Жексенбі, 22 Қазан 2017
Алашорда 3145 485 пікір 5 Қазан, 2017 сағат 10:29

Садақтың «авторы» кім?

Садақ - ежелгі замандардағы аңды алыстан жайрататын ең үздік қару.  Ел арасында Жай, Жақ деп те атала береді. Адырна, Жебе, Жебенің ұшы және Қорамсақ деген негізгі бөліктерден тұрады.

«Садақ — жебе атуға арналған қол қаруы. Садақты тас дәуірінен 20 ғасырға дейін дүние жүзінің барлық халықтары пайдаланған. Ерте кезде аң аулауда, кейін соғыс ісінде қолданылған. Қарапайым садақты тобылғы, үйеңкі, т.б. ағаш шыбықтарынан доғаша иіп, екі ұшын қайыспен керіп жасайды. Күрделі садақтың сыртқы бетіне сіңір тартылып, ішкі жағы мүйізбен қапталады, кейде ортасы мен екі шетіне сүйек бастырма қағылады (қ. Құрама садақ). Күрделі садақты ежелгі Шығыста, оның ішінде сақтар, кейінірек ғүндар мен Орталық Азия халықтары көп қолданған. Қазақ садағы көшпелілер садағының жетілдірілген жалғасы болып саналады. Ауыз әдебиетінде садақтардың қолданылған материалдарына қарай “қайың садақ”, “қарағай садақ”, “үйеңкі садақ” деген атаулары кездеседі. Қайыңның қабығымен қапталған, сарғайған түсіне байланысты “сарыжа”, “сарсадақ” деген атаулары да бар.

Садақ тарту тәсілі (көне.) ерте кезде аң аулауда, кейін соғыс ісінде қолданылған. Садақ тарту тәсілі қазақ халқының жамбы ату, алтын хабар, теңге алу секілді ұлттық ойындарында кең тараған. Бұл ойындар жаугершілік кезеңіндегі әскери тәрбие секілді машықтану мектебі болған. Бүгінгі таңда әлем елдерінде көп тараған спорттың ежелгі түрлерінің бірі» (Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет).

Уәж: Біріншіден, алтын хабар, теңге алу емес, дұрысы алтын қабақ, теңге ату болады. Екіншіден, «Қазақ садағы көшпелілер садағының жетілдірілген жалғасы болып саналады» делінген. Түп-тамырымен қате тұжырым. Дәлел ме? Тыңдап көріңіз?

Тарихқа үңілсек, садақ жасамай ел болған бір де - бір ежелгі ру-тайпаны таба алмаймыз. Аңды алыстан атып құлататын жалғыз құрал — садақ! Садақ сан мыңдаған жылдар бойы аштан өлмеудің және жаудан қорғанудың кепілі болды. Кейіннен отты қару шыққан соң оның орнын мылтық басты. Мылтық дами келе автоматты қаруға айналды. Одан зеңбірекке, зениттік құрылғыларға ұласты. Бірақ сонда да түпкі принцип сақталып қалған. Яғни оқ адырнадан ұшса да, стволдан ұшса да алыстағы аңды атып құлатып, адамға азық тауып береді. Қазір де қарусыз ел жоқ. Ішкі, сыртқы әскерлеріміз түгел қару асынып жүр. Мылтықтыз полициямыз да тәртіп сақтай алмайды. Сонымен садақ заманға сай мылтық болып өзгерді. Демек, ежелде осы қызметтің бәрін «Садақ» атқарды. Садақ асынып жүру билік белгісі болды.

Қазақтың қарашаңырағы Адай руының әлемге әйгілі бірнеше таңбасы (бүгінгіше айтқанда герб) бар. Біріншісі «Тіл», екіншісі «Садақ тартып тұрған салт атты адам», үшіншісі «Садақ», «Жебе», «Жебенің ұшы» т.т.  Бұлардың бәрі Қазақтың рулық таңбасы екендігін Манқыстау түгілі, бүкіл қазақта, тіпті бүкіл әлем де күні кешеге дейін білмейтін жан болмаған. Себебі, ең алғаш тілі шығып сөйлегендер, садақ пен жебенің «авторы» бүгінгі Қазақтың Ата-Бабалары. Оны бұл атаудың Сақ және Ада (Ата) деген есімдерінен де көруге болады. Манқыстаудың ежелгі бас таңбасының «садақ тартып тұрған салт атты адамның» бейнесі болатыны осыдан. Демек, ең алғашқы даланың жабайы құланын қолға үйретіп, ат қылып мінген де солар. Себебі, бұл жерде де қай ұғымды кім дүниеге әкелсе, сол рудың, елдің (авторлық) аты берілетін қағидаға сәйкес Ат (Ад) деп қойылған.

Қарашаңырақ демекші, Кіші Жүз рулары аты айтып тұрғандай, Қазақтың үш ұлының ең кішісі, яғни Қазақ атамыздың қарашаңырағының иесі. Екі ағасының (Ұлы жүз бен Орта Жүздің) кенже інісі. Олар Бекарыс деп аталды. Ал, Кіші Жүз-Бекарыстың, сонымен қатар бүкіл қазақтың  қарашаңырағы Он екі ата Байұлы, Он екі ата Байұлының қарашаңырағы Адай, Адайдың қарашаңырағы Мұңал болып табылады (әлемге әйгілі Шыңғыс қағанның руы осы).  Атасының бар білгенін және оның ұрпақтарына арнаған аманатын тек қана кенже ұл алып қалады емес пе?! Атам Қазақтың Ата салтының, дәстүрінің, әдет-ғұрыптарының, тілі мен дінінің, бүкіл шежіре дерегінің Маңғыстаулық Адайларда толықтай сақталуының сыры осы.

Ал, Қазақ халқының өзі кезінде ұранға шығарған «Алашпен» қуалайтын болсақ, Біз Алшындардың Алаштың тақ мұрагері екенін көреміз. Себебі, жоғарыда айтқанымдай, Қазақтың қарашаңырағы Кіші Жүз – Бекарыстың Алшын және Кеншін деген екі ұлы бар. Алшыннан алты Ата Әлім, Жетіру, кенжесі Он екі Ата Байұлы болады.

Ад және Ай. Екінші буындағы Ай –  әйел (айал), ана деген мағына береді. Әй (Ай) және ел. (Әй, ел болайық). Қазақтың «бәйбішесінің» сөз түбірі «Әй (Ай)» болатыны тек қана осыны білдіреді. Аспанда Ай жердің серігі болса, жерде әйел ердің серігі. Жерде әйел ерін айналса, аспанда ай жерді айналады. Қазақтың «айналайын» дейтіндерінің де сыры осы. Әйелдің сөз түбірі «Әй (Ай)», жердің сөз түбірі «Ер» болатыны да осыдан.  Сөз түсінетін қазақ азаматтарына бұл дауға жатпауға тиіс.

Осы жерде ерекше атап өтетін  жағдай, жалпы біз Адам деген атты ең алғашқы тіліміз шығып сөйлеген кезден бастап алғанымыз ешқандай дау туғызбаса керек. Демек, ең бірінші болып Адам ата мен Ауа ананың тілі шықты. Осы таңбаның өзінен-ақ, қазақтың қарашаңырағын ұстап бүгінгі күнге жеткізген «Тіл таңбалы Адайлардың» Адам Атаның да  қарашаңырағының иелері екендігі айқын көрінеді. Маңғыстаудың ежелгі қорымдарында бір кесенеге ері мен әйелі бірге жерленсе құлпытасқа «Жебе» мен «Ай» таңбасы қатар салынған жағдайлары жиі кездеседі.

Адайдың ежелден келе жатқан «Тіл таңбасымен» бірге «Жебенің» қатар жүруін әйгілі тарихшы-ғалым Ілияс Есенберлин (Он сериялы «Қазақ хандығы» фильмі осы ағамыздың «Алмас Қылыш» романы негізінде түсірілген) былайша суреттейді: «Өзінің жеке қарулы күшін басқару орданы қарауылдау үш «садақшыға» тапсырылды. Бауыршының кіші інісі Оғыла-шербе және Шыңғыстың інісі Хасар басқарған үш қылыш ұстаушылар билік белгісі ретінде садақ пен жебені (кейіннен қоршы-атқыштар қызметіндегілер) асынып жүруге міндетті болды. Ханның жеке тапсырмасын орындайтын төрт нөкері барлаушы-қуғыншы болып тағайындалды» (Шыңысхан әлем сілкіндірушісі. 32 бет). Демек, Шыңғысхан қағанатында Қазақтың «садақ» және «жебе» таңбалары билік белгісі ретінде қолданылған.

Көне Маңғыстаудағы Үнғазы тауына үңгіп салынған Шақпақ Ата жерасты мешітінің  кіреберіс қапталдағы бірнеше адам жерленген үлкен қуыстың қабырғасына «Салт атты адамның» бейнесі салынған.  Оның  қолында жебесін кере тартып тұрған садақ бар. Ал, «Жебе тартқан салт атты адам» Маңғыстаудың ежелгі, тіпті күні бүгінгі де негізгі бас таңбасы болып табылады. Бұл Адам деген атқа ие болған ежелгі Аталарымыздың қарашаңырағы, даланың жабайы құланын Ат қылып мінгендермен бірге Садақтың да, Жебенің де (оқтың да) авторы қазақтар деген сөз. Бұл таңба (герб) Маңғыстаудың ежелгі қорымдарының басым көпшілігінде көптеп кездеседі.

Қазақтың Ата салты бойынша, таңбаны еншілер кезде сол рудың, немесе тайпаның «авторлық құқығы» басшылыққа алынған. Қаз Адайлардың таңбаларынан, олардың сол көне замандағы Адам Ата мен Ауа Ананың қарашаңырағын ұстап қалған ұрпақтары екендігін көреміз. «Тауды, тасты жел бұзар, адамзатты сөз бұзар» деп, ата-бабаларымыз айтқандай, бүкіл қазақтың ұлы билері мен қағандары Адайларға адамзаттың ең ұлы теңдессіз қаруы, адамның тілін және сол замандардағы аңды алыстан атып, дұшпанын алыс ара қашықтықтан жойып жіберетін ең ұлы қару садақты және оның жебесі (оны қазіргі замандағы ядролық қарудың оқ тұмсығымен салыстыруға болар) мен масағын (ұшын) таңба етіп еншілегенде, Қазақтардың адамзатты азғындыққа үндеп, бұзғаны және қорқақтығы үшін еншілемегені анық. Демек, осы таңбаларға қарап-ақ, санасында саңлауы бар азаматқа, Қазақтардың Адам атаның қарашаңырағының иесі екендігі және олардың осыған лайық болғандығы ешқандай дау туғызбаса керек. Себебі, бұл таңбаны, яғни «Жебенің ұшын», яғни мына солтүстігіміздегі көршілеріміздің тілімен айтқанда «стрелканы» бүткіл әлемде қолданбайтын бірде-бір ел жоқ. Жебенің ұшы (стрелка)  адамзатты адам-адам болғалы бері барар жеріне адастырмай, мәңгі жол сілтеуші болып келе жатыр.

Адайдың осындай алып «Жебе таңбалары» Үстіртте Сайөтес пен Бейнеу кенттерінің ортасында орналасқан. Бұл таңбалардың ең ұзыны 100 км-ге дейін жетеді, деп жазады: «Загадочные стрелы плато Устюрт» | Интернет журнал РЕПИН.инфо

Үстірт жебелері Қазақ даласының төріне қарай созылған. Жебелердің ұшының бәрі бір бағытқа, яғни солтүстікке қаратып салынған.

Жергілікті халық мұны  аң аулау үшін салынған аран деп атайды. Арандардың сол үшін пайдаланылғаны да шындық. Ғалымдар мұны су сақтау үшін қазылған ор деп те болжам жасайды.

Бірақ, Біз мына жағдайға назар аударуымыз керек. Арандарды да, су сақтайтын орларды да дәл "жебенің" бейнесінде емес, басқаша да салуға болады емес пе? Және олардың әрқайсысын әр жаққа қаратып та сала бермей ме? Демек, бұл алып құрылыстың негізгі мақсаты Адайдың Жебе таңбасын бейнелеу арқылы Адайлардың Адам Атаның қарашаңырағы екендігін меңзегені  деп түсінуіміз керек. Аталарымыздың бізге айтайын дегені де осы болса керек.

Оның үстіне Маңғыстау мен Үстірттегі мыңдаған қорымдар мен миллиондаған зираттардың барлығында дерлік осы "жебе" таңбаның тұруы да осы айтқанымның айдай айғағы болмақ.

Тура осындай алып «Жебе таңба» Мексиканың Наска шөлінен табылып, ғалымдар оны «Үстірт жебесі» деп атаған.

Қаз Адайлардың соңғы ғасырлардағы әлемге әйгілі ең танымал таңбалары     тіл,     садақ,   жебе  және   жебенің ұшы. Солармен қатар, Маңғыстаудың ежелгі қорымдарындағы ең көп кездесетін таңбалар қатарына  «+»   крес,   «П»  босаға  және қазақтың қайқы қылышының бейнесі жатады. Бұларда  Қазақтардың ежелгі таңбалары болып табылады.

«Адайлардың оннан аса таңбасы бар. Солардың ішінде бейіт басындағы құлпытастарда ең көп кездесетіндері мына үш таңба:   . Бұлар тек қана Адай таңба емес, Оғыз таңба деп те аталады. Алдыңғы екеуінің ұш жағы әр жаққа қаратылып қойыла береді» (Т.С.Досанов «Руника құпиясы» Алматы-2009. 72 бет).

Оғыз демекші, Оғыздың сөз құрамы Оқ және Қыз деген екі біріккен сөздерден тұрады. Бейнелеп айтқанда жеті буын ұрпақ жеті Атасымен,  жебе қорамсақта Садақпен, яғни Сақ атасымен бірге жүреді. Жебе Адырнадан атылып, садақтан ажыраған кезде оққа айналады. Сондықтан қазақтың сөздік қорында ешқашанда жебе тиді деп айтылмайды, оқ тиді делінеді. Демек, оқ енші алып бөлініп кеткен ұрпақтың балама атауы. Бұл қазақтың рулық шежіресіндегі Бұзаудың екі баласының кішісі, яғни Айтумыстың інісі Жеменейден (Иеменнен) бөлінетін Семиттерден (Араб пен Ебрейден) басталады.

«Қожа Ахмет шәкіртерін оқытуды аяқтап болған соң шаңырақтан оқ атады. Садақ оғының түскен жері Манқыстау болады.

Дәніспан әулие де солай жебе ізімен Манқыстауға келеді.

Аңыз кейде садақ жебесінің орнына аса таяқты қолданады. Бекет ата да осындай таяқтың жолымен Манқыстауға келеді» (С.Қондыбай «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» Алматы. 2000 12-13 беттер).

«Шопан-Ата, Шақпақ-Ата, Даныспан-Ата ұстаздары шаңырақтан атып жіберген садақтың жебесін іздей жүріп Маңғыстауға келген, жебені тапқан жерінен мешіт-медреселерін салған» (Базарбай Абдрахманов «Бекет-Атаның сұпылық жолы» Алматы-2010. 27 бет).

«Табыттың (Шыңғысханнның) екі қапталына Садақ пен жебе, пышақ, от тұтатқыш және алтыннан жасалған кесе қойылды» (В.Г.Ян «Чингиз-хан» Нукус-1975. 335 бет).

«267. ...Бұрхан Шыңғыс қағанға дидарласуға келеді. Сол жерде Бұрхан кезігіп, алтын оқ (жебе) бастатқан тоғыз-тоғыз алтын, күміс аяқ, тоғыз-тоғыз ұл-қыз, тоғыз-тоғыз ат-түйе, тоғыз-тоғыз басқа дүние тарту еткен кезде, Бұрханмен үйінің сыртында тілдеседі». («Моңғолдың құпия шежіресі», 188 бет).

«Әбді әл-Мүтәліп бір-бірінен айнымайтын балгерлік ашатын алты жебе жонып, екеуін сары түске бояған (оны суырған адам киіктің алтын мүсіндерін иеленеді), екеуін қара түске бояған (ол наркескен мен сауытты иемденеді), ал аққа боялған жебені суырғандар – олжадан құр қалатын болған. Садақтарды бір кезде Сириядан әкеліп, орданың қақ ортасына орнатқан, ең ірі, ең құдіретті дескен Қабыл тасқұдайының қолына орнатады. Ақ тастан қашалған Қабыл қолына балгерлік жебе ұстап отырған күйінде мүсінделген (қайсыбір араб тарихшылары оны Ибраһим пайғамбар деседі – А.Қ.). Жебемен бал ашу ол замандағы ең мәртебелі қасиеттің бірі саналған» (Аманбай Құнтөлеуұлы «Мұхаммед Пайғамбар» Алматы 2003 63 бет).

Түсініктеме: Әбді әл-Мүтәліп – Мұхаммед пайғамбардың атасы.

Сирия (Сыр елі) – Арап жерінде орналасқан мемлекет, астанасы Дамаск. Қазақтың шежіре-дастандарындағы аты аңызға айналған Дамашық қаласы осы.

«Біздің халық ежелде Сүт жолы жұлдыздарын Оғыз ханның садағы деп атаған.

...Күн қағанатының ұлы билеушілерінің бірі Мете хан болды. Мете ханның халыққа жасаған жақсылығы мен мінезінің ұқсастығына байланысты, халық арасында «Мете хан – ол қайсы Өгіз хан» деген мәтел дүниеге келді.

Мете ханның әкесі Думан Бәйгі. Біздің жыл санауымызға дейінгі 380 жылы ол өз мемлекетінің шекарасын Шын-Машын еліне дейін кеңітіп, ол елде Теоман деген есіммен белгілі болды. Кейінірек оның ұлы Мете хан, ұлы Күн қағанатының билеушісі болып, ол 26 мемлекеттің басын біріктіріп, оларды 84 ұлысқа бөлді. Мете ханның кезінде ысқырып ұшатын жебелер мен садақ жасайтын шеберханалар ашылған» («Рухнама» С.Туркменбаши. 214-215 беттер).

Қазақтың рулық шежіресінде осы Мете атамыздың есімі сақталған. Қазақ – Алшын – Байұлы - Адай – Келінберді - Мұңал – Жаулы – Жары – Мете болып таратылады.

Ал, Шыңғысхан атамыздың да руы Қазақ – Алшын – Байұлы -  Адай – Келімберді – Мұңал – Жары – Қиян (Қият) болып табылады. Ұраны Алаш,  таңбасы «тіл таңба». Тіл таңбаны Шыңғыс қағанның рулық куәлігі десек те болады. Шыңғыс қаған есімінің Алшынның екінші буынынан басталатыны да осыдан.

