Beysenbi, 24 Mamır 2018
Körşiniñ köleñkesi 4409 23 pikir 12 Säuir, 2018 sağat 10:33

Şi biligi Şahanov pen Aytmatovtı terrorist köre me?

Şi Jinpiñ basqaruındağı kompartiya ideologiyasınıñ qasaqana qısımına tüsip, qudalau körip jatqan qandastarımız jaylı mwndağı baspasöz az jazıp jatqan joq. Ras, qazir de ondağı jwrttıñ talayı qamauğa alındı, talayı tergeude teperiş kördi... Äli de sol sürginniñ salqını seziledi. Äuelde qazaq pen wyğırğa jasalğan qısımdı – kompartiya törağası Şidiñ öz biligin avtoritarlau üşin QHR Konstituciyasın özgertu qarsañında jasalıp jatqan nauqandıq şarası dep topşılağan edik. Şi degenine jetip, Qıtaydı şeksiz bileu qwqına ie bolğanımen, ondağı jwrttı jayına qaldırğan joq.

Bwl mäsele, yağni Qıtaydağı qazaqtıñ mwñı halıqaralıq deñgeyde köterildi. Ağılşın tildi aqparat ondağı az wlttardıñ repressiyalanuın aşıq sınadı. Şi törağa şimirkpey otır.

Ötkende «ChinaAid» (http://www.chinaaid.org/2018/03/xinjiang-authorities-confiscate-works.html) degen ağılşın-qıtay, qos tildi agenttik aqparat tarattı. Şıñjañ biligi qazaq, qırğız jäne türik qalamgerleriniñ kitaptarın jappay tärkilep jatır eken. Sondağısı  älgi kitaptardıñ mazmwnı äm avtorlardıñ közqarası - Qıtaydıñ kommunistik partiyasınıñ ideologiyasına qarsı eken. Cenzurağa ilingen. Biz bwl materialdı qazaqşağa qotarıp bergendi jön kördik. Qazaq avtorlarınıñ işinde Şi biligine jaqpağandar kim?

Maqala taqırıbı mınau: «Şıñjañ biligi qazaq, qırğız jäne Türik jazuşılarınıñ eñbekterin tärkilep jatır» (Xinjiang authorities confiscate works by Kazakh, Turkish, and Kyrgyz writers).

«Şıñjañ biligi Qazaqstan, Qırğızstan jäne Türkiya avtorları jäne aqındarımen ideologiyalıq soğıs jürgizip jatır». (Xinjiang authorities are waging an ideological war against authors and poets from Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Turkey)...

Söytse, älgi avtorlardıñ jazğan-sızğandarı QKP kün tärtibine qayşı ma, joq pa anıqtau üşin tärkilep jatır eken. (ordering their works confiscated in order to determine whether or not they contain teachings that oppose the agenda of the Chinese Communist Party).

«Jappay jürgizilip jatqan tintu, tärkileu – Qıtaydıñ batısındağı Şıñjañ-Wyğır avtonomdıq audanındağı etnikalıq az wlttardı qudalaudıñ jalğası ekenin ayğaqtaydı» (The confiscations represent an escalation of an ongoing crackdown against minority ethnic groups in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region on China’s western border).

«Jaqında Şıñjañdağı Jazuşılar Associaciya aqpar berip, Joğarğı Ükimettik vedomstva jergilikti Qazaq Mädeniet departamentine pärmet tüsirgen. Mädeniet töñkerisinen keyingi jarıq körgen barlıq qazaqstandıq kitaptardı oquğa tıyım salıp, öñirdegi gäzet-jurnaldarğa qatañ baqılau jürgizu turalı tapsırma bergen». «ChinaAid» agenttigi solay dep jazadı. Mine, tüpnwsqadağı mätin: (The Xinjiang Writers Association recently reported that superior government departments ordered the Kazakh Department of Culture to censor all Kazakh books published since the Cultural Revolution, as well as increasing the censorship of magazines and newspapers in Xinjiang).

