudan keyin alğaş ret jeke özim aldıñızğa barıp, birşama wzaq otırıp söyleskenim esimde. Qabıldau bölmeñizge barıp, abdırap, «Ministr şaqırıp edi...» dep twrsam, kömekşiñiz jügirip şığıp, «Qayda jürsiñ, seni şaqırğalı qanşa uaqıt boldı, kir tezirek!» dep kirgizip jibermesi bar ma?!

Jazğan qağazımnıñ ne turalı ekeni esimde qalmaptı. Swraqtarıñızğa ne dep jauap bergenim de esimde joq. Biraq, öziñizben jartı sağattay otırıp, qızmetim, jüris-twrısım, boydaq ömirim turalı swraqtarıñızğa ejiktep jauap bergenim esimde. Sodan keyin jii şaqıratın boldıñız, swraqtarıñız da azayğanday boldı.

Bir tañ qalatınım bar edi: keyde asığısta, tım tez dayındalğan qwjattar bolatın. Qazir emes, keşe kerek edi deytin zaman edi ğoy. Sonda, keybir kezderi, şikilik tanıtıp, «osı bir kemşiligin bastıq bayqamaytın bolar, osı twsı älsizdeu-au» deytin qwjattar da bolatın. Sonday twstarın keremet bayqaytın ediñiz. Ne siqırın barın äli de tüsinbeymin.

Täjiribe men damığan intuiciya bolar deytinmin... Äli de sol oydamın...

1997-1998-1999 jıldar qiın kezder edi ğoy. El işinde künde bir dau, künde bir narazılıq, künde bir kikiljiñ tuındap otıratın. Aqparat jäne qoğamdıq kelisim ministrligi bolğandıqtan bärine de qatısımız bolatın. Bärine bir reakciya, bärine bir qwjat, saraptama jasaytın edik.

Sol kezderi keşki 7-8-derde şaqırıp, «Bauırım, mınaday hat kerek! Erteñ tañerteñ toğızda dayın boluı kerek» dep tapsıratın edik. Qanşamız jwmısta qonıp, tüñgi  4-5-ke deyin qağaz jazıp, jwmısta qonıp qalatın edik!

Bir qızığı, sol keşte sağat 1-2 lerde orınbasarıñız Nwralı Swltanwlı Bektwrğanov, apparat jetekşiñiz Gülsim Omarqızı, qanşa jıl boyı orınbasarıñız, segiñiz bolğan Älibek Asqarov ağalarımız kedy özderi kelip, keyde kömekşilerin jiberip ayran, buterbrod, tipti üyden ıstıq tamaq alıp keletin edi. Söytsek, tapsırmanı berip tastağannan keyin «Jigitter tüni boyı jwmıs isteytin türi bar, reti kelse tamaqtarın alıp beriñizder, aş qalmasın!» dep tapsırıp ketedi ekensiz...

Kelesi küni tañata kelip, qağazdardı qarap, tüzetetinin tüzep, joğarı jaqqa alıp ketetin ediñiz. Sonda «Tünde jwmısta qonğan jigitterdi mazalamañızdar! Kemi tüske deyin mızğıp alsın!» dep basşılarımızğa tapsıratın ediñiz...

Jauapkerşiligiñiz ben adamgerşiligiñiz dep tüsinetinmin...

1998 jıl bolatın. Konstituciyağa özgerister engiziletin boldı. Oppoziciya jetekşisi Äkejan Qajıgeldin mırza da belsendilik tanıtıp, «Men öz wsınıstarımdı beremin» dep talpınğan.

Egkimge aytqızbay, üş jigitti şaqırıp, «Bir tün işinde üş bağıttağı konstituciya jobasın jasap şığıñızdar!» dep tapsırdıñız.

Esimde, bir tün otırıp, Latviya ma, Litvanıñ ba atazañdarın atqarıp, bir nwsqanı jasap, onı audarıp şıqtım. Basqa da äriptesterim solay. Biri – Berik Äbdiğaliev, ekinşisi – Erlan Sayırov boluı kerek, wmıtpasam.