«Садақ пен жебенің және оның ұшының» Қазақтың қарашаңырағы Қаз Адайға рулық таңба болып еншіленуінің басты себебі, бұл қаруды ең бірінші ойлап тапқандар, қазіргі Қазақтардың ата-бабалары екендігі болатын. Оны «Жебенің» тек қана рулық таңба екендігінен ғана емес, «Садақ» (С-ада-қ) деген сөздің құрамындағы «Ада», «Сақ» және осы садақтың керме қайысының «Адырна (Ад-ырна)»,  яғни бұл қару барлық қарулардың Атасы делініп, Адам атамыздың атын иемденуінен де көруге болады.  Осы қарудың қай кезеңде дүниеге келгенін саралайтын болсақ, оны қазақтың қарашаңырағын ұстап қалған Адай атамыздың үш немересі Құнанорыс, Ақпан және Жеменейлердің кезі деп тұжырым жасаймыз.  Себебі, «Садақ» сөзінің құрамындағы Қаз Адайдың Ақпаны мен бүкіл әлем білетін Сақтың,  Садақтың екінші атауы Жайдың құрамындағы «Ай»-ды, үшінші атауы Жақтың құрамындағы «Ақ»-ты және жебелерді салатын «Қорамсақты» қосыңыз. Қорамсақ – біріккен сөз. Сөз түбірі Ор, ары қарай Қор, орам, ақ, Сақ. Меніңше бұған ешқандай комментарий қажет болмаса керек. Себебі, Ор – артық су жинайтын сай болса, Қор – артық жинақталған керекті дүние. Екеуінің де негізгі мағынасы бірдей. Ал, бұл жерде Жеменей қайдан шықты дейтін болсақ, Жебенің алғашқы буынының Жеменей атамыздың есімінің алғашқы буынымен сәйкес келетіні осыдан. Міне осы жерде Жай мен Жақтағы «Ж» дыбысының да қайдан шыққаны өз-өзінен түсінікті болса керек. Сонда жебенің (садақтың) Адайларға таңба болып бекітілуінің басты себептерінің бірі олардың осы қаруды ойлап тауып, күнделікті қолданысқа енгізулері болып табылады. Қазақтың ру таңбаларының бәрі осылай дүниеге келген. Сөзіміз дәлелді болуы үшін тағы бір мысал: Маңғыстаулық Адайларға көрші (Қазіргі Ақтөбе облысына қарасты Байғанин ауданы, ежелде Табын ауданы деп аталған) Алшынның Жеті руына жататын Табын руының таңбасы тостаған. Ру есімінің Табын, таңбасы «тостаған» болуы бұл рудың шығу тегін өте тереңге сілтейді. Дәлірек айтқанда, Табын (Жылқышы) аталарымыздың даланың жабайы құланын қолға үйретіп, ерттеп мінген және оның сүтінен қымыз  ашытып,  тостағанға құйып, қонағына ұсынған кезеңі. Қазақтардың күні бүгінде де жылқы үйірін Табын дейтіндері осыдан. Сол сияқты найзаны ойлап тапқандар, бүгінгі  Наймандардың ата-бабалары. Енді осының үстіне, қазақтың бес қаруының ең ежелгілерінің бірі Найза екендігін қосыңыз. Кез-келген ұғымға, яғни ойлап табылған жаңалық атаулыға сол адамның (ру, тайпаның) есімі беріледі. Бұл қағиданы сол бұрынғы күйінде бүкіл әлем елдері күні бүгінде де қолданады. Мысалы: Түріктер бүкіл жүннен тоқылған бұйымдардың бәрін қазақ дейді, Орыстар Илюшин жасаған самолеттің атын «Ил», Антоновтікін - «Ан», Туполовтікін - «Ту», Ом заңы, Ньютон заңы, Архимед заңы т.т. болып жалғасып кете береді. Біз қазір  мұны «авторлық» құқық деп атап жүрміз.

Маңғыстау мен Үстірттің ежелгі қорымдарының бәрінде, Маңғыстаудың бас қаласы Ақтаудағы үйлердің қабырғасында, Әуежайдан қалаға барар жолдағы бильбордта, таулардың баурайында, теңіз жағасындағы жарқабақтарда "Садақ тартып тұрған салт атты" адамның бейнесі көптеп салынған. Маңғыстау мен Үстірттегі ежелгі мыңдаған, миллиондаған құлпытастарда да садақ пен садақтың жебесі бар. Ал "Жебе" Қазақтың кенже ұлы Адайдың рулық таңбасы. Кейбіреулер қазақтарды қағазға түскен ежелгі жазба тарихы қайда деп, келемеж күлкі еткілері келеді. Ақиқатында, мөр басылған қағаз бір жауын өтсе дым қалмайды. Ал, Қазақтардың салып кеткен таңбасы Құдайдан бұйрық болмаса мәңгі тұрады. Бұл таңбаларға жауын, жер сілкіну, дауыл, тіпті топан суда ештеңе істей алмайды. Бұл таңбаларды жоюдың жалғыз жолы (Аллатағала бетін аулақ қылғай!) бүкіл жер өз орбитасынан шығып, жарылып, ұсақ бөлшектерге бөлініп кетуі керек. Ежелгі қазақтар тарихын міне осылай жазған. Ал, Біздердің тарихты осылай жазбақ түгілі, ап-айқын жазулы тұрған дүниені де оқуға біліміміз жетпей жүр.

Садақтың авторлық құқығы Қазақтың бел баласы Сақ Аталарымызда жатқанына дәлел ретінде айтарымыз:

Сақтың сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) - Ақ. «Ақ» өз кезегінде Қаз деген түбірге жалғанып «Қазақ» деген ел атымызды құрап тұр. «Ақтың» Қаз-ақ дегеніміздегі Қазға жалғанып, Қазақтың екінші буынында тұруы Сақтардың Қазақ елінің ұрпағы (баласы) екендігін айқын көрсетіп тұр.

Қаз би (Қас би, Каспий) атанған  халықтың, яғни Қазақтың көпшілік біле бермейтін мынадай бір қағидасы бар. Ол сөздің атасын ортасына орналастыру. Мысалы:

Садақ (С-ада-қ) – Сақтардың атасы.

Санақ (С-ана-қ) – Сақтардың анасы.

Сағақ (С-аға-қ) - Cақтардың ағасы.

Сабақ  - Сақтардың апасы.

Сенек – Сақтардың енесі.

Қаған – Хандардың ағасы.

Қатар – Ақиқаттың атасы (Қар мен ақ синоним), Қаз қатар – Қаз ақиқаттың атасы және Қазақ елінің  қатардың басында бірінші болып тұруы, бұл қазақ елі ең алғашқы ел, яғни қалған елдер қазақтан кейін тізіліп дүниеге келді деген сөз.  Әйтпесе, арап қатар, орыс қатар, қытай қатар, еврей қатар т.т. болған болар еді.

Қабар (Х-аба-р) - Ақиқаттың апасы, анасы (Қар мен ақ синоним).

Қағаз  - Қаздың (қазақтың) ағасы.

Көлеңке (К-өлең-ке) – Өлеңнің көкесі. «Өлең сөздің патшасы» (Абай). Өлең мәңгі сөзбен бірге, көлеңке мәңгі адаммен бірге.

Сәукеле (Сәу-ке-ле)  – Сәуленің (нұрдың), яғни Сақтардың әкесі. Ежелгі Сақтардың шошақ төбелі бас киім киетіндерінің сыры осы.

Жанақ – Жақтың (Садақтың балама атауы) анасы.

Жанай – Жайдың (Садақтың балама атауы) анасы.

Қадам – Қам  елінің (Нұқ пайғамбардың үш ұлының үлкенінің елі) атасы.

Қалам – Қам елі алдыңғы ел. Нұқ атамыздың үш ұлының (Қам, Сам, Иапес) үлкені.

Қапам – Қам елінің апасы.

Қалмақ - (Қ-алма-қ) сөз түбірі алма, бұл баяғы Адам ата мен Ауа ананы ұжмақтан қуатын жеміс ағашы. Өздеріңіз көріп отырғандай, тұтас дүниені қақ жарған, яғни бөлінудің басы Алма деп тұр.

Ата мекен (м-еке-н),  – Ата алдында, мен сөзінің қақ ортасында еке (әке) тұр.  Бұл сөздің толық мағынасы «Атам, әкем және менің туған жерім». Ата-мекен, бұл Қазақ Атамның ең қасиетті ұғымы.

Алайда, бұл ұғымның қасиетін толық түсіну үшін, қазіргі таңда осы ұғымның орнына қолданыста жүрген Отан ұғымының мағынасын толық түсінуіміз қажет.

Отан – От анамыз бен Отбасымыздың, яғни бала-шағамыздың орналасқан жері. Демек, отбасың қайда болса Отаның сонда, яғни ит сияқты қарның қай жерде тойса, отаның сол жер деген сөз. Бұл қазіргі Америкаға жер-жерден жиналған әр түрлі ұлттардың «қаңғыбас» өкілдерінің қағидасына толықтай сәйкес келеді.

Біз қазір Атамекенді ауызға алмаймыз, оның орнына бар жерде үнемі бірінші етіп «Отан отбасынан басталады» деп, Отан деген сөзді ауыздан тастамаймыз. Бізге ұлы аталарымызға лайық толық қанды ел болу үшін бірінші кезекте Отан емес, Атамекен тұруы тиіс. Шындығында да, Атамекенді ауызға алмай, тек қана жалаң Отанды уағыздау біздің Ата тарихтан да, оның ұлы мәдениетінен де толықтай бас тартқандығымыз болып табылады. Бұл космополитизмнің бастау алатын жері, яғни сол жерге тіке апаратын жол. Ана тіліміздегі космополитизмнің баламасы «Ер туған жерінде, ...» делінеді. Қазіргі Қазақстанның солтүстік өңірлеріне өзге ұлт өкілдерінің аса көбейіп кетуі осы тұжырымымыздың айдай айғағы болмақ. Бұл баяғы Америкалықтардың (Европалықтардың), яғни ебрейлердің жобасымен қолдан жасалған «Мой адрес Советский Союздың» жалғасы.

Салақ (С-ала-қ) – Сақтардың аласы, яғни өңі өзгеріп, бұзылған сақтар (салақ адам) т. т. болып жалғасып кете береді. Бұл жерде сөздің атасы (түбірі, авторы)  жалпы ұғымның қақ ортасында беріліп тұр. Бұдан асқан даналық болар ма? Міне біздің аталарымызды осы үшін де Қас би (Каспий) деп атаған.

Садақ – Сақтардың ата (бас, ұлы) қаруы. Оғы жебе. Жебе қорамсақта қарумен бірге жүреді. Қазақтарда да солай жеті атаға дейін ет-жақын туыс саналып, олардың ұлдары мен қыздарына жеті атаға дейін үйленулеріне тыйым салынған. Бұл қазақтың Ата салты, бүгінгіше айтқанда Ата заңы. Жебе керіле тартылған Ад-ырнадан атылып ажырағанша қорамсақта Садақтан бөлінбей бірге жүреді. Атылғаннан кейін оққа айналады. Қазақтың ауыз екі сөзінде де, жазба жыр-шежірелерінде де жебе тиді делінбейді, оқ тиді делінеді. Бұл Ата жұрттан ажырап, отау тігіп кеткен ұлттар мен ұлыстар деген сөз. Бөліну сегіз санынан, яғни Араб пен Ебрейлердің аталары Семиттерден басталады. Сегіз бен Семиттің түбірлес болатыны осыдан.  Ары қарай әлем тарихындағы сегіз оқ, тоғыз оқ және он оқ (он жебе) халықтары деп жүргендеріміз осы бізден бөлінген елдердің қайта біріккендегі атаулары. Қазақтың Ата заңында Адам Ата ұрпақтары жеті атаға дейін бөлінбейді.

Қорытынды:  Садақ - Сақ Ата, яғни Садақтың авторы Сақтар деген мағына береді. Ж- жетінші буын ұрпақ Жеменей (Бұзау), Ай - Адайдың екінші буыны әйел-ана, Ақ - Ақпан, Адайдың бесінші буын ұрпағы болады. Сақтың сөз түбірі, яғни түбі, өз атасы Ақ болатыны осыдан. Қорамсақ - Қорамның түбірі Ор, Ора, Орам болса, екінші буында солардың сыртында Сақ тұр деген мағына береді. Адырнаның түбірінен Адайды көрсек, Жебеден Жеменейді көреміз. Қорамсақтың «ор» деген түбірінен Құнанорыстарды көреміз. Жеті санының - Жебе, Жеменеймен түбірлес болатыны осыдан. Барлық атаулардың түбірінде сол ұғымдарды дүниеге әкелген Аталарының аты сақталып тұр. Қазақтың бұл қағидасын бүткіл жер бетінде қолданбайтын бірде-бір ел жоқ.

Тарих тағлымы: Еске ұстайық! Атам Қазақтың сөз жасау жүйесіндегі Сөз түбірі, яғни өз түбі, өз Атасы және оның құрамы ешқашан жаңылысып көрген емес және ешқашан жаңылыспайды да. Жаңылысатын адамдардың санасы, яғни ақылы мен білім деңгейлері ғана.

ОСЫ ЖОЛДАРДЫ ОҚЫҒАН БАРШАҢЫЗҒА ҰЛЫ ЖАРАТУШЫ АЛЛА ИМАН БЕРГЕЙ!

Мұхамбеткәрім Қожырбайұлы, Маңғыстау

Abai.kz

 

 

 

 

 

 