Şi törağanı kündiz külki, tünde wyqısınan ayırğan, Qıtay biligin qorqınıştan qaltıratıp-dirildetip, degbirin qaşırğan qazaq aqını – Mwhtar Şahanov eken.  

«Maqsattı türde izdestirip jürgenderdiñ işinde – jazğan eñbekteri kitap dükenderinen joyılğan qazaq aqını, atı mäşhür Mwhtar Şahanov. Şahanov Qırğızstannıñ Wlttıq sıylığın jäne Türki tildes halıqtar arasında eñ üzdik älem aqını sıylığına ie bolğan. Şıñjañda endi onıñ kitaptarın oquğa tıyım salındı», - dep jazadı agenttik (Among the targeted are pieces by the famed Kazakh writer Mukhtar Shakhanov, whose books were removed from bookstores and destroyed. Shakhanov won Kygyzstan’s National Poet Award and the Turkic National Poet Award among other international awards. His books are now banned in Xinjiang).

Aytpaqşı, Şıñjañ biligi şığarmaların oquğa häm nasihattauğa tıyım salğan tağı bir avtor – adamzattıñ Aytmatovı eken. Iä, osıdan tura 10 jıl bwrın Almaniyanıñ Nyurnbeginde ömirden ötken qırğız Aytmatov Şıñğıstıñ da şığarmaları Şıñjañ kitap sörelerinen alınıp tastaldı.

Taqırıpqa twzdıq. Ötkende atalğan sayt Qıtay biliginiñ ätigörlik äm älimjettik äreketteri jaylı jazdı. Etnikalıq az wlttardı qudalağanı azdıq etkendey, etnikalıq elementteri bar tauarlardı tärkilep, aytağına ermegenderdi «aydauğa» jiberip jatqandığı jaylı söz qozğadı. Repressiyanıñ küşeygeni sonşalıq türmeler men «qayta tärbieleu» ortalıqtarı lıq tolğandıqtan, twtqındalğandardı özge öñirlerge jiberip jatqanğa wqsaydı. Agenttik solay dep aqparat tarattı (The ongoing crackdown against ethnic minorities, especially those who are predominantly Muslim, continues in China’s far western Xinjiang region. Authorities are confiscating and destroying goods that appear ‘ethnic,’ and the prisons and detention camp “training centers” in the region are so full that detainees are being shipped to other provinces to make room).

«ChinaAid» agenttiginiñ jazuınşa, qazaqstandıq tauarlardı satuğa da tıyım bar eken. «Qazaqstandıq körpeşeler, kilemder men matalar tärkilenip, örtelgen. Dükender Qazaqstannan importtalğan tauarlardı sata almaydı. Satuğa ärekettense, twtqındaladı, onıñ tauarı tärkilenedi. Tipti, twrğındarğa üylerindegi keybir qazaqı örnekterdi, qıtayşa örnektermen almastıru turalı tapsırma berilgen» dep jazadı agenttik (“Kazakh blankets, carpets, and embroidered cloth have been burned. Shops cannot sell products imported from Kazakhstan, and if they try, the merchandise is confiscated. Residents are also ordered to remove Kazakh decorations from their houses and replace them with ‘Chinese’ ones”).

Resmi statistikağa süyenip söylesek, 1,5 millionnan astam qazağı bar Şıñjañda Şahanovtıñ kitaptarı 5-6 retten qayta basılıp, «eñ köp oqılatın aqın» atanğanı belgili. Qaysı bir jılı Şahanov pen Aytmatov jazğan «Qwz basındağı añşınıñ zarı» (Ğasır ayrığındağı sırlasu) attı ruhani filosofiyalıq, tarihi tanımdıq jäne mahabbat filosofiyasına qwrılğan esseler jinağı qıtay tiline audarılğan edi. Endi Şahanov Qıtay biligi üşin qauipti twlğalar qatarına kirgen körinedi. Sonda Şi biligi Şahanovtı terrorist köre me?

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

23 pikir