Sonı aldırıp, Astanadağı bir baspağa ärqaysısınan şamamen 200-300 danaday bastırdıñız. Solardıñ nwsqaların alıp, bizder özimiz deputattar, ministrler, jurnalister qosındarına twratın üylerdiñ barlığına derlik tün işinde aparıp tastadıq.

Kelesi küni Qajıgeldin Astanağa kelip, baspasöz mäslihatın ötkizdi. Astana u-şu. Bwl «arnayı operaciyadan» arnayı qızmetter de beyhabar eken. Baspa tintip ketken bäri...

Esesine sol küni prezidentten: «Nwrswltan Äbişwlı! Opponentiñiz Qajıgeldinniñ konstituciyalıq jobasına ne deysiz?» dep swrağanda, ol kisi: «Şının aytsam, aldıma tañerteñ tört nwsqa keldi. Qaysısı Qajıgeldindiki ekenin bilmeymin...» dep ağınan jarıldı. Sol küni prezidenttiñ aldına ğana emes, barşa basşılardıñ, deputattardıñ aldına tört nwsqa tüskeni ötirik emes edi...

Bwl – qılmıs emes. Sayasi tehnologiyalıq ekspromtıñızdıñ biri edi. Keyde jımiıp, keyde öziñizge tän ğana külkimen tapsıratın ekspromtıñız.

Bügingidey oppoziciyanı qudalağannan, türmege tıqqanan göri tüni boyı eñbektenip, ter tögip tehnologiyalıq täsil tanıtqan tiimdi dep üyretetin ediñiz. Öz basım äli de sol oydamın...

Tehnologiya demekşi...

Prezidenttiñ bir jazğı demalısınan keyin aldına bardıñız. Sodan kele sala birneşe adamdı jinap, naqtı tapsırma berdiñiz.

Prezident jemalısta jatqan kezinde öz oyların, ministerlerge, äkimderge beretin naqtı tapsırmaların qolımen jazıp, qatıstı adamdardı şaqırtıp, qoldarına wstatadı eken. Sonday bir qağazdı alıp keldiñiz. Onısı baspasöz ben internetke qatıstı oyları bolatın.

Bir aptadan keyin qajetti qağazdarın jazıp, baspasöz ben internetke qatıstı zañnamağa özgerister men tolıqtırular engizu turalı zañ jobaların äzirlep äkeldik.

Bir künnen keyin şaqırdıñız. Qabağıñız qatulı, köñiliñiz joq siyaqtı körindi. «Jigitter! Mınalarıñ bolmaydı müldem! Ras, tapsırma bar, biraq bas al dese, şaş alu mindet emes. Oylanıp isteu kerek» dep qaytarıp jiberdiñiz. Artınan: «Jigitter, dwrıs tüsiniñder! Bizder mäñgi baqi şeneunik bola almaymız. Erteñ, bälkim, bizder de oppoziciya bolarmız. Sol kezde gazet tirkey almay jürmeyik!» dep qadap-qadap aytıp ediñiz.

Sol kezde internetti bwğattau jönindegi komissiya da qwrılğan. Komissiya bir ay jwmıs istep: «Internetti bwğattau mümkin emes. Reti kelse sayasi täsilderdi, sayasi tehnologiyalardı qoldanu qajet» dep wyğardı. Sol komissiyada 4-5 adam bolatınbız. Bireui, soñınan Rahat Älievke erip, köz jwmğan Jomart Mäjirenov bolatın...

Ömirdiñ, äsirese sayasi ömirdiñ qızığı men şıjığı qatar jüredi ğoy...

8.

Qazirgi küni işki sayasat salasında jwmıs istegen kezderimdi maqtanıp ayta alamın. Barlığın dwrıs, barlığın keremet dey almaymın. Biraq, sol kezderi eldiñ sayasi basşılığı qoyatın tapsırmalardı barınşa tehnologiyalıq twrğıdan, adami-adamzattıq principterden aspay orınday aldıq dep wğamın.

Öziñiz de keyin, oppoziciyada jürgen keziñizde biraz adamnan keşirim swrap, aldınan öttiñiz. Sayasatker twlğalar bärin de tüsinetin dep oylaymın. Solarmen soñğı künderiñizge deyin seriktes, äriptes boldıñız. Keybiri dünieden de ötip ketti...