485 пікір
Шежіреші 2017-10-21 18:21:24
Есеке! Жауап жазуға асықпаңыз. "т" - ның жауабын күтейік. "Шатақ шал" айтқандай асықпай демалып келсін.
Есен 2017-10-21 17:58:57
"."-ге! Сіз тым артық кеттіңіз. Мен ешкімнің арына тиетін сөз айтқаным жоқ. Сұрақ қойғанның несі жетесіздік. Мысалы, маған осы сұрақ қойылса ойланбастан жауабымды берер едім.
. 2017-10-21 17:05:16
"Сөз сүйектен өтеді.." деген, мынау "Есен" деген бір жетесіз болмаса нетсін. Сөзі аяғына сұрақ белгісін қоятын сауатсыз пікірші таныс сияқты, "төре" атымен шығып жүрген біреу болған. Негізі адай емесі анық. Одан әрі кете берейік...
Есен 2017-10-21 16:45:45
Сізге де осы сұрақ? Сіз бала кезіңізде көшеге шығып әкеңізді немесе атаңызды "Әй, шал! Қайдасың?" деп шақырып көрдіңіз бе? Тікелей сұраққа, тікелей жауап жазыңыз? "Иә" немесе "жоқ" деп.
шатақ шал 2017-10-21 16:41:38
Әнебай, Мінебайжан, Есен қарағым - Қожырбай баласы-ау ! Түнімен қонағын күтіп, шаршаған "шалдарға" тиісіп қайтесің. Таң атпай ағайынның той-садақасында жүгіріп жүрген шығар. Аздап сабырлық етсең келіп қалар. Сенің шал туралы көп шатпақ өтірігіңнің бірінде әкеңді біреу "әй, шал" дегенін, қамшымен тартып жіберген "ерлігін" оқыдық қой. Біріншіден - ол қыртыған әңгімеден сенің де әкеңнің болғаны, бар екені көрінбей тұр емес пе. Екіншіден - қамшы деген қазіргі шалдарға "депицет", әрі қару - қазақтың пончакиі ғой. Жапондар оны біздің ШАЛДАРДАН - ШІЛТЕНДЕРДЕН үйренген, атауын содан алған. ҚАМШЫ-АҚ-И осылай ПОНЧАКИ болған. Қайран қара шалдарымыз жеті қырдан асырып қуып сабаған. Үшіншіден - егер сол шал (сенің әкең) бары рас болса осы шатпақтарың үшін сені "адайда нең бар еді, атаңа нәлет" деп үй айналдырып қуып сабар сабар еді. Сондай намысы қара қайрақтай шалдың (әкеңнің) жоғына шүкір еткейсің. Одан да "әләулайыңа" көшсейші.
Есен 2017-10-21 07:31:40
Менің сұрағымның жауабын беру үшін түн ұйқыңызды төрт бөліп жауап жазғаныңызға рахметімді айтамын. Сіздің "т" деген ныспыңыздан жасыңыз көрінбейді. Оның үстіне кішкене әріппен жазылған "т" Ата дегенді білдірмей, бала дегенді білдіреді. Сондықтан менің бұл сұрағыма ренжуіңіз орынсыз. Онда сұрағымды былайша қояйын: Сіз бала кезіңізде көшеге шығып әкеңізді немесе атаңызды "Әй, шал! Қайдасың?" деп шақырып көрдіңіз бе? Тікелей сұраққа, тікелей жауап жазыңыз? "Иә" немесе "жоқ" деп.
т 2017-10-21 02:54:45
Әнебай, Мінебай, Ермек Есен - Қожырбайұлы, қашанға дейін түйе сияқты артқа шаптырып теріс сиіп тұрасыздар. Сіздердің мұндай дөрекі, мәдениетсіз сұрақтарыңа әркімнің жауап бермей қоюға құқы бар. Мүмкін біз жасымыз 70-ке келген, әкелеріміз баяғыда бақилық болған "шалдар" шығармыз. Осы сұрақтарыңызбен тәрбие көрмеген адамдар екендеріңді де аңғаруға болады. "ӘКЕНІҢ БАЛАСЫНА ҚАЛДЫРҒАН МҰРАСЫ - ОҒАН ЖАҚСЫ ТӘРБИЕСІ". (ХАДИС, ИМАЛ МҮСІЛІМ). Әкелерің тірі болса соған айтыңыз, содан сұраңыз. ЕШҚАНДАЙ ӘКЕ БАЛАСЫНА ЖАҚСЫ ТӘРБИЕДЕН АРТЫҚ ЕШ НӘРСЕ БЕРЕ АЛМАЙДЫ. ӨЗІҢ БІЛМЕСЕҢ ДЕ БІЛЕТІН АДАМДАР БАР. ӨЙТКЕНІ ҚҰРАН КӘРІМДЕ МЫНАНДАЙ АЯТТАР БАР. "АТА-АНАҢА ДӨРЕКІ БОЛМАҢДАР, ОЛ ЕКЕУІНЕ ЖҰМСАҚ СӨЙЛЕҢДЕР. МАҒАН ЖӘНЕ ӘКЕ-ШЕШЕҢЕ ШҮКІР ЕТ". ("ЛҰҚПАН" сүресі, 14 аят) Осы жауапқа қанағаттанып, осымен қоя қойыңыздар. Мақалаға қатысты "тарих", "шежірелеріңді" талқылаңыздар. Алла Тағаланың алдында күпірлік етпеңіздер, адамдарды жасамаған нәрсесін, істемген ісін жасатамыз деп білместік, білімсіздіктеріңізбен күнәге батырмаңыздар. Барлық мақтау әлемдердің Раббысы Аллаға мадақ болсын, оған мың қайтара шүкірлік етеміз !
Әнебай 2017-10-20 21:39:33
Мынау Есеннің сұрағы: "Бір сөзді қайта-қайта езе беруге шаршаған жоқсыздар ма? Көшеге шығып әкең немесе атаңды "Әй, шал! Қайдасың?" деп шақыра аласыз ба? Тікелей сұраққа, тікелей жауап жазыңыздар?" Сіздің сөзіңізде бұл сұрақтың да жауабы жоқ.
Әнебай 2017-10-20 21:38:03
Мынау Ерланның сұрағы: "Айтыңыздаршы. Ежелгі қазақтар да қарттар үйі болған ба?". Сіздің сөзіңізде бұл сұрақтың жауабы жоқ.
т 2017-10-20 18:55:25
Маңғыстау және киелі орындарын, тарихын, шежіресін жазушылардың бірі Серікбол Қондыбай өзінің "Маңғыстаунама" т.с. кітаптарында "Суфизмнің түрлі бағыттары болғанын да білеміз, бірақ олардың түсін түстеп, жөнін айтуда ештеңе білмейтін, дәрменсіз болып қалғанымыз да жасырын емес" дейді. Мен Қожырбайұлын С.Қондыбайдан көп біледі дей алмаймын. Серікбол "сондай-ақ суфизмнің сан қырлы тұстары мен тарихи жолын тайсақтамай көрсетіп бере алатындар..шығып жатса, бүгінгі берекесі кетіп отырған қазақ рухының жайын табудың жолдары ашылар еді, әрі..қаптап келіп жатқан бөгде сенім таратушыларға рухани тосқауыл қойылар еді.." дейді. Міне, мәселе қайда ! Өте дұрыс-ақ, біз де осы мақсатты көздеп пікір қосып отырғанымызды түсінулерің керек. Ерлан " ежелгі қазақтарда " дейді. Мүмкін балабақша болды ма деп сұрағысы келер. Жеңілген адам не демейді. Ежелгі қазақтардың фольклорлық жырларында, мыс. "Алпамыс" . қарт ата-ана Байбөрі мен Аналықтың әулиеден әулие қоймай, құдайдан перзент сұрауын алайық. Онда да Шашты Әзиз, Ғайып Ерен, Қырық Шілтеннен қолдау тілейтіні, сыйынатыны т.с бар. Ежелгі қазақтарда Шілтеннің оң противі - шал (әулие) болса, жүре келе Орта Азиялық діндарлардың үгітімен теріс противі - шайтан деген ұғым қалыптасып келді. Шілтен - шырақшы шалдар ислам дәуірінде күндіз сұпылық жолда, түнде ата-баба мазар, бейіттерінде әруақтарға шырақ жағушы-шырақшылық қызметтер атқарып келді. Адасқан жолаушыларға, қиналғандарға көмектесті. Бағыт бағдар берді. Шілтеннің түбірі - Шіл (Шал). Маңғыстауда Шілгөз әулие, Шілдің ойы деген атаулар осыдан шыққан. Жоғарыда айтқандай 19 ғ.да Орта Азиялық діндарлар қазақтың осы Шіл-Шілтен-Шырақшы сөзін өз идеологиясымен пір, пірге айналдырды. Шілтендер (шырақшы шалдар) өлсе, бірінің ізін бірі жалғастырды, сұпылық жолда - сол. Қожырбайұлы айтқандай сопылардың (мүридтердің) армиясын дайндаған емес, сұпылық жолға әркімге өз еркімен түседі, атадан балаға беріледі. Жаналы, Қосқұлақ баба, Бекет ата ісін Асар, Аяп, Аманбай т.с. сұпылар жалғастырды. Әр рудың өз ата-бабаларына шілтен-шырақшылары, шіл-пірі бар. Сұпылардың (қазақтар) көбі халықтық мединицияны жетік игерген емшілер болды, сонымен қатар астролог-жұлдызшы, ауа райын болжаушы және көріпкелдік т.с. қызметтер атқарды. Мешіттер ұстады. Осы себепті қазақтар ата-бабалары басына зиярат етіп, сырқатына дауа, жанына демеу тілеуі т.с. қалыптасып кетті. Бұл жерде ислам сенімі бойынша Алла мен адамның арасында дәнекер жоқ делінеді, ал нақшбанд сенімінде Аллаһ пен пенде арасындағы дәнекер - Пір деген теріс ағым сол Орта Азиялық діндарлар идеологиясымен 19 ғ.да қазақ арасына ене бастады. Пірге қол беру, Пірді тыңдау керек дейді. Шілтен-Шіл-Шалды (атаңды) тыңдама, Алланы тануда ақылға (тәуилге) салма, пірді, пірәдірлерді тыңда дейді. Тіпті нақшбанд сенімінде Пір бір уақытта бірнеше жерде (Лондонда, Меккеде т.с.) бола алады (ұшып жүреді). Осыдан соң Бекет атамыз жөнінде небір қисынсыз аңыз, әңгіме аңқау қазақтардың аузымен таратылып келгені де жасырын емес. Тарихты 3-4 сағаттан соң жалғастырамын, кешіріңіздер, қонақтар келіп жатыр еді.
Есен 2017-10-20 16:41:13
Ерлан! Бауырым! Біз ол сұраққа мына "т" жауап берсе екен деп едік. Шамалы күтейік. Не айтар екен?
Есен 2017-10-20 16:36:19
Одан да ана Ерланның сұрағына жауап жазбадыңыз ба? Сіз ол сұрақтың үстінен неге аттап өттіңіз.
Есен 2017-10-20 16:33:36
Бір сөзді қайта-қайта езе беруге шаршаған жоқсыздар ма? Көшеге шығып әкең немесе атаңды "Әй, шал! Қайдасың?" деп шақыра аласыз ба? Тікелей сұраққа, тікелей жауап жазыңыздар?
т 2017-10-20 15:56:41
Қарлыбай Есен - Қожырбайлары ! Сасқан үйрек артымен сүңгиді дегендей, арасына уақыт салмай пост сала баса беретіндерің қызық. Кімнің кім екенін ел біліп отыр, нақты әңгімелеріңе көшсеңдер қайтеді. Қайталап айтамыз, бұрынғы жазылған мақалаларың мен алдына ала дайындап қойғандарыңды сала бермей, сөзге сөз, пікірге пікір жазыңдар . Оларыңды қайталап оқып отыратын уақытымыз жоқ. "Шалдың аты шайтан" деп жүрген Қожырбайұлының нақты өзі. Бұған да төменде айтылған теріс ағым иелері жастар арасына ата-анасы, кемпір-шал туралы уағыз жүргізіп жатқанын білеміз. Теріс протипін осылай сіңіріп келеді. Қожырбайұлы өзі келтірген адай ақындарының да шалдар туралы жақсы сөздері көп. Біразы айтылды емес пе. Мысалы біз келтірген Светқали Нұржанды-ақ алайық "Әруағыңнан айналдым, ҰЛЫ ШАЛДАР, Өздері жоқ, сөздері ТІРІ ШАЛДАР" деп бұрынғы өткен адайдың атақты кісілеріне жыр арнайды. Оның ішінде Бекет атамыз да, " абызым менің Алшыекем, құлағыңа даусым барса екен" деп жырлаған Алшын Меңдалиев сияқты шежірешілерде бар. Қожырбайұлы бұған не айтар екен. "Адай" ғой..
Ерлан 2017-10-20 14:56:56
Айтыңыздаршы. Ежелгі қазақтар да қарттар үйі болған ба?
Жетпіс 2017-10-20 12:20:19
Менің байқағаным, әкімшілікте істейтін шенеуниктер "шал" деген сөзді өте жиі қолданады. Әкім болмастан бұрын ағалап тұратын адам әкім болғаннан кейінгі келесі күні өзінен үлкендердің бәріне "шал" деген шыға келгендерін өз көзім көрді. Қазір орыс тілді билік қазақ ақсақалдарының, тіпті бізге мүйіздері қарағайдай болып көрінетін академик, доктор, ақын ағаларымыздың бірде-бір сөзін есепке алмайды.
Есен 2017-10-20 11:13:46
Аталап құрметтеп тұрса сүйер еді ғой.
Қарлыбай 2017-10-20 11:11:39
Есеке! дұрыс айтып отырсыз. Біздің бала кезімізде қариялар өздерін "шал" деп айтқызбайтын. Кейбір жетесіздер "шал" деп сөйлесе қарияның қамшысы сол жетесіздің жауырынын да ойнайтын. Біз оны өз көзімізбен көрген адамбыз. "Шал" жақсы сөз болса қариялар оларды неге сабады? Неге айналайын деп беттерінен сүймеді?
Есен 2017-10-20 10:57:35
Төменде "т" деген пікірші "Қазақтың шал-кемпірі атын шайтанға теңеген, мазаққа айналдырған сене не күтуге болады ?!" деген екен. Қарияларды шал деп айтуға болмайтынын қариялардың бәрі біледі. Ол Қожырбайұлының сөзі емес. "Шал шайтанның аты" деген қазақтың ежелден келе жатқан мақалы бар. Менің Атам да біреулер "шал" деп сөйлесе ұрсып тастайтын. Ол кісінің аталарымызды "шал" демей Ата, Қария, Ақсақал деп сөйлеуді үйренейік дегенінің несі айып? Ол кісіінң зерттеу қорытындысы бойынша Аталарын Ата демей "шал" деп қорлап сөйлейтіндердің барлығы аталарын түгелдей қарттар үйіне тапсырады екен. Ал, Аталарын Ата дейтіндер қарттар үйіне тапсырмақ түгілі, ондайды ойламайды да екен.
Қарлыбай 2017-10-20 10:43:45
Ол кісі (Қожырбайұлы) қарияларымызды "шал" атауға болмайтыны жөнінде бірнеше жыл бойы зерттеулер мен салыстырулар жасаған. Мынау сол зерттеудің қорытындысы: "ҚАРИЯЛАРЫМЫЗДЫ "ШАЛ" ДЕП АТАУЫМЫЗ ДҰРЫС ПА?" деп аталады. http://abai.kz/post/48899 Оқып шығып төрелігін өздеріңіз айтыңыздар? Мен өзім содан бері "шал" деегн сөзді аузыма алмайтын болдым. Кейбір көргенсіздердің жасы үлкен қарияларды "шал" деп атағанын естісем ұрсып тастайтын болдым. Ал, өзімді біреу "шал" деп сөйлесе жер-жебіне жетіп, енді қайтып ұлкендер отырған жерде аузын ашпайтындай етіп, жерге тығып жіберетін болдым. Ел болғымыз келсе, ол, кісінің әрбір тұжырымын ой, елегімізден өткізіп саралағанымыз дұрыс.Ол кісі қазақтың мүддесіне керағар дүниені ешқашан жазған емес. Менің көзімнің айқын жеткені, ол кісі ешқашан өзі толықтай зерттеп, өзінің көзі жетпеген дүниесін жұртқа ұсынбайды.
Қарлыбай 2017-10-20 10:08:06
Қожырбайұлының ол мақаласын мен де оқығанмын. "АТАҢА НЕ ҚЫЛСАҢ, АЛДЫҢА СОЛ КЕЛЕДІ" деп аталады. Сілтемес мынау: http://abai.kz/post/40489
Есен 2017-10-20 09:59:51
Осы "қарттар үйі" жайлы Қожырбайұлы ертерек те көп жазған. Солардың бірі менде сақталып қалыпты. Онда былай делінген: "Мәселен, бір тамырдан тараған ағайындас түрік елінде де, үйленіп, үй болған ұлдары әке-шешелерімен өте сирек қатысады, ағалы-інілер ілуде біреуі болмаса бір-бірін іздей қоймайды. Соңғы жылдары сиректе болса, бұл жағдай бізде де байқалып жүр. Қазақи облыс болып саналатын бір ғана Маңғыстау облысы Ақтау қаласындағы (2008 жылғы дерек бойынша) қарттар үйіндегі 160 қарттың 65% қазақтар, 70% пайызының балалары бар. Күні кеше, бұдан 10-15 жыл бұрын қазақтардың үлес салмағы 0,1-0,5% болатын. Бұдан көрініп тұрғаны, бұрын қарттар үйіне қазақтың қариялары бірлі – екілі түссе, енді топ – тобымен келіп жатыр. Биылғы, 2014 жылы Қазақстандағы қарттар үйінің саны 85-ке жеткені, ондағы қариялардың саны 7 000-нан асқаны жарияланды. Олардың 80 пайызының балалары бар көрінеді. Салыстыру үшін айтар болсақ, Маңғыстауда бір ғана қарттар үйі бар, онда 112 қария (басым көпшілігі өзге ұлттардың өкілі) тұрақтаған. Ал қалған 84 қарттар үйі мен ондағы 6888 қария өзге 13 облысқа тиесілі екен. Олардың басым көпшілігі Қазақстанның орысы көп солтүстік аймақтарға тиесілі көрінеді. Бұрын базарлар мен вокзалдарда қазақ қарттарының қайыр сұрап отырғанын көрмесек, бүгінде оларды топ – тобымен көреміз. Оның негізгі себептері, кейбір азаматтарымыздың маскүнемдікке, нашақорлыққа салынып азғындауы және «келіндеріміздің» Еуропаға (орысқа) еліктеп, қара бастарының қамын ойлауы болып табылады. Cоңғы кездері олардың іштерінде лауазымды қызметте жасайтын «азамат» атанып жүргендер де көптеп кездесуде. Нағыз «азғындық» деп осыны айтса болмас па?! Демек, бүгінгі орыс тілді қазақстан билігінің жастарға көрсетіп жүрген үлгі-тәрбиесінің сиқы осы. «Онша тар емес еді-ау пәтерің де, Осында тастап кеттің әкелдің де, Сынаптай сыртын берсе туған балаң, Тірідей өлгені ғой әкенің де» деген «Қара шалдың» монологінде айтылғандай, «әкесін тірі өлтіргендердің» өздерінің де басына күні ертең «Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келеді» деген мақалдың кері келетінін естерінде ұстағаны жөн. Тарих тағлымы: Егер кімде-кім ата-аналарын қарттар үйіне тапсырса, ол үйде қазақ азаматы (қазақтың ұлы мен қызы емес) емес, «маймыл» (айуан) бар деген сөз. Қазақ мақалы: «Ата-анаң жынды болса, байлап бақ».
Қарлыбай 2017-10-20 09:37:39
Демек, бұл "ауру", яғни қарияларды қарттар үйіне тапсыру елімізде әбден асқынған. Ал, анау өкімет есебін жүргізбейтін "жеке меншік" қарттар үйі, тек қана бізде бәрі жақсы деген жалған ақпаратты тарату үшін болмаса, басқа неге қажеті бар?
Бекежан 2017-10-20 09:31:03
Ол әңгімені менде естідім. Сіздің айтып отырғаныңыз, тек қана мемлекеттің қарауындағы үйлер. Ақиқатында, олардан да бөлек жергілікті билікке қарасты "Жеке меншік" Қарттар үйлері де бар. Үкімет тіпті олардың есебін де білмейтін көрінеді.
Қарлыбайға 2017-10-20 09:25:58
Сізді қостаймын. Жақында мынадай мәлімет оқыдым. 2015 жылғы мәлімет бойынша елімізде 49 мелекеттік "қарттар үй" бар екен. Онда 7000 нан астам қария тұратын көрінеді. Және олардың саны жылдан жылға көбейіп бара жатыр дейді. Меніңше де, соғысты жырлағанша осы мәселені шешудің жолдарын іздеген дұрыс қой.
Қарлыбай 2017-10-20 09:13:34
Шежіреші дұрыс айтқан. Күні-түні соғысты "жырлағанша" осындай ұлтқа үлгі болатын келелі мәселелерді қозғағандарыңыз дұрыс болған.
Бекежан 2017-10-20 09:06:31
Табынбай мен Болатқа! Пікірлеріңіз керемет. Осындай отбасы құру барлық қазақтың арманы ғой. Ежелгі аталарымыздан қалған ұлы жол ғой. , Қожырбайұлының да айтып жүргені осы ғой. Мені осы пікірді жазуға итермелеген жағдай менің бір танысымның төрт баласы бар. Білетіндердің айтуынша Кеңес кезеңінде коммунист болып, үлкен қызметтер атқарған. Әйелі басқа ұлттан. Балаларын орысша оқытты. Сол кісінің қартайған шағында жолы болмады. Қазір қарттар үйінде тұрып жатыр. Алдыңғы екі үлкен баласының біреуі "ішіп" кетті, екіншісі "шегіп" кетті, үшіншісі жасы қырықтан асты, әлі үйленген жоқ. Төртіншісінің қайда кеткенін ешкім білмейді. Біреулер Сирияға кеткен дегенді айтады.
т 2017-10-20 08:43:33
"ШЫН ШАЙЫРДА РУ ЖОҚ - ҰЛТ БОЛАДЫ / РУШЫЛДЫҢ ШАТПАҒЫ - ҚЫРТҚА ДӘРІ.." . ("НАСИХАТ ҚАЗАҚИЯ") дейтін Светқали Нұржанов ; " Менің қолыма ғайыптан тайып Бейнеудегі біреудің қолжасбасы түсті. Онда нақшбандитердің компьютерге басылған "тарихат шежіресі" бар екен. Бұл "шежіреде" Қожа Ахмет Яссауи жоқ ! Бір жеріне қаламсаппен "Бекет Мырзағұлұлы", 4-5 адамнан кейін "Ержан хазірет Төлегенұлы" деп кіргізіп қойыпты. Екі атамызды жалған "шежіреге" нықтап орналастырып, көптеп таратып жатыр. Мұндағы мақсат Маңғыстау өңіріне аса қадірлі екі әулиені өз "тарихтарына" кіргізіп алса бұлардың жолына түсушілер қара нор болмақ" дейді. Міне, мәселе қайда жатыр !
Табынбай 2017-10-20 08:40:08
Бәке! Сіздің сөзіңізді қолдаймын. Менің тоқсанға жақындаған көршімнің он баласы бар. Өзі жақында қайтты. Өле-өлгенше ең кіші, кенже баласының қолында тұрды. Балалары ел қатарлы ақ жуып, арулап аттандырды. Атасыынң қарашаңырағына, Атасы тұрған үйге сол кенже бала ие болып қалды. Бір қызығы, сол әулеттің билігі үлкен ұлда қалды. Ағасы бәріне қамқор болып жүр. Жыл сайын бәрі аталары қайтқан қарашаңырақта жиналып аталарына арнап садақа беріп тұрады. Елдің бәрі қызығады.
Болат 2017-10-20 08:29:01
Түнімен кітап ақтарып, ата-бабаларымыздың сөздерін жеткізіп отырғаны ұрпақтың қамы деп түсінсек, дұрысы сол болар. Келтірген уәждері менің көкейіме қонып отыр. Себебі, менің де үш балам бар. Үшеуі де жоғары білімді, Үшеуінің де отбасылары, балалары бар. Мен өзімнің қарашаңырағым деп, кенже ұлыммен бірге тұрып жатырмын. Алдыңғы екеуін еншілерін беріп бөлек шығарғанмын. Бар білетінімді осы кіші ұлыма ауызша да, жазбаша қалдырып жатырмын. Ал, үлкен ұлым менің әулетімнің тақ мұрагері десем артық айтқандығым емес. Екі інісі ағаларының бетінен алып, жағасына жармасқан емес. Айтқан ақылын, берген тапсырмасын мүлтіксіз орындап жүр. Меніңше басында бүкіл қазақтың шежіресі осылай басталған.
& 2017-10-20 08:22:56
Баяғы "әләулайы" ғой. !
. 2017-10-20 07:52:17
Түнімен ұйықтамаған ба. менің сағатым 6.43. сонда қайдан жазып отыр. тауып алайық !
Шежіреден 2017-10-20 07:20:56
"Кіші жүз деп атау себебі ол аймақтың қазақтарының басым бөлігі Ресейдің ықпалымен Християн болып Шіркеу (орыс) тіліне көшіп КАЗАК деп аталып жоғалған" депсіз. Сізге тағы қайталаймыз. Қазақтың үш баласы бар. Үлкені Ұлы жүз-Ағарыс, яғни қазақтың екі ұлының ағасы. Екіншісі Орта жүз - Жанарыс, яғни ортаншы ұлдары. Үшіншісі Кіші жүз - Бекарыс, яғни кенжесі, яғни Қазақтың қарашаңырағының иесі. Сіздің сөзіңіздің теріс екендігінің бір айғағын Маңыстаулық Ұзақбай жыраудың (Ұзақбай Қазжанұлы (1897-1976) «Анестен бергі тарихтан» атты шежірелік дастанынан табамыз: «Кіші жүз» болып атанған Жиырма бес таңбалы Байтақ жатқан бұл елдің Алшын болад атасы, Шолпан болад анасы. Әулие – ата, Алматы Мекендеп көшпей қалады Үйсін, Албан – Ұлы жүз – Ағарыстың баласы. Бір көшіп келе жатқанда Алтын мен Жаппас Арғынның, Қыпшақ пенен төртеуі Айрылып бізден қалған жер – Сырдың бойын әуелден Дарияның құйған саласы. Алладан бұйрық – дәм болып Айрылған алты алашым. Алтын Орда сол күнде Әбілқайыр, Абылай Хандардың салған қаласы. Қалмақпенен жауласып Көшкен екен сол күнде Кіші жүздің баласы, Айрылды елдің арасы... ...Темірдің басы құба бел, Көшіп келе жатқанда Айрылып бізден қалған жер Әлім-аға бөлек ел, Еділдің бойы Мыңтөбе, Жайықтың басы Орал-тау. Ойылдың басы Шатмойын, Електің басы Есенбай, Жемнің басы Мұңалжар Толады судың нәрінен, Асанқайғы бас болып Ноғайдың тастап кеткен жер... Жырда ары қарай Адайлардың Қырдың (Үстірт) асты Қарақұмды қыстағаны, Алақырды жайлағаны, содан кейін, ...Ойыл, Қиыл, Жем, Сағыз, Сары-арқаны жаз жайлап, Маңғыстаудың үш түбек Қысқы мекен тұрағы... Енді бастап айтайын Келімберді балдарын – Құнанорыс, Ақпанын, Жеменей мен Балықшы, Мұңал, Тобыш белгілі Ауылсың алты тақталы – Ғаламға мәшһүр аттарың... деп жырлаған. Байғожа – Байұлы (Батыс пен Шығыстың барлық жазба деректерінде Баегу, Баят, Бауыт, Баяуыт, Бияуыт деп хатталған). Өзіңіз көріп отырғандай, ақын оларды тек қана қазаққа емес, "Ғаламға мәшһүр аттарың" деп жырлап отыр.
Шежіреден 2017-10-20 07:01:52
Ежелгі Иран тарихы былайша суреттейді: «Аталмыш жеңілдіктер ішінде жыл сайын бір МАД киімін (Мадтардың ұзын, жеңі кең шапанын кию парсы ақсүйектер арасында дәстүрге айналған еді, және бұл киім патшаның ең жақсы шапандарының бірі болып есептелетін – ауд.) сыйлау және парсылардың салтында ең бағалы сыйлықтарды тарту ету. ...Бұл оқиға б.з.б. 522 жылы 29-қырқүйекте болды. Осылайша Дариуш мемлекет тізгінін қолға алды» (Риза Шабани «Иран тарихы» Алматы. 2002. 35 бет). Бұл оқиға бұдан 2500 жыл шамасы бұрын болған. МАД - қысқартылған сөз. Мағынасы, бүгінгіше айтқанда Ман Адай (Мадай, Матай), яғни Манғыстаулық Адайлар патшалығы болып табылады. Ал, Иран (Парсы) тарихы өз тегін Мадтардан бастайтынын бүкіл әлем біледі. Бүкіл әлем мәдениеті өз тектерін осы МАД-тардан алады. Мына көрші орыстардың аналарын «МАТ» дейтіндерінің сыры осы. Демек, ежелгі орыстар шыққан тектерін білген. Бүгінгілері білмесе, естеріне салып ескертіп қою қажет. Мәдениет дегеніміздегі сөз түбірінің Мәд (Мад) болатыны да осыдан. Демек, әдеп, әдет, әдіс, әдеби, әдебиет, мәдени, мәдениет, мадақ, мадақтау деген сияқты киелі ұғымдардың авторы осы Адтар мен МАД-тар. Бүгінгі араб еліндегі Мәдине (Мадина) мен Меке қалаларының атауын қойғандар да біздің аталарымыз. Меке – Ман Әке, Аталық текті білдірсе, Мәдине Аналық текті білдіріп тұр. Қысқасы, өз атауларының сөз түбірінде Ад, Мад деген сөз түбірі (өз түбі, өз атасы) бар елдердің бәрі, өздерінің бізден тарағанын толықтай мойындап отыр деген сөз.
Шежіреден 2017-10-20 07:00:24
Үкіш қауымы – Нұқ пайғамбар қауымының ежелгі атауы. Нұқтың сөз түбірі (өз түбі) Ұқ (Үк) болатыны осыдан. Қазақ келіндерінің сәукелесі мен домбыраға тағылатын Үкінің және үмітімізді үкілейтініміздің сыры да осы. Қазіргі «үкім» (жарлық), «үкімет» деген ұғымымыздың да авторы осы Үкіш (Нұқ) қауымы. Бізден басқа ешбір ел өз билігін үкімет деп атамайды. Бүкіл менен бүгіннің сөз түбірі «Үкі (Үгі)» болатыны да осыдан. Бұл бүкіл әлемдегі барлық елдер осы Нұқ қауымының ұрпақтары деген сөз. Сөйлемнің соңына қойылатын «Нүкте» - Нұқ, «Қос нүкте» - Қосай Нұқ Ата деген мағына береді. Қосайлар Адай Атаның үшінші буын ұрпағы және сонымен қатар екінші немересі болып табылады.
Шежіреден 2017-10-20 06:59:47
Бұл дәстүр Қазақтар да, әсіресе оның қарашаңырағы Маңғыстаулық Адайларда сан мыңдаған жылдардан бері сақталып келеді. Мысалы, соның бірі Оғыз тарихында былайша суреттеледі: «Барлығы Оғыз тұсында мұсылман болды, кейбір халықтар, ағалары, ағаларының балалары Оғыздан басқа жерде еді. Олар күншығыс жақты мекен етті. Моғолдардың барлық жиынтығы солардың нәсілінен (ұрпағынан) тарады. Ол заманда олардың баршасы кәпір еді. Кейін олардың ұрпақтары «Үкіш қауымы» болып жүрді, өйткені Оғыз барлық уәлаяттарды, сондай-ақ оларды да өзіне бағындырып үлкен патшалық құрды. Сол жерде алтыннан Орда тікті, ұлы той жасады. Өз туыстарын, жасы үлкендерін құрметті орындарға отырғызып баршасына шапан жауып, сыйлықтар берді» (Қ. Жалайри «Шежірелер жинағы» Алматы-1997. 30 бет).
Шежіреден 2017-10-20 06:53:01
Қожырбайұлының Манқыстаулық Адайлар Адам Атаның қарашаңырағы деген тұжырымының жаны бар сөз. Оның дерегін Алтайлықтардың "Ма Адай Қара" дастанынан таба аламыз. Ал, қалған халықтар өз мәдениеттерінің бастауын Алтайдан алады емес пе? Соған сәйкес, Маңғыстаулық ақын-жырауларда өз шежіре-дастандарының бәрін Адам Ата мен Ауа Ананы ауызға алмай бастамайды. Мысалы: ...«Атамыз Адам-Сафидың Дүредік өсіп жұртынан (26 бет). ...Аспан менен жер жасап Жараттың Сафи – адамды (259 бет). ...Бұрыс жолға түспе – деп Бұйрығымды істе» деп Әмір болған Алладан Атамыз Сафи-Адамға, Солардан мирас біздерге Алладан қорқып, сыйынбақ (259 бет). ...Атамыз Сафи-Салолла Ғұмыр сүріп бір мың жыл Қаза болып жерленген (304 бет). ...Һауа-анадан айырып, Атамыз Сафи-Адамды Жер аударып сенделткен» (Сәттіғұл Жанғабылұлы «Аманат» Алматы 1996. 351 бет). ...«Адам – Сафи баласы Бір теректен сан бұтақ Дүниеге келген сан болып» (Нұрым 129 бет). «Адам ата жұптанып Хауа ананы алғанда, Исраһил, Макаил Некесін қиған екен екі періште (97 бет). ...Адам ата – ер Сапи Ұжымақтан қуылып, Қасіретін тартқан артынан ...Адам – Сафи атамыз Һауа екен анамыз- Болмағай қашық арамыз» (Кашаған «Бес ғасыр жырлайды» Алматы. 1989. 137 бет). ...«Адам болып біз жүрміз Атамыз Сафи – адамнан ...Атамыз Адам жаралған Топырақтың зарпынан (178 бет). ...Дүние – фәни, біз түгіл Қалыпты Сафи – Адамнан» (Аралбай 188 бет). ...«Әуелі бастап айтайын Атамыз асыл Адамнан» (Өмір 212 бет). ...«Дүреп едік бер қарай Бауа – ана менен Адамнан» (Бәйімбет 276 бет). ...«Жаралғаннан бер қарай Кімдер келіп, кім кеткен, Атамыз Адам – Сафи де Жол салып бізге бұл кеткен» (Көкен 289 бет). ...«Атамыз Адам – Жабалдан Жаралғалы бер қарай» (Сүгір 439 бет). ...«Атамыз Адам пайғамбар Топырақтан жаралып Нұр – Иманға балқыды (489 бет). ...Атамыз Адам әуелде Мың жыл тұрып дүниеде Біздерді хақтан тіледі (506 бет). ...Әуелі Адам атамнан Ауа – анадай анамнан Өлмей қалған бір жан жоқ» (Ұзақбай 507 бет). Осылай жалғасып кете береді. Адайдың ақын-жырауларының ішінде Адам Ата мен Ауа Ананы ұлықтамайтын бірде-бір ақын жоқ. Сәттіғұл атамыз тіпті өз шығармасында замананың жаратылған мерзімінде көрсетеді: ...«Жетпіс мыңдай жыл дейді, Замананың озалда, Жаратылған тұрысы» (263 бет). ...«Атамыз Адам пайғамбар Дүниеге келгелі Содан бергі перзенті Нәсібесін қуып келеді. Жаралғанда әуелден Жетпіс мыңдай жыл дейді Дүниенің ақыр сүрегі» (Ұзақбай. 490 бет). (Бұл үзінділер «Жыр-дария». Маңғыстаудың ақын-жыраулары жинағынан алынды). «Біз көбейіп түледік, Адам менен Хауадан» (Ыбырайым Ақұн Құлыбайұлы. «Алтынды Орда қонған жер» Ақтөбе-1994. 8 бет). Қазақ даласының өзге өңірлерінен шыққан ақын-жырауларда мұндай жүйе сақталмайды.
т 2017-10-20 02:09:18
Қожырбайұлына ! Елбасымыз "Біз мұсылманбыз..Бабаларымыз ұстанған бұл жол Ұлттық сана-дәстүрді, ата-ананы, үлкенд сыйлауға негізделген.."деді. Қасиетті Құран Кәрімде, хадистерде "..Тіпті біреудің ата-анасын балағаттаған адам өз ата-анасын балағаттағанмен бірдей күнә арқалайды" деп жазылған. Қазақтың шал-кемпірі атын шайтанға теңеген, мазаққа айналдырған сене не күтуге болады ?! Кейінгі жастарға мұнымен не "тәрбие" беріп жатырсың, алдымен өз кемшілігіңді ойла. Өткенде осы тақырыпта Шал ақынды айтқанда шылп етпей қарсыласқаның есіңде болар. Оған да тоқтамадың. Шал ақын нағыз сұпы ғой ! "Жігіттер, ғибадат қыл маған нансаң/Намаз оқы Алланы ойыңа алсаң/Қырық жыл қашқан ажалдан Қорқыт та өлген/Түбінде сөз менікі өлмей қалсаң/, немесе "Жарлығы екі болмас Хақ құдайым, Жанында серігі жоқ тақ Құдайым/ Жанымды алсаң Құдайа,иманмен ал/ Шайтанның қазасынан қақ Құдайым/" - мұны қазақы суфизм дейді. !! Бұл 11 ғ.да Яссауи бабамыздың суфизмімен бірге дүниеге келген қазақы суфизмінің нақ өзі. Қазақ ақын-жыраулары жырындағы суфизм - құлшылыққа бұйдаланған, қияли болмысқа байланған сопылық емес, ұлттымыздың ұлағатты дәстүріне айналған ғылыми көзқарас, қазақы даналықтың өзі..
Бекжанға! 2017-10-20 01:36:49