Sol kezderi Qojanasırdıñ bir äfsanasın jii aytatın ediñiz. Qojekeñ aytadı eken: «Jwrtqa nanğa qar jağıp jeudi özim üyretip edim, soñğı kezderi özimniñ işim auıratın boldı» dep...

Biraq, «iş qanşa auırsa da», qanşama biliktiñ swmdığın körsek te, däl sizge qarsı qastandıq jasaladı dep oylamappız. Öziñiz de senbeytin ediñiz...

Men äli sengim kelmeydi...

9.

Wlt, namıs degen kezde talay ret öre türegeletin ediñiz. Qajet bolsa ükimet basşılarımen, prezident äkimşiligimen aşıq ta, jabıq ta ayqastıñız.

Meniñ esimdegisi: qarsılastarıñız sizdi tört ret qızmetten ketire jazdağan. Barlıq qolın jinap, naqtı jarlığın dayındap prezidentke deyin aparğan. Sol kezde dostarıñız, jaqtastarıñız aldın-ala eskertip, prezidentke kirip, jarlıqtardıñ küşin bwzğansız. Bir-eki jarlıqtı prezident: «Sağan sabaq bolsın, estelik bolsın!» dep qolıñızğa tabıstağan. Keyinnen, qasiretti aqpannan keyin qağazdarıñızdıñ işinde sol jarlıqtıñ birin körip qalıp edim. Tek prezidenttiñ ğana qolı jetispey twrğan eken...

Tağı bir jayt. 1999 jılı Parlamentte jer mäselesi talqılandı. Sol kezde «Qazaq jerdi jekemenşikke aluğa dayın emes, qoğam dayın emes!» dep talay qağaz jazdıñız. Eñ qızığı sol kezdegi prem'er-ministr Nwrlan Ötebwlı Balğımbaevtı köndirdiñiz. Sol kisimen äñgimeden keyin kelip: «Aydos, sroçno, Balğımbaevtıñ Kazpravdağa beretin swhbatın dayında!» dep tapsırdıñız. Üş qarap, kur'ermen prem'erge üş ret jiberdiñiz. Prem'er maqalanı qara keşke deyin wstadı. Kelesi küni gazette «Zemlya ne predmet dlya politiçeskogo torga» degen swhbatı şığıp, ükimet parlamentten jer turalı zañdı şaqırtıp aldı. Bwl prem'erdiñ de, öziñizdiñ de jetistigiñiz.

Keyin 2004-2005 jıldarı boluı kerek, Almatınıñ aynalasınağı bir restoranğa şaqırdıñız. Qasıñızda Nwrlan Ötebwlı otır eken. «Nwreke, sizge aytqan jigit osı. Öz bauırıñız, jerlesiñiz» dep tapsırdıñız. Nwrekeñ rahmetin ayttı. Sol jıldarı siz Nwrekeñ arqılı, Nwrekeñniñ qolın qoydırıp eldegi jağday, qoğam, bilik turalı prezidenttiñ atına birneşe jabıq qağaz jazdırğanıñız esimde.

10.

2004 jıldıñ parlament saylauınıñ aldında sizdi bilikke şaqırdı. Eki-üş kün boyı Astanada qıruar kezdesu, qıruar aytıs boldı. Sodan keyin meni şaqırtıp aldıñız. Wşıp bardım.

Astanadağı «Interkontinental'» qonaqüyiniñ dälizinde otır ekensiz. Köñiliñiz jabırqaulı. Qasıñızda Oraz Jandosov, Bolat Äbilevter, basqa da äriptesteriñiz kezek-kezek kelip jür eken. Bärine qoyatın swrağıñız bir: «Osınıñ qajeti bar ma? Jwrtqa ne deymiz? Osını qalay tüsindiremiz? Bäribir aldaytını belgili...»

Menen keñes swrağanıñızda kümänimdi men de ayttım. Arasında birese prezident äkimşiligine, birese prezidentke barıp keldiñiz...