Міне мына Қожырбайұлының мақаласынан алынған үзінді Біздің Сізге берер жауабымыз: " ЖАНЫМ ҚҰРБАН СЕН ҮШІН, БАУЫРЫМ! Қазақ баласы Құдайдан қорқып, «Ата» сөзіне тоқтап, «Ана» сөзіне иланатын. Ана атымен «Ант» етілетін. Антын (уәдесін) бұзғандарға қарғыс айтылып, олар өлгенде де бөлек жерленетін. Ежелгі қазақтар Ағаны сыйлап, ініге ізет қылатын, көршімен тату, ағайынмен ауызбіршілікте болуды қадір тұтатын. «Жақыныңды жаттай сыйла, жат жанынан түңілсін» дейтін. Бұл жастайынан саналарына сіңіріліп, өсе келе ағайын-тумаға, елге, Атамекен-туған жерге деген үлкен махаббатқа ұласатын. Осындай ұлы қасиеттердің барлығына ие Күлтегін атамыз алтын тақтың қызығына берілмей, шексіз биліктің сұм шырмауына бой алдырмай, жалғыз ағасы Білгенің басынан сөзін асырмай, жолын сыйлап, құрметін ешқашан аямаған, ағасымен таққа таласпаған. Сондықтан, артыңда інің болса осы Күлтегіндей-ақ болсын деген ұрпаққа үлгі болған ұлағатты өсиет қалған. Бауырының қазасына қабырғасы сөгілген Білге қаған «Көк түріктің көк семсері» атанған асыл азаматын адамзат баласы мәңгі жадында сақтап, ұрпағына үлгі ету үшін Қытайдың көк тасын алдырып, сол тасқа өмір жолын, ерліктерін, болашаққа деген тілегін қоса жазып кетті. Бұл ұрпақ үшін баға жетпес асыл мұра, қасиетті аманат еді. Тура осындай жағдай әлемге аты әйгілі қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан атамыздың үлкен ұлы, яғни тақ мұрагері Жошыдан тараған Керей мен Жәнібекте де қайталанған. Жәнібек те тура Аталары сияқты немере ағасы Керейдің басынан сөзін асырмай, жолын сыйлап, құрметін ешқашан аямаған, ағасымен таққа таласпаған. Немесе, Кенесары мен Наурызбайды алайық, Кенесары қолы қырғыз манаптарымен болған соңғы шайқастағы қоршауды бұзып шығар сәт те Кенесары жараланып қолға түседі. Ал Наурызбай қоршауды бұзып шығады. Ағасын ат үстінен көре алмаған Наурызбай, қайта айналып қаптаған жауға қарсы соғыс салады. Алай да, жау көптігін жасап Наурызбай да жараланып қолға түседі. Сонда Кенесары інісіне, «Бауырым! Бекер оралдың, енді бұлар екеумізді де аман қалдырмайды. Себебі, Ағасын жоқтайтын, Ағасы үшін жанын қиятын, Ағасын құтқармай аттан түспейтін даланың көкжал арланы Сен тірі жүргенің де Маған олар ештеңе істей алмайтын еді» деген екен. «Халық аңызы: “Наурызбайдың өзі барып қолға түскенде, Кене өкінішпен бармағын шайнапты”, - деседі. Сөйтсе, соғыстың зардабынан сескенген қырғыздар, Кенені босатпақ болып отыр екен. Наурызбай қолға түскен соң екеуін де өлтірген. Зерттеушілер Ағыбайдың қолды бос қырғыннан, өлімнен құтқарып қалғанын айтады. Төрелерді тұтқыннан босатып аламыз деген ойы болғанын жазады. Алайда, қазақ әскерінің екі бірдей төресі қолға түскеннен кейін қырғыздар екеуінің де басын алды. Қазақ соңғы ханынан солай айырылды. Ал Ағыбай батырдың өзегінде өкініш кетті…» («Ағыбай батыр Кенесарыны қырғыздардан неге құтқармады?») Немесе, күні кешегі 5 наурыз 2016 жылғы Қытайда өткен Әлемдік ережесіз жекпе-жекте финалға шыққан Айбек Нұрсейіт пен Қытай қазағы Ғабит Тұрғанбекті алайық. Екі бауыр бүкіл Қытай, бүкіл әлем елдері алдында өз тумаласына қол жұмсамады. Қандас-бауыры үшін екеуі де әлем чемпионы деген атақтан да, сан миллиондаған доллар ақшадан да бас тартты. Екі батырымыздың бұл ерлігі ұрпағымызға үлгі болып, ел жадында мәңгі сақталары сөзсіз. Қазақтың ұлттық идеологиясына негізделген ескі әңгімелердің бірін де бір әйел, інісі және баласы үшеуі тұтқынға түсіпті. Хан әйелдің інісі мен баласын өлім жазасына кеседі. Әйел өзінің жанын алып, інісі мен баласын тірі қалдыруды сұрайды. Әйелдің жанкешті сөзіне разы болған хан, екеуінің біріне рақымшылық жасап, таңдау еркін әйелдің өзіне қалдырады. Әйел еш ойланбастан, інісін таңдайды. Бұған таңданған хан себебін сұрайды. Сонда әйел, біз бір атадан, бір анадан едік. Інім өлсе оның орнын ешкім баса алмайды. Інім Атам мен Анамның көзі ғой. Ал, балама келсек, әлі басым жас, Алла қаласа баланы тағы туып аламын деген екен. Әйелдің сөзіне разы болған хан, үшеуіне де рақымшылық жасапты. Қазақ халқы бауырдың бауырмалдығын бәрінен де жоғары бағалаған. Жаугершілік заман. Қалмақтардан қашып келе жатқан бір атамыз жолда жаяулатып қашып бара жатқан інісін көреді. Сол кезде артында отырған баласына бұрылып: «Атасы бөлек аттан түс, атасы бір кел атқа мін» – деп, аттың артында отырған баласының орнына інісін отырғызып жаудан аман алып шығады. Қашып құтылған соң, әлгіден мұның қалай? – деп сұрағанда «Әйел бала-шаға табылады. Ал аға-іні табылмайды – деген екен. Аталарымыз жай уақытта «Ағайынның» аты озғанша, ауылдастың тайы озсын деп тілеу айтқан. Қапелімде жау келіп қалғанда, «Атасы басқа аттан түс!» деп өз белінен шыққан баласын тастап кетіп, туған інісін артына міңгестірген жағдайлар көп болған. Осындай жағдайлар қайталана келе, «Атасы басқа аттан түс, Атасы бір, атқа мін» деген мақалға айналған. Қазіргі кейбір жетесіздердің Ағаларына «шал!», «Әй, шал!» деп менменсіп сөйлеуі, әйелдеріне «Мен сені туған анамнан да жақсы көремін» деп, Ата-аналарын қарттар үйіне тапсыратындардың кездесуі ащы да болса бүгінгі күннің шындығы болып тұр. Бүкіл әлем тарихшылары Шыңғыс хан сарбаздарының тұтқынға түспегендерін және бірде-бір жаралы сарбазын жау қолына тастап кетпегендерін ауыздарының суы құрып жазады. Олар осының себебін Шыңғысхан өте қатал болған, бір жауынгер тұтқынға түссе сол ондықты, ондық түссе жүздікті түгелімен өлім жазасына кескен, осы жазадан қорыққаннан сарбаздарының өлігін жау қолына қалдырмаған деп жазды. Алайда, мұның ақиқаты мүлдем басқа еді. Шыңғыс қаған сарбаздарының құрамы: ондығы да, жүздігі де, мыңдығы да рулас, тумаластардан тұратын. Бірге туған тумаластар бірі үшін бәрі жанын қиятын, тумаластары жаралысын да, мерт болғандарын да жау қолында қалдырмайтын еді. Бұдан асқан бауырмалдық пен ұлттық идеологияның болуы мүмкін бе? Қазақ тарихында мұндай мысалдарды мыңдап, миллиондап келтіруге болады. Олар Атам Қазақтың «Малым жанымның садағасы, Жаным арымның садағасы» деген ең ұлы қағидасын басшылыққа алып, жандарын қандас бауырлары үшін қия білді. Арларын (Ар-иман, туған елі, атамекен-туған жері және отбасын) қорғай білді. Қазақ баласы үшін бұдан асқан бақыт пен абырой болуы мүмкін бе? Қазақ, Қазақ болғалы қазақтың үш Арысы бірімен-бірі бауыр еді. Олар Ұлы Дала деп аталатын алып тайқазанда бірге қайнады. Тіні, Ділі, Діні, Тілі бір болды. Өздерін «Қарға тамырлы қазақпыз» деді. Бір-бірінен енші алыспады. Дастарханы бір еді. Алты айлық жолға шықса да өздерімен бір жапырақ нан алып шықпады. Себебі, қай үйге барса да алдынан қонақасы күтіп тұрды. Түрме-зындан салмады. Себебі, олардың арасында қылмыс жасайтын адам болмады. Қазақты осы қасиетінен ажыратып үш бауырдың ара жігін ажыратып, араларына от жағу үшін жауларымыз талай-талай қитұрқы әрекеттерге барған. Алайда Ұлы Аталарымыз ондайлардың алдына «Ағасы бардың жағасы бар, інісі бардың тынысы бар», «Бөлінгенді бөрі жейді», «Жүзге бөлінгеннің жүзі күйсін», «Қанына тартпағанның қары сынсын» деген бір ауыз сөзбен алынбас қамал салып кеткен. Барлық қазақ баласына осы қамалды қорғауы ләзім. Мына солтүстіктегі көршіміздің өздерін Великая Русь (Ұлы жүз), БелоРусь (Орта жүз), МалоРоссия (Кіші жүз) деген атауды бізден "еншілеп" алғанымен туыстықты сақтай алмай бірінің қанын бірі судай шашып жатқаны бізге сабақ болмағы ләзім. Қонақасы демекші, Ата-бабамыздан келе жатқан мынадай аңыз бар: «Атамыз Қазақ өзінің үлкен ұлы Ақарысты ( Ұлы жүздің атасы), ортаншы ұлы Жанарысты ( Орта жүздің атасы), кенже ұлы Бекарысты (Кіші жүздің атасы) енші беруге шақырыпты. Сол ұлы атамыз өзінің бар байлығын (мал-мүлкін) төрт бөлікке бөлген екен дейді. Оның үш бөлігін аталған үш баласына еншіге беріпті.Төртінші бөлігін тағы да үшке бөліп, оны балаларына енші үстіне қосыпты. Естеріңде болсын, бұрынғы өткен ата-бабаларымыз ақ білектің күшімен, ақ найзаның ұшымен қорғап Сендерге ұлан-байтақ жер қалдырды. Оны үшеуіңе тағы бөліп беремін. Оңтүстік-шығысты Ақарыс, сен иелен. Ол ұлы жүз деп аталсын. Орталық және солтүстікті Жанарыс, сен иелен. Ол Орта жүз деп аталсын. Батыс жақты Бекарыс, сен басқар. Ол Кіші жүз деп аталсын. Ондағы ойым мынадай. Сендер енші алып бөлек үй болып шыққанмен, туыстық қатынастарың, ынтымақтарың мен дәм-тұздарың бөлінбесін. Сендердің ұрпақтарың сапарға шыққанда жолға азық-түлік алып жүрмесін. Әрбір қазақ баласы кез келген үйден ақысыз қонақасы ішетін болсын. Олар жолда шөлдеп, сусап, қарны ашып жүрмесін. Менің сендерге берген төртінші еншім сол. Сол Еншімді менің келер ұрпақтарым ғасырдан ғасырға жеткізіп, менің осы өсиетімді бұлжытпай сақтасын!» - деп батасын берген екен".
т 2017-10-20 01:12:27
Бекжанға ! Кешеден бері ток болмай жай кірісіп отырмын. Қожырбайұлының бүкіл жазғандарын оқып сараласақ біраз нәрсе аңғаруға болады. Біріншіден ол Адай шежіресін бүлдіріп Шыңғысқан култіне пайдаланып отыр, оған дәлел жеткілікті. Осы арқылы жікшілдікті, бөлінушілікті, өзің былтыр айтқандай рушылдықты қоздырады. Екіншіден сопылықты (Бекет ата, т.с.) уағыздай тұра, сопылықтың яссауилік жолы мен накшбанди, тағы басқа ағымдарын айыра алмайтынын қайтерсің. Мұны ол білместікпен , не әдейі жасайды. Бұл оңтүстіктен, қарақалпақ арасында болған адам. Маңғыстауда, мыс. Кетіктен тұруы. Және адай шайырларын, шығармаларын жақсы біледі, өзі де шығармашылықпен айналысатын болар. Осы жерде Мағһңғыстау ақындарын, шығармашы топтардың өмірбаянын зерттеп қара, негізі өзі адай болмауы да мүмкін. Тек жанама жақындық-туыстық бірдеңесі болмаса,,Себебі адайлар өз ата тегін бұлай бүлдірмейді, моралдық тұрғыдан айыпталады. Үшіншіден бұған дейінгі мықты деген қазақтар ішіндегі 2-3 трайбалист тарихшылар Шыңғыс ханды келістіре алмай айтыста Қожырбайұлының қасында жіп есе алмады. Жеңіліп қалды. Мұны бір жағынан осындай мықтылығымен мақтауға да болады. Бұл және бір жағынан өте "қауіпті адам". Себебі бұған дейін оны чингизидтер қолдап келді, оның сыры күні кеше ашыла бастаған соң (жеңіле бастаған соң) қолды бір сілтеп кетті. Өйткені түк шықпайтынын, өтірік өрге баспайтынын олар да біледі. Төртінші Қожырбайұлын билікке "өкпелі" серкелердің бірі "қолдап" отырған болуы. Бәрі де мүмкін. Жас адам емес, жетпістің ішінде шығар дейміз . Әуелі мұның "шығармашылығын" талдайық. Мүмкін бізге көмектесетіндер бар шығар. Ал іздеп көр.!
Шежірешілерге! 2017-10-20 00:41:12
Мына Бекжан деген азаматымыздың өз қандас бауырларының арасынан жау іздеген әрбір қате сөзіне қазақи ұлттық мүдде тұрғысынан жауаптарыңызды жазыңыздар.
Шежіреші 2017-10-20 00:32:19
Қазақтың ұлттық идеологиясы ult.kz/post/kazaktyn-ulttyk-ideologiyasy1 Перевести эту страницу 16 февр. 2017 г. - Тәуелсіз интернет-басылым - ult.kz. ... Қазақ ұлтының жүздік, ру-тайпалық жүйесі — қазақ қоғамының негізі. .... Қазақтың ұлттық идеологиясының негізінде міне осындай қарапайым ғана отбасылық қағида жатыр.
Шежіреші 2017-10-20 00:30:18
"ҰЛТТЫҚ ИДЕОЛОГИЯ. ЖАМАН ҮЙДІ ҚОНАҒЫ БИЛЕЙДІ" http://www.abai.kz/post/48427
Шежіреші 2017-10-20 00:25:29
Бекжан! Бауырым! "Айтылған сөз, атылған оқ". Оны кері қайтарып ала алмайсыз. Сөзіңіз ойыңыздың жарыққа шыққан айнасы, яғни ол Сіздің кескін келбетіңіз, бет пердеңіз, Сіздің адами болмысыңыз. Енді Сізді осы азғана екі пікіріңізді саралап көрейік. Сіздің сөзіңіз: "ресейлік топ (сатқын қазақтар", "оннан жетісін қырып салғандықтан", "Қожырбайұлы атын жамылған қазақ жаулары", "Қожырбайұлының атынан дайындайтын ресейшіл астыртын топ бар", "Адайларды қалған Қазаққа айдап салып орға жықпақшы", "Адайлар түбі көтеріліс жасауы мүмкін", "Шыңғысханның Адайжұрт руын қырып салғаны баршаға белгілі", " Адайжұрт әкесіз қалған Шыңғысханды анасы мен бауырларын қоса "аштан өлсін" деп қаңғытып жіберген. Неге өлтіре салмады?", "ол тайпа тұқымымен жоқ етілген", " Шыңғысхан билікке келе сала Адайжұрт руын қырғынға ұшыратты, ол Хан тұқымы болғандықтан Қара руды қырудан еш қорыққан жоқ" дейсіз. Енді Сіз өз сөзіңізді өзіңіз саралап көріңіз, Сіздің аузыңыздан шыққан Сөздің бәрі "өлтіру", "қырып салу" мен "сатқындықтан" тұрады. Сіздің ескермей отырған дүниеңіз "Дос іздеген дос, Жау іздеген жау табады". Сіз өзіңізді тарихшымын деп есептейсіз. Ал, тарихтың бар жазатыны тек қана соғыс. Сіздің де аузыңыздан тастамай отырғаныңыз да сол соғыс. Тура бір қазақ баласы мына жарық дүниеге тек қана соғысып өлу үшін келген сияқты. Ал, қазақтың рулық шежіресі "соғыс" деген пәлені ауыздарына алмайды. Неге екенін білесіз бе? Себебі, соғыс деген пәле бір ғана азғын топтың әділетсіз әрекетінен туындайды. Соғыстың өзі де, соғыс деген сөзде адам мен адамның, ру мен рудың, тайпа мен тайпаның, ел мен елдің арасын ешқашан қоспайды. Сіз қақсалап, қайта, қайта уағыздап отырған соғыс деген сөзіңіз уақыт деген ұлы емшінің шипасымен бітіп келе жатқан "жараның аузын тырнап қаната беретін" болады, яғни соғысты ауыздан тастамау елдің басын ешқашан біріктірмейді, біріктіре де алмайды. Ал, Сіз "сатқын" деп күстаналап отырған шежірешілер соғысты ауыздарына алмайды. Мен Қожырбайұлының ондаған, жүздеген мақала, пікірлерін оқыған адаммын. Ол кісі Сіз сияқты "соғыс", "сатқын", біреуді күстаналау, біреуді жамандау дегендерді аузына да алмайды. Тіпті керек болса, ол кісі ешкімге Сен деп те айтпайды. Есіңізде болсын, адам қандай болса, сөйлеген сөзі де өзіне ылайық болады. Ол, кісінің өткен де "Қазақтың ұлттық идеологиясы" деегн зерттеу еңбегі шыққан. Сіздің мында сөздеріңіздің барлығының жауабы сонда бар. Қазір тауып саламын. Оқып шығып, қарсы уәжіңіз болса айтарсыз. Қазақтың Ата салтында өмірден өткен адамдардың артынан жаман сөз айтылмайды. Қазақ шежіресі өткенге салауат айтады. Сіздің оқыған және уағыздап жүрген тарихыңыз да мұндай қағида мүлдем атымен жоқ. Тағы қайталаймын, соғыс пен жаулықты, зорлық пен зомбылықты, алауыздықты тынбай жаза беру адамдардың жүрегін қатыгездікке тәрбиелейді. Ал, Сіздің қазақтың ауылда өскен кез-келген бласы білетін осындай қарапайым дүниелерді түсінуге де біліміңіз жетпеген. Егер Сіз айтар пікіріңізде сыпайылық сақтап, менсінбей, өз бауырларыңыздың арасынан сатқын іздемегеніңіз де Біз Сізді қазақи білімсіз деп атамаған болар едік.
Бекжан 2017-10-19 22:52:55
Біресе Әнебай біресе Шежіреші болып далбасалап отырғанда сол Қожырбайұлы атынан сөйлейтін ресейлік топ адамдары (сатқын қазақтар). Қазақ халқы Үш жүзге тек "кеше" ғана бөлінді, ол Қасым Ханның заманында болды. Керек болса оған дейін қазақ халқы "жеті атасына дейін қыз алыспау" дегенді білмеген. Шежіре араптың шажарат деген сөзінен, ал сол шежірелерде қолданылатын Тайпа атауыда араптық Тайфа сөзінен, ал Ру деген парсылық сөз және мағынасы "түр" (орысша "вид"). Шежіре жазу қазақ халқы "жеті атаға дейін қыз алыспау" заңын қабылдағанда енген. Жеті атасын түгендемесе ол заңды ұстануда мүмкін болмас еді! Ал жүзге бөліну оданда кейін енгізілген заң, Қазақ Хандығы өз аумағын осылайша үш шартты аймаққа бөліп билеуді енгізген деу орынды. Сонда Қожырбайұлы айтып отырған "Кіші жүз қарашаңырақ иесі" деген далбаса екенін көреміз. Кіші жүз деп атау себебі ол аймақтың қазақтарының басым бөлігі Ресейдің ықпалымен Християн болып Шіркеу (орыс) тіліне көшіп КАЗАК деп аталып жоғалған. Қалғаны аз санды болғандықтан ол аймақты Кіші жүз аймағы деп атаған, Орта жүз дегені ол аймақтың Қазақ елінің тап орталығы екендігімен байланысты. Ұлы жүз деп атауы ол аймақ жылы жайлы болғандықтан халық аса көп шоғырланған, қазақтың басым бөлігі сол аймақта болғандықтан Ұлы жүз деп аталған (артынша жоңғарлар олардың оннан жетісін қырып салғандықтан ондағы қазақтың саны күрт азайған, Ташкент пен Қырғызстан қазақтың жері болудан қалған). Қожырбайұлы атын жамылған қазақ жаулары қазақтың шынайы тарихының ашылуына қарсылық танытуда. Олардың қазақ тарихын Адай деген бір тайпаның тарихындай етіп КҮЛКІ етуі бекер емес, олар осылайша шым шытырық етіп тарихымыздың адам танымастай болып қала беруін қалайды. Абай кз сайты сіздер осы Қожырбайұлы деген адамды анықтап сайттарыңызда көрсете аласыздарма?
Шежіреші 2017-10-19 21:47:53
Өзіңіз бір сәтке ой жіберіп қараңыз. Бүкіл әлем елдерінің барлығы Ұлы Жаратушы –Алланың алғашқы жаратқан саналы тіршілік иесін (маймылды (айуанды) Ата деп мойындап жүргендерді есепке алмаған да) «Адам» және «Ман», ал ең алғашқы елді (мемлекетті) Қазақ деп атаған. Осылардың үшеуі де Манқыстауда дүниеге келген. Адам атаның атын Адай ұстап отырса, Мандардың атын Манқыстау ұстап отыр. Ал бүгінгі күнге Қазақ деген атпен жеткен ұлы елдің түп атасы Аз (Әз) әулиенің де моласы осы Маңғыстауда. Сондықтан да ол 360 әулиелі киелі Маңғыстау деп аталады. Біздің сөздік қорымыздағы «Ол не соншама, Әз әулие ме?», «Тасташы әрі Әз әулие қылмай», «Ол Әз әулие емес қой» дейтіндеріміздің сыры осы. Әз әулие Маңғыстаулық 360 әулиенің бас әулиесі, яғни ең біріншісі, ең ұлысы, ең ардақтысы болып саналады. Қазақ елі атауының түбірі Аз (Әз) болатыны осыдан.
Әнебай 2017-10-19 21:46:46
Енді осының үстіне кезінде әлем астанасы болған ежелгі МАД (МӘД) патшалығын қосып қойсаңыз тіптен де жаңылыспайсыз. - МАД (МӘД) қысқартылған сөз. Толық мағынасы Ман Адай (ежелгі әлемдік патшалық (Қара: Алтай халықтары жырлайтын «Маадай-Қара» дастаны. Парсы (Иран) тарихы да өз бастауын осы МАД патшалығынан алады); - Мадай (Матай), атауларды (ел есімдерді) дүниеге әкелген бүгінгі Қаз Адайлардың ата-бабалары, яғни олар осы ұғымдардың бәрінің «авторы». Бүгінгі Қаз Адайлар Адам атаның қарашаңырағының иесі. Сондықтан да, Адам ата ұрпақтарының 70 000 жылғы шежіре-тарихы Қаз Адайлардың ұрпақтарының арасында сақталып отыр.
Әнебай 2017-10-19 21:44:28
Ал, АДАЙ деген ру атауының мәні мен мағынасын Қожырбайұлының өз сөзімен береміз: "Атам Қазақтың сөз жасау қағидасы бойынша АДАЙ (М) – А, Ад (Ат), Ада (Ата), Ай, Дай (Тай), Адай (Атай), Адам (Атам) болып шығады. - А – дыбысы Алып бидің де (Әліппе), сонымен қатар барлық дүниенің де бастауы. - Ад (Ат) – алғашқы Адам, соған сәйкес қауым атауы. Ат – а. Атың кім?; б. Қолға үйретілген, мінетін ат. «Ат – ердің қанаты». Ад қауымы алғашқы адамның да, адамға серік болған мінетін аттың да авторы. Сандық жүйе бойынша Ад 1-6 реттік жүйені құрайды. Алғы Алаштардың Алты санымен белгіленетіндерінің сыры осы. Ал, «Т» дыбысы толып толысқанды білдіреді. Ат (Ата) – Ад (Ада) толып, толысып Атаға айналып тұр. Ат есептік жүйе бойынша 1-23 санын құрап Ад-тан көп кейін тұр. - Ада (Ата) – а. Ата. Иә, иә кәдімгі қазақ баласының күнделікті аузынан тастамайтын Атасы, яғни үйіңнің қақ төрінде отыратын әкеңнің әкесі; немесе өз атаңнан бастап сонау Адам атаға дейінгі барлық аталарың; ә. Арал. Ең алғашқы, тіпті бергі (Нұх пайғамбар кезеңі) бүткіл жер бетін су басып жатқан кезде алғашқы құрылыққа (Жуды тауына, яғни Қазығұртқа (Қазық жұртқа)) қадам басқан сол аталарымыз болатын. Қ-ада-м деген сөздің де түбірінің Ата болатыны осы; Қадам – Қам ата Нұх пайғамбардың үш (Қам, Сам (Шам), Иафес) ұлының үлкені. б. Ада. Ада болу – көп аталардың (Адамдардың) бір адам болып азаюы, немесе кез-келген заттың таусылуы. Ай – Анаң. Әйелдің сөз түбірі Әй (Ай). Әйел (Ай мен Ел) «Әй ел болайық!». Әйел ердің серігі, Ай жердің серігі. Аспанда Ай жерді айналады, жерде әйел ерді айналады. - Дай (Тай) - ежелгі халық, Адам ата ұрпақтарының ру-руға, тайпаға, әртүрлі елдер мен мемлекеттерге бөліну кезеңін көрсетеді. Тарихтағы Дай – Массагет (Дай-Дахи), Дайлар, Дай жұрты (Дай жуыт) аталғандар осылар. Бұл баяғы Парсы патшасы Кирдің басын торсыққа салып, қақпаға іліп қоятын Сақ (Масагет) ханшасы Тұмар ханымның елі. Сол дайлардың әлемге әйгілі патшасы Бәлидің ұрпақтары, күні бүгінде де Адай-Қосайлардың арасында Бәли атасының атын ру етіп сақтап отыр. Сол Дайлар қайда кетті? Олар ешқайда да кеткен жоқ. Сол ежелгі Атамекендерінде әлі отыр. Олар қазір Адам Атасының және Қазақ Атасының қарашаңырағына ие болып, Адай атанса, оның ұрпақтары Тай – Тай жұрты (Тайжуыт), Алтай деген атпен белгілі Алтай хан, Алтай атты тау мен Алтай атты елді қалдырды. «Аттың орнын тай басар (Адтың орнын Дай басар)» деген қазақ мақалының толық мағынасы осы. Бұл тұжырым дауға жатуға тиіс емес. - Адай (Ата-й). «Й» дыбысы Атаның ұрпағы, баласы, яғни ең кенжесі, «қарашаңырағының» иесі деген мағына береді. Әйтпесе, ежелгі ғұламалардың барлығы дерлік және олардың бүгінгі көптеген ұрпақтары өз тектерін Қожа Ахмет Иассауи, Әбунәсір Әл Фараби, Жүсіп Баласағұни, Фердауси, Ахмет Жүгінеки, Әл Бухари, Әбу Райхан Бируни, Молда Мұхаммет Адайи, Сайфи Сарайи, Махмұт Қашқари, Қадырғали Жалайри, Мұхаммед Хайдар Дулати, Әкім Тарази, Тұңғышбай Әл Тарази, Қайрат Мами т.т. деп жазып, қазіргі «ов» пен «евтердің» орнына қолданбаған болар еді. Бұл қағида көптеген шығыс елдерінде күні бүгінде де қолданылады. - Адам (Ата-м). М – тәуелділік жалғау. Қазақтың сан миллиондаған сөздерінің (кей деректерде жиырма млн-нан астам делінеді) бәріне де Өз атаңнан бастап сонау ең түпкірдегі Адам атаға дейінгі Аталардың (Адамдардың) барлығы менің атам. Ата – бабаларымыздың бір-бірін құрметтегені соншалық кез-келген жанды Адам, яғни Менің атам деп атап отыр. Ал, Адай ма, әлде Адам ба, қайсысы бұрын дүниеге келді деген сұраққа жауап іздесек, Адам деген ұғым Адайдан кейін келген деп батыл тұжырым жасай аламыз. Себебі, Ата (Атам, Атам менің) атануың үшін міндетті түрді сені Ата деп атайтын немерең (ұрпағың) болуы шарт. Атаға жалғанған «Й» дыбысының баласы, ұрпағы деген мағына беретінін жоғары да айттық. Ата шежіренің Адам ата шежіресі делінбей Адай шежіресі делінетінінің сыры осы. Бұл тұжырым күмәнға да, дауға да жатпауға тиіс. Себебі, ең бірінші болып Атасының шежіресін жазған Адайдың жетінші буын ұрпағы Бұзау-Жеменейлер болатын. Жеті - Жеменейлердің сандық атауы. Жеті санының қасиетті саналатыны осыдан. Екеуінің «Же» деген бір түбірден басталатыны да осыдан. Өзіңнен тараған ұрпағың жеті атаға жетсе - жетістің, жетпесе жетімсің. Сол жеті атаға жеткізетін Атаң мен Анаң болмаса да жетімсің". Мына тұжырымды "далбаса" дегеніңіз Сіздің қазақ шежіресінен хабарыңыздың жоқ екенін көрсетеді.
Бекжанға 2017-10-19 21:41:05
Кіші Жүз рулары аты айтып тұрғандай, Қазақтың үш ұлының ең кішісі, яғни Қазақ атамыздың қарашаңырағының иесі. Екі ағасының (Ұлы жүз бен Орта Жүздің) кенже інісі. Олар Бекарыс деп аталды. Ал, Кіші Жүз-Бекарыстың, сонымен қатар бүкіл қазақтың қарашаңырағы Он екі ата Байұлы, Он екі ата Байұлының қарашаңырағы Адай, Адайдың қарашаңырағы Мұңал болып табылады (әлемге әйгілі Шыңғыс қағанның руы осы). Атасының бар білгенін және оның ұрпақтарына арнаған аманатын тек қана кенже ұл алып қалады емес пе?! Атам Қазақтың Ата салтының, дәстүрінің, әдет-ғұрыптарының, тілі мен дінінің, бүкіл шежіре дерегінің Маңғыстаулық Адайларда толықтай сақталуының сыры осы.
Бекжанға 2017-10-19 21:39:56
Енді Қожырбайұлының Адайды қарашаңырақ дегеніне түсінік беретін болсақ. АДАЙДЫ - АДАМ АТАНЫҢ ҚАРАШАҢЫРАҒЫ деп те батыл айта аламыз. Оны Біз Ада-м мен Ада-й деген есімдердің түбірлес екенінен де айқын көреміз. «Қазақ рулары - қазақ халқының негізін құраушы ру-тайпалар. Бір атадан өрбіген туыстас адамдардың жиынтығы» (Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет).
Әнебай 2017-10-19 21:33:52
Қазақ халқы бүкіл әлем елдерінің қарашаңырағы болып табылады. Бүкіл әлем елдері қазақтан (қарашаңырақтан) бөлініп отау тікті. Әлем елдерінің түпкі атаулары бәрі қазақтың рулық шежіресінде сақталған. Мысалы, Европадағы Албан халқымен Қазақтың ұлы Жүзіндегі албандармен, Ресейдегі Қарашай-шеркестермен Кіші Жүздегі Шеркештермен, Жапондар мен Кіші Жүздегі Жаппастардың, Башқұрттармен біздегі Естектердің т.т. тегі бір. Басқалары қазақтан енші алып бөлініп шыққаны, ал қазақтың құрамындағысы қарашаңырақта қалғаны болып табылады. Мағжан Жұмабаевтың - «Көп түрік енші алысып тарасқанда, қазақта қарашаңырақ қалған жоқ па?!» деп жырлап отырғаны осыдан. Әрине, дәл осы жерде біздің бүкіл түріктің қарашаңырағы екендігімізді өзге түрік елдері біле ме, олар оны мойындай ма? деген сауалдың туындары сөзсіз. Оған айтарым: Бүгінгі Түркияның қазақ елін, қазақ даласын ата жұрт, яғни қарашаңырағымыз деп атайтынын, күні кеше түріктердің әйгілі президенті Тұргұт Озалдың өз аузынан естідік. «Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Түркияға алғашқы ресми сапарларының бірінде журналистердің бірі Түркия Президенті Тұрғұт Өзалдан: «Тұрғұт аға, Түркияда қанша қазақ бар?» - деп сұрайды. Сонда Тұрғұт Өзал ойланбастан: «Түркияда мені қосқанда 63 миллион қазақ бар» - деп жауап беріпті» (Үш қиян. № 39 (447) 01.10.2009). Бұл сөз қарапайым жай адамның сөзі емес, 63 миллион қазіргі түрік атанып жүрген қазақты аузына қаратқан ел Президентінің сөзі. Егер олар тегін білмесе, бұндай сөз ол кісінің аузынан шықпаған болар еді. 17 сәуір 2015 жылы Түркия президенті Реджеп Тайып Ердоған Қазақстанға ресми сапармен келді. Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев “Қош келдіңіз құрметті бауырым. Біз сізді қуанышпенен қарсы аламыз”, – деп туысқандық ілтипатпен қарсы алды. “Үш жылдан кейiн мен бiздiң келiп ата-бабамыздың, әкелерiмiздiң отанына президент ретiнде отырғаныма бақыттымын. Бұл сапардың мәнi ерекше. Өйткенi биыл Қазақ хандығының 550 жылдығы тойланады. Осы айтулы оқиғамен бауырлас халықты шын жүректен құттықтағым келедi”, – деді Реджеп Тайып Ердоған. («Қазақ үні» газеті 17 сәуір 2015 жыл. http://www.qazaquni.kz/?p=35297).
Бекжанға! 2017-10-19 21:21:11
Қазақтың ежелден келе жатқан "Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі" деген сөзі бар. Сізге осы мақалдың сырына үңілуге кеңес береміз.
Әнебай 2017-10-19 21:16:23
Ол кісі (Бекжан) Сіздің бұл сұрағыңызға жауап бере алмайды. Себебі, қазақтың рулық шежіресін ол кісі зерттеп, зерделеп көрмеген. Мынадай сөздерді де сол білмегендіктен жазып отыр. Ақиқатында, Қазақ мемлекетінің құрылымы, қазақтың отбасы құрылымына ұқсас. Сонау Адам атадан басталған тектік, отбасылық, туысқандық жүйеге құрылған. Бір әулет, бір отбасы қазақ мемлекетінің кішірейтілген макеті тәрізді. Айталық, бір отбасының (от иесінің) он баласы бар делік. Қазақ дәстүрі бойынша сол балалардың бәрі от иесінің, сонымен қатар ең жасы үлкенінің (от ағасының) айтқанын тыңдап, соған бағынады. От иесі осы ұлдарының бәрін рет-ретімен үйлендіріп, енші бөліп беріп, бөлек үй (отау) етіп шығарады да, өзі өз шаңырағында кенже ұлдың қолында ақтық демі біткенше өмірін жалғастырады. Сонда осы атадан тараған әулеттің иелігі ең үлкен ұлға қалады да, ал қарашаңырақ иесі кенже ұл болып шығады. Ары қарай осылай жалғасып кете береді. Сонау Қазақ атадан бастап бүкіл түрік тілді елдер, яғни өзге де ұлттар мен ұлыстар осылай пайда болған. Бүкіл қазақ бір атаның баласы, сондықтан «Қарға тамырлы қазақ», «Сұраса келе қарын бөле шығар» деп қазақтың екі баласы бір-бірінен жөн сұраса келе ағайын, туыс, құда-жекжат, нағашы, жиен, бөле т.б. болып шыға келмей ме?! Сол үшін де «Қарызын сұраған ұят болмайды, тегін сұраған жат болмайды» делінеді. Осылайша барлық түрік елдерінің қарашаңырағы қазақ елі, ал қазақтың қара шаңырағы кіші жүз (Алшын), оның ішіндегі кенжесі 12 Ата Байұлы, оның кенжесі Адай, ал Адайдың қарашаңырағы Мұңал болып табылады. Сондықтан да, бүкіл түрік елі мұңалды «ару тұқым», ал адайлар оларды «қарашаңырақ» иесі, яғни «мұңал ошақ» дейді. «Мұңал ошақтың» мағынасы сонау Адам атадан бері осы әулеттің (қазақтың) отын өшірмей, дербес мемлекеттігін сақтап, жалғастырып келді деген сөз. Қазақтың да, Адайдың да өзге елдер мен рулардың бәрін аға баласы деп сыйлап, үнемі төрінен орын беретіндері және ас-садақаларында иықтарына шапан жабатындары осыдан болып табылады. Ежелден келе жатқан бұл үрдіс Шыңғыс хан жасысында да айқын көрініс тапқан. «Шыңғыс хан жасысы бойынша әке тағына үлкен ұлы отыру керек те, шаңырақ иесі кіші баласы болуға тиісті». (І.Есенберлин. «Алтын Орда» 15 бет). Өткен тарихымыздағы Алаш ұранды Қазақтың бүкіл әлем елдерінің басын қосып құрған ұлы мемлекеттің ыдырап, бірі мен бірінің басы бірікпей жүргендері осы жүйені сақтамағандықтан болды деп батыл тұжырымдауға болады.
Бекжанға! 2017-10-19 21:06:17
"Қожырбайұлы далбасалай береді адамзаттың бастауы Адай деп" дейсіз. Біріншіден, Қожырбайұлы Адайды Адамзаттың бастауы деп отырған жоқ. Адайлар Адам Атаның және Қазақтың қарашашаңырағы деп отыр. Сізге сұрақ? Қазақтар "қарашаңырақ" деп кімді айтады?
Бекжан 2017-10-19 18:40:15