Keles sala: «Bauırım, bılay etemiz! Men resmi mälimdeme jasaymın. Partiyada da qalamın. Biraq, naqtı birneşe talap qoyamın. Sonı jazıp şıq. Dayın bolğannan soñ osında alıp kel» dediñiz.

Keñsege barıp, üş sağattay otırıp bir nwsqasın alıp keldim. Bir oqıp, «Şiki» dep qaytardıñız. Tağı bir-ki sağat otırıp, qayta äkeldim. «Şiki äli, pisiru kerek» dep tağı bir qaytardıñız. Tağı eki sağat otırıp jasağan nwsqanı alıp keldim. Kişkene bolsa da köñildenip, «Mine, endi mınaumen jwmıs isteuge boladı» dediñiz.

Kelesi küni prezident jarlığı şıqtı. Köp wzamay ministr retindegi mälimdemeñiz de barşa gazette, saytta, teledidarda jarıq kördi. Saylau ädil ötse, baspasöz turalı zañ özgerse qalam dediñiz. Oylağanday bolmadı. Bilikten eş ayanışsız ekinşi ret kettiñiz. Meniñ de ekinşi retim eken...

Men eşqaşan jurnalist bolamın, jurnalistikağa jaqındaymın dep oylamappın. Meni käsipke baulığan öziñiz ediñiz. Sizden alğan bilim men tälimdi eş universitetten bes jıl oqıp ala almaydı ekenmin.

Aqparat ministrligi bolğandıqtan keybir mañızdı degen jañalıqtardı özimiz jazatın edik. Jäne de siz tapsıratın ediñiz: mına mätindi «Kazpravdanıñ», «Jas Alaştıñ», «Karavannıñ» tilimen jazıp şıq dep. Solardıñ eñ ozıq degen jurnalisterin oqı, täsilin qara, üyren dep qayta-qayta aytatın ediñiz.

Birtte bir mätindi badıraytıp, bir jarım bet qılıp alıp keldim. Esimde, «Vremya» gazetine baratın aqparat eken. Külip jiberdiñiz. Ündemey aq paraq qağazdı alıp, onı eki büktep bir jırttıñız, tağı büktep jırttıñız, tağı büktep jırttıñız. Sol jırtılğan qağazdardıñ birin alıp: «Aydos, osı köl qılıp jazğanıñ gazetten osınday qwrtaqanday ğana orın aladı. Eger däl qazir äkelgen mätiniñdi mına bir japıraq qağazğa sıydırsañ, erteñ Igor' Melcerge zvandap salğızam». Jartı sağattay tıraştandım. SJazuım qanşa mayda desem de sıymadı. «Kördiñ be? Al endi mätiniñdi dwrıstap twrıp qısqartayıq!» dep qolıñızğa qalam alıp, bes söylemge sıydırdıñız. Mağan keremet sabaq boldı.

Onday sabaqtıñ birazı äli de jadımda. Qazir keybir jigitterdi özim üyretip jürmin...

Qasiretti aqpan äli esimde. Sizdiñ soñğı körgenim senbi küni edi. Keşki segiz jarımğa deyin «Jas Alaş» pen «Epoha» gazetterine şığatın swhbattarıñızdı birge äzirlegen edik. Keremet köñildi otırdıñız...

Sol küni kün kürkirep, aua-rayı bwzıldı. Änşeyinde sizben jürsem mazalamaytın keliniñiz qayta-qayta zvandap mazanı aldı... «Qoy, bauırım, üyge bar! Kelinge sälem ayt, renjimesin mağan seni demalısta jwmıs istetkenime» dep şığarıp saldıñız.

Men üyge kettim. Siz mäñgilikke attanğan ekensiz, ağa...

Äyel jwrtı sezimtal kele me, qalay özi? Keliniñiz keyde äli aytadı: «Sol küni Altekeñmen mäşinede üyine ne kezdesuge birge ketkeniñdi elestetsem, jüregim auıradı» dep. Keyde men de oylanam. Biraq, qorqınış pen ürey qalmadı, ağa...

...

Äli sengim kelmeydi. Bir küni ülken estelik jazatın kün keler dep senemin.

Abai.kz

7 pikir