Қожырбайұлы далбасалай береді адамзаттың бастауы Адай деп. Осы мақалалар мен кітаптарды Қожырбайұлының атынан дайындайтын ресейшіл астыртын топ бар сияқты. Ресей қалайда Маңғыстау аймағын Қазақстаннан бөліп алуды көздейді. "Біреуді орға жыққың келсе оны мақтай бер" деген нақыл бар, олар мақтап мақтап Адайларды қалған Қазаққа айдап салып орға жықпақшы. Қазақстанда тек Маңғыстауда ғана халық негізінен бір тайпадан құралған, қалған аймақтардағы қазақтар көптеген тайпалардың жиналған. Ресей қазақтың рушылдығын өз пайдасына жаратуды қалайды, осы себептен қазақты іштен іріту үшін Маңғыстау таңдап алынды. "Ойбай Маңғыстаудың мұнайына Астана соғып жатыр, неге оны Маңғыстауда қалдырмайды", "неге Қазақстан билігінде Адайлар аз" дегендей құйтыртпа іріткі сөздер мен осындай Адайларды өзге Қазақ тайпаларынан артық етіп көрсету қатар жүруде. "Тамшы тас теседі" деген сөз бар, "осылай жалғастыра берсек тәкәпарлыққа салынса Адайлар түбі көтеріліс жасауы мүмкін, сол кезде Ресей әскери көмек берсе Маңғыстау Ресейдің протектораты болып шыға келер" деген зымиян жоспар бар секілді. Қожырбайұлы дегенді көзі көрген адам жоқ, ондай адамды Маңғыстауда кездестіргенде ешкім жоқ. Демек Қожырбайұлы атынан жазып жүргендер өзгелер, олар бірнеше адам және қазақ тарихы мен шежірелерінен хабары бар мамандардан құралған. Олар мақсаты шындықты жазу емес, олардың мақсаты Адайларды мақтап мақтап өзге қазаққа қарсы қоюға итермелеу. Мұндай мақсат тек мына Ресейге тиімді. Шыңғысханның Адайжұрт руын қырып салғаны баршаға белгілі факт (Тайджут делінген қытай жазбасы ықпалымен, өйткені қытайда Р дыбысы жоқ). Адайжұрт әкесіз қалған Шыңғысханды анасы мен бауырларын қоса "аштан өлсін" деп қаңғытып жіберген. Неге өлтіре салмады? Өлтіруге хахылары болған жоқ! Өйткені "Ханның басын хан алар" деген қағида бар қазақта. Егер ханның немесе хан тұқымынан болғанның басын қара тайпа адамы алса ол тайпа тұқымымен жоқ етілген. Осыны білетін Адайжұрт адамдары "хандинастиясы" болатын Бөріжігі руынан болған Шыңғысханды өлтіруге батылдары бармады. Оның аштан өлмегенін естіп ұстап алып темір торға қамап тастады, тағыда өлтіруге қолдары бармады. Өйткені Адайжұрт қара ру болған және осы ру құрамына кірген Маңғыл тайпасыда қара тайпа болған. Ал осы Маңғыл тайпасы мен Адайжұрт руын әскері ретінде қолданған Бөріжігі таза ХАН руы болды. Шыңғысхан билікке келе сала Адайжұрт руын қырғынға ұшыратты, ол Хан тұқымы болғандықтан Қара руды қырудан еш қорыққан жоқ. Осы деректің өзі Шыңғысхан кім, ал Адай руы мен Маңғыл тайпасы кім көрсетіп тұр. Шыңғысхан гербі ТАЗ ҚАРА деген құс, оның туында осы құс бейнеленген және Орхон ескерткіштерінде де осы құстың бейнесі Хандардың тәждерінде бейнеленген. Орхон ескерткіштері Шыңғысханның ата бабаларына тиесілі, оның ата бабалары Жүржан (жужан) қағанатын билеген Сыйбөрас руы. Сыйбөрас кейін биліктен айрылып Төргі қағанаты (түркі) орнаған, осы заманнан олар Шибөраш деп аталған. Шибөраш тайпасының кәзіргі Маңғолия аймағында қалғаны кейін Бөріжігің (бөрі жігің) деп аталған, қытайлар Шыңғысхан руы ежелде Шивей деп аталғанын көрсеткен (Шибөраш орнына қысқаша Шивей). Біздің аймақтағы Шибөраш тайпасы мұсылмандыққа өтіп атауын ШАПЫРАШ еткен, Ислам діні талабымен Тазқара таңбасын ТҰМАР етіп өзгерткен. Шапырашты тайпасы Шыңғысханмен арғы тегі аталас. Ал Адай тайпасы қазақтың қатардағы көп тайпасының бірі болған және Адай тайпасы Сақ халқына жатады.
Әнебай 2017-10-19 09:25:43
Сізбен келіспеуге амалымыз жоқ. Шынында да "Забур жырлары" Торы аттың (Таураттың) жалғасы. Бұл жыр Тауратты дүниеге әкелушілердің бәрі бір елдің, бір тілдің, бір діннің ұрпағы екендігін көрсетеді.
Шежіреші 2017-10-19 09:20:31
Құранда 3 жерде кездесетін Забур кітабы жаңа бір шариғат әкелмеген. Ол Таураттан соң түскен және көбіне сол Таураттың заңдылықтарын жалғастырады. Забурдағы ақыл насихаттар, жырлар, адамдарды туралыққа, жақсылыққа, Жаратушыға шынайы құл бола білуге шақырады. Қасиетті кітап Забурдың Таураттан кейін түскендігін мына аяттан білеміз: «Расында Таураттан кейінгі Забурда: «Жерге игі құлдарым мұрагер болады» деп жаздық» (21.Әнбия – 105).
Шежіреші 2017-10-19 09:17:35
Ұлы Жаратушы Алладан төрт кітап түсті делінеді барлық шежірелер де. Бірінші кітап Мұса пайғамбардың Торы аты (Таураты). Екінші кітап Дәуіт пайғамбардың Забуры. Үшінші кітап Иса пайғамбардың Інжілі. Төртінші кітап Мұхамбет пайғамбардың Құраны. Қасиетті Құран Кәрім олардың бірде біреуін даттамайды. Аса құрметпен, ілтипатпен атайды.
Шежіреші 2017-10-19 08:58:29
"Хан" мен "Қон" ақиқатында екеуі бір сөз емес. Бірақ балама ретінде қолданылады. "Хан таққа отырды". "Адам атқа қонды". Екеуі де "биікке" шыққанды білдіріп тұр. Сіздің түсіне алмай отырған дүниеңіз, таққа тек хан отырады, ал атқа кез келген адам қона береді. Қонақа та кез келген үйге қона береді. Бірақ Сіз "Қазақ хандарының бабаларының өздері тек хан атағын ғана иемденді" деп, мұны Сіз дұрыс айтып отырсыз. Бұл жерде қазақ халқы өз аталарының "авторлық құқығын" сақтап отыр. Ал былайғы (сырт адам) балама атауын алып отыр. Сіз өзіңіз айтып отырған "қонтайшы" атауы дәрежесінің қандай екенін түсінген боларсыз, деп үміттенеміз.
Әнебай 2017-10-19 08:44:31
"Зікірші" деген дін де, ағым да жоқ. Ол, дін тарихынан түк хабары жоқ жандардың шығарып жүргені. Сіздерге бір сұрақ "зікірді" мұсылман діндарлары не үшін салады?
Мінебай 2017-10-19 08:35:36
Синчан тайджы бұл Шыңғыс ханның, қытайды билеген оның тоғыз өрлігінің бірі жалайыр Мухали нойонға берген атағы. Шыңғысхан имперіясы ыдырап ұсақ хандықтарға бөлініп кеткесін қаған атағы еш кімгеде берілген жоқ. Қазақ хандарының бабаларының өздері тек хан атағын ғана иемденді. Моңғол хандары хан созінің қасына тайджи атағын қосып хан тайджи деп аталды. Тайджи дегені қытайдың тай цзы-əмірші деген сөз. Біздің хан əмірші, хан іие деген сияқты атақ.
Мінебай 2017-10-19 08:25:13
Қайырлы таң! Арабтардың өзіне ғана тұскен пайғамбарлар Ад қауымына Худ ғ.с.,Самуд арабтарына Салих ғ.с., палестина мен Синай жарты аралы арасындағы майн деген жерді мекен еткен көшпелі Мадиян арабтарына Шуайб ғ.с. елші етіп жіберілген.Бұлар тек араб қауымдарына жіберілген пайғамбарлар. Мухаммед ғ.с. бұткіл адамзатқа елші етіп жіберілген Алланың расулы. Ғаламнан он сегіз мың əуел бұрын, жаратты Мұхамметтің, Алла нұрын. Ең алғашқы нұрым деген ! Хаққында дəлел болды хадис мұның. Осыны жатап алыңдар !
Әнебай 2017-10-18 21:54:15
Аты жоқ адам "стена" емей не? Аты-жөніңізді сұрағанның несі айып? Бұл жердегі менің әңгімем мақала жөнінде емес. Сіздің "Пір Бекет , оның ұрпақтары сенің "зікірші" сопыларыңның жолын ұстанбаған" деген сөзіңізде. Сіздің сопылық ілімнен мүлдем бейхабар екендігіңіз де. Сосын менменсінбей сыпайы сөйлеуді үйреніп келіңіз.
& 2017-10-18 20:28:54
Тек өзімдікі дұрыс деп өзеурей бермей, өзгелердің пікірін неге сыйламайсың, неге санаспайсың ! Мақалаңа өз көзқарас, ой-пікірін айтқандар саған жау деп кім айтады. Өз мақалаңа өзің пост баса бермей, өзгелердің пікір айтуына да мүмкіндік беру керек. Сонда әділеттік болады. Егер өз атыңмен шықпасаң бізге кінә қоймай, өзің айтқандай біз тарапынан "стенамен" сөйлесе бер. "Тәуилге (айқындауға), ақыл қортындыларына салушыларға қарсы келу догматизмді, дүмшелікті туғызады. Келесі сатысы сол догматтарды қабыл алмағандарды, пікірімен келіспегендерді айыптау көрініс табады. Мұның радикал формасы тәкпіршілдік (күпірлікпен айыптау), яғни экстризмге өту процессі..Ғайыпқа иман келтірудің шарттары да қисынға негізделуі керек. Ақылға салуға болмайды деушілер үлкен қасіретке жол ашып жатқанын ұқпайды". "Ақыл құдайлық ақиқатты танудың өлшемі" . Ұлт порталы, 2017. 07.10.
Әнебай 2017-10-18 19:17:25
Айтқаныңызға сенімді болсаңыз осы сөзіңізді өз аты-жөніңізбен шығып жазып көріңіз. Рас айтып отырған болсаңыз, несіне (.)-нің артына тығылып отырсыз. Мына сөзіңіз Сіздің қазақтың шежіре-тарихынан мүлдем бейхабар екеніңізді көрсетеді. Сіз Өзіңіз қай ағымды ұстанасыз?
. 2017-10-18 18:52:09
Пір Бекет , оның ұрпақтары сенің "зікірші" сопыларыңның жолын ұстанбаған. Орта Азияда сопылықтың Құбравия, Ясауи, Накшбандия, Каландария, Маломатия, Тасауи т.с 25 түрі бар. Сенің уағыздап жүргенің де қазаққа жат теріс ағымдар. Оны "шежіреңнен" көруге болады.
Таңмұхамбет 2017-10-18 09:12:16
Арабтар Аллатағаланың өзі берген Ақ жолын (Ар жолын, Хақ жолын, Жан ілімін) бұрмалағандары үшін оларды тура жолға салды. Ал, қазақтар әу баста-ақ тура жолда болатын. Олар Алланың "Өзі де Рас, Сөзі де Рас" екенін бәрінен бұрын білген болатын.
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:57:48
Ұлан ғайыр қазақ даласынан шыққан Сопылық ілімнің ұлы ғұламалары: «Түркістанда түмен бап, Сайрамда бар сансыз бап, Отырарда отыз бап, Баптардың бабын сұрасаң, Ең үлкені Арыстан бап», Пірлердің Пірі Құл Қожа Ахмет Иассауи және Әулие Бекет Пір Ата болып табылады.
Әнебай 2017-10-18 08:54:20
"Сондада Құдай моңғолдан Шыңғысхан сияқты ұлы тұлғаны шығарды. Алла нені қаласа сол болады". Керемет айтып отырсыз. Бұған дау жоқ. Алла не қаласа сол болады. Шектен шыққандарға жазасын береді, немесе дұрыс жолға салады. Сол жаза беру де дұрыс жол көрсетеді. Сіздің біліміңіздің жетпей отырғаны жері бүкіл әлемге түгелге жуық билігін жүргізген Шыңғыс қағанды моңғолға апарып теліп қойғаныңыз. Осы уақытқа дейін моңғолдардың өз билеушілерін ешқашан қаған деп атамағанын, олардың өз билеушілерін Қонтайшы деп атайтынын білмейтініңіз қалай? Осындай, қазақтың бес жасар баласы да білетін дүниеге ақылыңыз бен біліміңіз жетпей отырғаны қалай?
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:42:52
Қазақтың өз жолы: "Медина да Мұхамбет, Түркістан да Қожахмет, Маңғыстау да Пір Бекет" делінетін тарихат жолы, яғни сопылық ілім. Ол ел арасынада: Ар ілімі, Жан ілімі, Хақ ілімі деп те атала береді. Шын мұсылман деген – софы деген сөз. Исламнан софылықты бөліп алып қарау адамның кеудесінен жүрегін бөліп алып қараумен тең. «Барлық діннің тамыры бір, бірақ фурағасы (шариғаты) бөлек» деген. Софылық – пайғамбарлардан бері келе жатқан жүректің ілімі. Пайғамбарымыз айтыпты: «Ақырдың алдында менің дінім 73-ке бөлінеді, оның біреуі ғана хақиқат» деп. Қазір біз дәл сол кезеңге тап келіп тұрмыз. Көп ұзамай тұман айығады, күмән сейіледі. Дін қалпына, дүние орнына келеді. Діннің мақсаты – адамның жүрек көзін ашу. Сүгір Бегендікұлы – қазақтың ең соңғы жырауларының бірі. 1974 жылы 84 жасында өмірден өткен сол кісі: Бекеттің естіп зыбанын, Байқады халық шамасын, Көп болып қамдап тұрағын. Мекен етіп, жай қылды – Ана Оғыландының бұлағын. Қара тасты қақ жарып, Ішіне жағып шырағын; Ертелі-кеш еңіреп, Зікір айтып зарланып, Алланың іздеп ажарын; Жылаған екен еңкілдеп, Сәлделері селкілдеп, Бір Алла, сенде еркім деп, – Алдына қойып Құранын, – деп, бабамыздың тұрған қонысы, тұтқан ілімінің мән-жайын егжей-тегжейлі түсіндіріп береді. Жырда айтылған зікірханалардың бәрі аталмыш мешіт-медреселердің ішінде сол күйінде әлі тұр. Тек сол ұлық ғибадаттың иелерін жау санайтынымыз ғана өкінішті. Сөзім дәлелді болу үшін ұлтымыздың мыңжылдық діл-қазынасын жүректеріне жиған, өздері де әлгі киелі орындардың кәусар ілімімен мейірлерін қандырған, соңдарына қияметке дейін сыры көшпес, сыны кетпес саф мұралар қалдырған ­жыраулардан мысалдар келтіре кетсем артықтық етпейді. Себебі ол кісілердің сырттың немесе сарттың уымен уланып, ұрпағымызды аздырып, елімізді тоздыруға келіп жатқан бүгінгі таңдағы «діндарлар» мен «ілімдарларға» сорпасы қосылмайды. Солардың біреуі, әлгі Сүгір жыраудың ұстазы, «адайдың бес жүйрігінің» бірі, атақты Абдолла хазірет Жаналыұлының шәкірті Ақтан Керейұлы ­былай депті: «Әулие Бекет пірімнің Оғыландыда ошағы – Жалыны шалқып шақырған. Шариғаттың жолында Баспаған қадам ғапылдан. (Ата діннен ауытқымай, тазасын ұстанған деп отыр). Тарихаттың жолында Саһардан саба сапырған. (Тарихты, яғни Ата шежіресін толық меңгерген). Мүриті қойдай маңырап, Соңынан еріп қапылған. Ертелі-кеш еңіреп, Зікір айтып аһ ұрған. (Аталарымыз зікір салған. Түркістандағы пірлердің пірі Қожа Ахмет Иассауи мешітінде арнайы зікір салатын «Әздер» тобы болған). Дәріс айтқан ұстазы – Хиуада Бақыржан. (Шәкірті мен ұстазына құрмет бірдей көрсетіледі. Біз шәкірті арқылы ұстазының бейнесін айқын көре аламыз). Үйренген үлгі жолы бар Құл Қожа Ахмет тақсырдан, Алласы қалап әуелде, Уәлилерге бас қылған. (Пірлердің Пірі, яғни бас ұстаз деген мағынада). Миғражда нұрын көрген соң, Хақ Расуллі паш қылған. Арыстан баптай досына Аманат-құрма тапсырған... Солардың үлгі жолымен Бекетім шықты дін түзеп, Көкірек көзін аштырған» (Ақтан Керейұлы). Міне, бұл – адамды инсан-ил кәмілге жеткізетін, діннің асыл-мазмұны: Хақ кәләмі – Құрандағы «қалбин салим» жайлы және ұлт, ұрпақ ұстанатын қасиетті жол хақындағы ұлы ғибрат. Алла тағаланың адам баласына жіберген ілімінің тамыры біреу. Ол ілім – ладуни ілім, тікелей Хақтың ұстаздығымен, пайғамбарымыз, Ол мүбәрәктан соң әулиелері арқылы берілген жүректің көзін ашатын ілім. Оны қазіргі ғылымда «Ясауи жолы» деп атайды. Пір Бекет – сол ұлық жолдың ұлы жалғастырушыларының бірі. Ал сырттан таңылған жалған сопылық жолдар бұл ақиқаттың жолымен қабыса да алмайды һәм жолына да тұра алмайды. Мәурітті күні толғанда Алланың ақиқаты жарқырап шыға келері хақ.
Мінебай 2017-10-18 08:41:20
Мұхаммед ғ.с. ды Аллатағалла бұткіл адамзат баласына пайғамбар қылып жіберді.Неге ол арабтан шықты? Ол Аллатағалланың қалауы. Алла не қаласа соны істейді. Басын бит басқан болса əнеу моңғолда арабтан əулие болған жоқ. Сондада Құдай моңғолдан Шыңғысхан сияқты ұлы тұлғаны шығарды. Алла нені қаласа сол болады. Бір халықтың екінші халықтан артықшылығы жоқ. Артықшылық тек Аллаға деген иманында болуы мүмкін (Мұхаммед ғ.с.).
Әнебай 2017-10-18 08:38:00
Тәке! Қазақтардың діндегі өз жолы жайлы айта кетсеңіз?
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:31:33
Сонда негізгі себеп: Арабтар Мұхамбет пайғамбарға дейін: 1. Быт-шыт болып, ауыздары бірікпей бөлініп жүрген. 2. Бірімен-бірі үнемі жауласып, соғысып жатқан. 3. Сүйегімізді қорлайды деп, туған қыздарын бес жасында айдалаға апарып өлтіріп көміп тастайтын болған. 4. Әр үйде қуыршақтан бір құдай жасап алып (пұтқа) соларға сыйынған. Олар осылардың бәрін Біз Алланың ақ жолында жүрміз, Алланың Ар ілімін қорғап жүрміз деп жасаған. Демек, Алла Мұхамбет пайғамбарды оларға Өзінің Ақ жолына (Ар ілімі, Хақ ілімін, Жан ілімін) салу үшін жіберген. Сосын тағы бір атап өтетін жағдай, сусыз шөл дала, сахара да бәдәуилердің үстері кірлеп (биттеп) кететін болған. Ал, қазақтар да мұның бірі болмаған. Қазақтар әу баста-ақ көп құдайға емес, бір Құдайды, (Жаратқанды, Тәңірді, Алланы) таныған болатын.
Таңмұхамбет 2017-10-18 08:13:18
Біреулер қазақ мықты болса Аллатағала Мұхамбет пайғамбарды елші етіп қазаққа емес, неге арабтарға жіберген деп, дауласып жатады ғой. Жақсы жауап екен.
Әнебай 2017-10-18 07:46:40
Аллатағала Мұхамбет (ғ.а.с.) пайғамбарды Арабқа не үшін елші етіп жіберді деген сұрақтың жауабын Дулат Исабеков ағамыз былайша береді: "Дін бізді басқа ұлттардан бөлу үшін жəне қазақтың басын біріктіру үшін ғана қажет. О баста дін солай шыққан. Арабтардың өзінің басы быт-шыт болып, бөлініп, қыз туса өлтіріп тастап, өз туысқандарына үйлене берген, содан кейін əр үйде бір құдай жасап алып жатқаннан кейін осы Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың əулиелігі сол арабтардың басын қосу үшін оған Алла аян берді. Арабтардың басын бит басып, құрттап бəрі бəдəуй болып кеткен кезде дін тазалыққа үйретті. Одан кейін біртұтас Мұсылман мемлекеті болды. Басқа ұлттарға қарағанда қазақтар дінді тазарақ ұстайды. Төрт дінді де оқып зерттеген адаммын ғой енді, бəрінің философиясын. Соның ішіндегі тазасы жəне прогрессивтісі осы - ислам діні. Өйткені мұнда реалды, қалғандарының көбісі негізі жалған болып тұрады. Христиан дінінің өзінің негізі жалған. Толстой содан кейін кеткен. Гетенің өзі құранды əдейі аудартып алып оқып "Негізінде бұл менің дінім екен, бірақ кеш қалдым" деген екен. Содан кейін барып ол ислам əлеміндегі əдебиетке қатты көңіл бөлген. Сөйтіп Омар Хайям, Фирдоусилардың бəрін аудартып оқып шыққан. Одан кейін барып əлемде бірінші рет "Мировая литература" деген термин енгізді. Шығыс əдебиетін зерттеп трактаттар жазды. Кейін неміс жазушылары айтады Гетенің жазу үлгісі көбіне Хафиздің үлгісіне жатады дейді." (Дулат Исабеков).
Мінебай 2017-10-17 23:38:24
Қожырбайұлы "Рəгəткінің " авторі кім деген тақырыптада бір мақала жазыңыз. Мына Əнебай, Бекен, Бекжан, Бек т. б. бүркеншек "есімдер" мен еріккеннен енін уқалап, жалыққанан мұрнын шүқылап отырған байғұс пікір жазсын. Өзімен-өзі сөйлесетін пенде ұшын осыдан басқа өмірдің қызығы қалмапты.
Әнебай 2017-10-17 18:22:35
Бұл осы "Абай Кз"-дегі "ШЫҢҒЫС ҚАҒАН ЕСІМІНІҢ МӘНІ МЕН МАҒЫНАСЫ" атты зерттеу еңбекке жазылған пікірлердің қорытындысы: Төреші 2017-10-06 09:07:47 Сонымен, зерттеу еңбек 3591 рет оқылып, 681 пікір жазылды. Алайда, осы 681 пікірдің ішінен "алқаш" өз зерттеу қорытындысын өз атымен емес, "шежіреші" деген жалған атпен жариялап, шежірешілердің атынан ұсынды. Қазақтың ұлы қағаны Шыңғысхан бабамыздың аруағын қорлап, "Шыңғыс ол ШЫЖЫҢ деген сөз" деп. Тағы бір ұсыныс Ахметкәрім деген пікіршіден түсті. "Сонан бері ол Ішінқыс, Шыңғыс аталып кетіпті" деген. Содан кейін тағы бір ұсыныс Қанат Жанашұлынан түсіпті ..."Енді Шыңғыс хан есімінің мағынасы мен мәніне келсек , Шин, шене (бөрі) - гуз, ғұз (оғыз) - шингуз - шынғұз - Шыңғыс - Оғыз бөрісі" деген. Бұл тұжырымға Ермек, Есен, Әнебай үшеуі тұшымды талдау жасаған. Олар да бұл әңгіменің аяғын Адайға апарып тіреді. Тағы бір ұсыныс Кенбай деген азаматтан түсті. "Шыңғыстың есімі - Темушин - яғни Түйеші деген мағына береді" деген. Күні бұрын менде айта кетейін. Қазақтың түйені - Тимучин дегенін естімеппін. Шежірешілерден де бір ұсыныс түсті: "Алаш қазақтың баласы, Алаштың, Алты Алаштың шаңырағы Алшында қалды. Шын мен Шыңның қайдан шыққанын білгіңіз келсе, "Ал" деген түбірден кейінгі Шын (Шың) деген екінші буынға назар аударыңыз. Жүз пайыз кепілдік береміз, басқа ақиқатты еш жерден іздеп таба алмайсыз" деген. Осы пікір осыны меңзеп тұрғанымен Біз бұғанда нүкте қоймаймыз. Әлі де ұсыныстар келіп түседі деп сенеміз. Мен бұл тұжырымдарды өткен бағалауымда да айтқанмын. Одан бері басқа ұсыныс түскен жоқ. Сонымен Шыңғыс - Алшынның жалғасы, баласы, ұрпағы деген тұжырымға тоқтауға бет бұрып тұрмыз. Дәйекті деректерге негізделген ұсыныстарыңыз болса беріңіздер?
Бекен 2017-10-17 18:07:55
2015 жылдың 1 қаңтарында «Жаңалықтарда» Британ газеті Шыңғыс ханды ҚАЗАҚ деп жазып жатыр деген айдармен мақала жарияланған. «Ағылшындардың “The Guardian” газеті “Постсоветтік әлем: Мұндағы 15 мемлекет туралы сізге ең алдымен нені білу керек” деп аталатын мақаласында Қазақстанға арнайы тоқталып өтіп, әлемге әйгілі тұлға Шыңғыс ханды ең танымал қазақ (император) деп жазыпты. Ал Боратты ойдан шығарылған кейіпкер деп атап өткен екен» … (http://www.theguardian.com/world/2014/jun/09/-sp-profiles-post-soviet-states).
Бекен 2017-10-17 18:06:56
«1905 жылы Ресей империясының Думасына қазақ халқының да өкілдері кірмек болғанда Марков деген сенатор: «Бұлар Шыңғыз ханның, Темірланның тұқымдары, абай болуымыз керек!». (Хасен Қожа Түрік 28.08.2016 жыл «Ұлт Кз» (http://ult.kz/post/tagy-da-mongol-atauy-zhayynda) газетінде жарық көрген).
Бекен 2017-10-17 18:06:09
«Айтулы Ұлы моңғол империясы 1206 жылы құрылды. Оның құрамына қазіргі қазақ ұлтын құрайтын тайпалар мен рулар кіріп, бұл мемлекетті қазақ халқының даңқты ұлы – Шыңғысхан құрды». (Қайрат Зәкрянов. Шыңғысхан татар ма, моңғол ма, әлде қазақ па? «Қазақ үні» газетінен 20 тамыз 2014 жыл).
Бекен 2017-10-17 18:04:58
Шыңғыс ханның тегінің қазақ, оны хан көтергендер қазақтар екендігін Маңғыстаулық жорық жырауы Қалнияз атамыз Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы Хиуа ханы Мұхаммед – Рахимге: ... «Аржағым Алаш ұранды Ел едік байтақ құралды ...Хан көтерген қазақпыз Шыңғыс хан – арғы бабаңды»... деп жырлаған. «Маңғыстаудың жыр-дастандары» (52 бет).
Бекен 2017-10-17 18:03:27
ШЫҢҒЫС ҚАҒАННЫҢ ҚАЗАҚ ЕКЕНДІГІ ТОЛЫҚТАЙ МОЙЫНДАЛЫП БОЛДЫ. Біздің осылай деп әлемге жар салуға толықтай құқығымыз бар. Шыңғыс ханның тегі қазақ екендігін кешегі Кеңес билігі заманына дейін бүкіл қазақ баласы және осыған сай бүкіл әлем білген. Большевиктік Кеңес билігі қазақтың бүкіл «қаймағын» сылып алып, халықтың санасына жалған тарихты зорлықпен сіңдіріп, мәңгүртке айналдырды. Бірақ, шындықтың аты шындық, ақиқат ешқашан қап түбінде жатпайды.
Мінебай 2017-10-17 17:38:39
" Тілде сүйекжоқ ", бұл мақалды қазақ, - Қожырбайұлы, Əнебай, Ермек,Шежіреші, т.б. сол сияқты "бəдіктерге" айтқан.
Әнебай 2017-10-16 14:26:05
"ШЫҢҒЫС ХАН ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛЫ ҚАҒАНЫ" http://alashainasy.kz/kazak_tarihy/shyingyishan-kazaktyin-ulyi-kaganyi-64912/
Әнебай 2017-10-16 13:39:16
Лондондағы ежелгі эпостардың тізімінде тұрған «Оғызнама» (б.э.д. 1Ү ғасыр) дастанындағы Шыңғысхан шыққан Қият руының дүниеге келуі жайлы аңызды әйгілі орыс ғалымы Бичурин былайша береді. «Бұл рудың атасы садақ атудан аса мерген болған, оның атқан оғы қиялай атса да нысанадан мүлт кетпеген. Сондықтан, бұл рудың негізін қалаушыға Қият деген есім берген, яғни оны қиялай атушы деген». Бұған, бүгінгі моңғолтанушылар, былайша жауап береді: - Бұл өтірік. Бұл Шыңғысханның тегін түрік ету үшін арнайы жасалған жоба. Иә, өтірікте шек болмайды деген осы да. Демек, олардың (өтірікшілердің) тұжырымынша б. з. д. 1Ү ғасырында осы болып өткен Қияттар (Шыңғысхан) жайлы қазіргі «өтірік» оқиғалардың негізін жүздеген жыл бұрын салып кеткен. Қазақ атам мұндайды «Тілде сүйек жоқ» деп тұжырымдаған.
Ермек 2017-10-16 09:26:19
Бекер уайымдайсыз. Ол кісінің оқырмандары осылай өсе береді. "ҚАЗАҚ ТАРИХШЫЛАРЫ ШЫҢҒЫС ХАННЫҢ ҚАЗАҚ ЕКЕНІН БІЛЕ МЕ? http://abai.kz/post/43292
Ермек 2017-10-16 08:02:16
Бекер уайымдайсыз. Ол кісінің оқырмандары осылай өсе береді. "ШЫҢҒЫС ҚАҒАН - ҚАЗАҚТЫҢ АДАЙЫ" http://abai.kz/post/40661 12064 адам оқыған. (Күншілдік жақсы қасиет емес, қою керек).
Ермек 2017-10-16 07:55:18
Сіз алдында ғана шежірешілердің бірде-бір сұрағына жауап бере алмай "нокаутке" кеткенсіз. Ал, оқырманға келсек, ол кісінің шаруасы түгел. Азғана күннің ішінде 2500 - нан астам оқырмандары бар. Әл де Сіз тек бірдеңе жазғандарды ғана оқырман деп ойлайсыз ба? Мақаланы оқығандвардың бәріне жазба жазу міндетті емес.
- 2017-10-16 01:04:13
Аздау болып тұр, тағы он шақты "оқырман" керек, Қожырбайұлы.
Бек 2017-10-15 17:46:21
Қаншама жорықшылар мен жаулап алушыларды Ұлы Жаратушының кешірмегенін, өмі¬рінің соңында қиналып жан тап¬сырғанын айтып тауысу мүмкін емес. Ескендір Зұлқарнай 33 жасында Вавилионда белгісіз себептің салдарынан қайтыс болған соң қызметшілері оның отбасы мүшелерін қырып, иелігіндегі жерлерін тартып алған. Юли Цезарьды өз серіктері мен бұрынғы жақтастары Рим сенатының сарайында пышақтап өлтірген. Бонапарт Наполеон қыруар қастандық пен зұлымдықты, көтеріліс пен қақтығыстарды жеңсе де өмірінің ақырғы сәтінде дүниенің қайсы бір түкпіріндегі иен аралда жападан жалғыз жіпсіз байланып, ішқұса болып көз жұмған. Ленин мен Сталинде және олардың ең жақын әріптестері де солардың жолын қуды, мына дүниенің қызығын көрмей кетті. Ал, Шыңғыс хан алпыстың асқарын бағындырып жетпіске таяған шағында өзі үшін жан беруге серттес¬кен, батыр текті адал сарбаздары мен сар¬дарларының арасында, ет-жақын туыс¬тары мен қимас дос-жарандарының ортасында, «өз үйі өлең төсегінде» (көш¬пелі хан ордасында) Тәңірден тіке¬лей келген ажалымен қайтыс болған.
Бек 2017-10-15 17:36:26
«Қалмақ – Моңғол тілінде садақ жебесін – харвуул дейді, ендеше Шыңғыстың таза қазақ тілінде сөйлегені осыдан көрініп тұр. ЖЕБЕ – ЖЫРҒА АДАЙ МЕРГЕННІҢ ЛАҚАП АТЫ. Ертеде қазақ хандарының бәрінің лақап аты болған. Өз атымен бірге лақап аты бірге жүрген. Мысалға Темір аты аталмай – Шыңғыс аты дүниеге жария болды. Бату хан – Сайын хан, Күйік хан – Далай хан, Әбілмансұр – Абылай хан, Әбусағит – Жәнібек хан, Теміке (Шыңғыстың інісі) – Отшы ноян.» (Ақылбеков Ш. М. «Шыңғысхан - Аңыз бен ақиқат»).
Әскербек 2017-10-15 15:47:29
«Атамыз Адай – Мұңалдың Кіші жүздің ішінде Қарасам қатар теңі жоқ, Шашылған дабыл-даңқыңның Баяны болса кемі жоқ. Бүгінгі жүрген адамнан Дәрежесі артық жаралған, Адайдан Мұңал болғанда Тұсында озған ешкім жоқ» (Сәттіғұл Жанғабыұлы «Жыр-дария» 252 бет).
Әбдияр 2017-10-15 13:00:23
Қырғыз президенті өзін қызғыз емес, қазақпын деп отыр. Бұл нені білдіреді. Бұл қызғанышты білдіреді. Мұны айтып отырған қарапайым адам емес, көрші елдің басшысы. «Біз тарихты жақсы білеміз. Қазақ біздің туысымыз. Қазақпен қанымыз бір. Қазақ деген бізбіз. Осыдан 500 жыл бұрын Қазақтарға Шыңғыс ұрпақтарын сұлтан (хан) етіп біз сайлап бердік» (Қырғызстан Респубкасының Президенті Алмасбек Атамбаев. Бейнекөрілім: Andrey Andrey 7 қазан 2017 жыл.)
Кенжебай 2017-10-15 11:54:51
"Шыңғыс хан көшпелілер тарихындағы, біздің (қазақтың) ата-бабаларымыз ішіндегі бірегей дарасы да, феномені де, ең батыр, оның ішінде адал адам. Шыңғыс ханның империясындай адал мемлекет дүние жүзінде болған емес. Бұл осымен ғажап, қайталанбайтын дүние. Шыңғыс империясынан үйренетін заңдылықтар өте көп. Адалдығында шек жоқ. Оны әсіре шегелеп айту керек" (Нәпіл Бәзілхан).
Алмас 2017-10-15 11:48:43
«Шыңғысхан тарихын таразылаудың алғашқы сахабалары - деп Мухтар Мағауин, Тілеуберді Әбенайұлы, Қайрат Закирьянов, Марал Ысқақбай, Балтабек Умирьяев, Серікбосын Нұрқасымов, өзіміздің жерлестеріміз, жер жаннаты Жетісу өңірінің ардақты да аяулы азаматтары Әміре Әрін, Марат Жандыбаев, Бексұлтан Нұржекеевті атауға болады. ...Бүкіл әлем бас иіп, екінші мыңжылдық адамы деп құрмет тұтқан ардақты бабамыздан алыстамайық ағайын! Өз ұлын, өз жақсысын ескермесе, ел тегі қайдан алсын кемеңгерді – деп Илияс Жансүгіров айтпақшы, біреудің атасы біреуге ата болмайды өз атасы тұрғанда. Шыңғысхан адамзат тарихындағы ұлы тұлғалардың ең биігі, пайғамбарлар мен халифтардан кейін, біз үшін шеті жоқ, шегі жоқ мәңгілік мақтаныш. Шыңғысхан ұлысының тікелей мұрагері – қазақ халқы, бұл туралы бұлтартпас дәлелдер жарыққа шығып жатыр. Болашақта, әрі кетсе бес-он жылдың ішінде Шыңғысханның бізге кім екені әлемге әйгілі болуға тиіс. (Берден Қадыр, журналист).
Алмас 2017-10-15 11:47:31
«Шыңғысхан қазақ болмаса, неге онда қазақтың барлық хандары мен сұлтандары таққа талас кезінде тек Шыңғыс тұқымынан болуы міндет болды? -деген сұраққа ешбір ұлттың ғалымы жауап бере алмайды. Шыңғыс ханның өз руы мен халқына келетін болсақ. Оның аталары Мұңал-Жары тауында туылған (Ақтөбедегі Мұңал-Жары тауын орыстар Мугаджар қате жазған)... Бұрынғы Қыпшақ, Қаңлы, Үйсін т.б мемлекеттер секілді жер сол елдің басқарушы рудың атымен аталған. Сол себепті мұңалдардың аяғы тиген жердің бәрі (жаулап алған немесе өз еркімен қосылған ру, тайпа, халықтар жері) Мұңал жері деп аталды. Айта кетерлігі сол замандағы арыс, ұлыс деген ұғымдар қазір де сол Мұңалдар да, Адайларда сақталған. Мысалы: Адайдың сегіз арысы немесе төрт ұлысы: Қосай, Тобыш, Жеменей, Мұңал. Шыңғыс ханның қазақ екенінің тағы бір дәлелі Моңғол Империясында атақты Адай деген хан болғандығы және Моңғол (Мұңал) хандарының есімдері Адайлардың "й"-әріпімен аяқталатындығы. Қосай, Бегей, Жеменей, Шоңай, Жаңай т.б ру аттары секілді. Мысалы Шыңғысхан туған балаларына, немерелеріне де аттарын адайша қойған: Шағатай, Үгедей, Батый т.б. Адайлардың саң ғасыр бойы еш билікті мойындамағанын осыдан түсінуге болады» (Адай Елназар).
Алмас 2017-10-15 11:45:02
«Шыңғысхандық маңғол тайпасы, Борджигин мен Тайджут тайпаларынан құралғаны мәлім. Борджиги дегені Бөріжігі, оны өздерін Бөрі (қасқыр) ұрпағы дейтін аңыздары да дәлелдейді. Ал Тайджут дегені Адайжұрт, оны осы тайпадан шыққан атақты Жебенің есімі Жорға Адай екені дәлелдейді (132 бет). ...Шыңғыс хан ұрпақтары өздері орнатқан мемлекетті, неге Қазақ хандығы деп атады дейміз? Өйткені осы аймақта, Шыңғыс ханға дейін Қазақ қағанаты өмір сүргенін олар жақсы білетін. Бұл атау барлық тайпаларға ортақ екендігінен атады, өздері де (Жәнібек пен Керей) Қазақ халқымыз деп білетін Шыңғысхан ұрпақтары еді. Қазақ тайпаларының 19-шы ғасырда ешқандай диалектісіз біртілді екені және өздерін бір халық санайтыны, сол замандағы Ресей адамдары көрсеткен» (Бекжан Аден «Қазақ пен Казак немесе Құпияланған тарих» Алматы, 2013. 158 бет).
Келден 2017-10-14 16:45:44
«Қазығұрт тауының баурайында өткен ас-тойдан Түркістанға қайтып келе жатқанда Төле би, Есен би бастаған бір топ игі жақсылар, ел жағдайын, ел арасындағы кикілжің жанжал, кейбір бозбалалардың жағымсыз мінездерін естіп, әңгімелеп келе жатып, Төле би өзінің Тұрсынбай, Құттыбай дейтін батыр жігіттеріне қарай былай депті: Асыл тусаң Керей бол, Үш қазаққа мерей бол. Уақ болсаң Шоға бол, Даулы істе жорға бол. Арғын-Қыпшақ болсаң,-Алтай бол. Найман-Қоңырат болсаң-Матай бол. Байұлы болсаң Адай бол. Үйсін болсаң Ботбай бол. Бұл атаулы болмасаң, Қалай болсаң, солай бол! – деп, жоғарыда аты аталған руларды үлгі етіп көрсетіпті. (Бұл дерек филилогия ғылымының докторы Нысанбек Төрекұловтың 1991 жылы жарық көрген Төле би кітабынан алынды).
Шежіреден 2017-10-14 16:40:22
«Атамыз Адай болғалы Орта болған жері жоқ Атамыз Адай – Мұңалдан Кіші жүздің ішінде Қарасам қатар теңі жоқ. Шашылған дабыл-даңқыңның Баяны болса кемі жоқ, Бүгінде жүрген адамнан Дәрежең артық жаралған, Адайдан Мұңал болғанда Тұсында озған ешкім жоқ» (Сәттіғұл Жанғабылұлы «Аманат» Алматы-1996. 138 бет). «Аспанда Құдай, жерде Қаған, әлем иесінің таңба мөрі» деген мөрдің иесі Шыңғыс қағанның руы Мұңал. Монғол олардың лақап аты. Шыңғыс тауының ең биік шыңының Мұңал шыңы аталатын себебі де осы. Міне Атаға деген құрметтің ең биік шыңы. Сөз түсінген жанға бұдан асқан даналық болуы мүмкін бе?
Шежіреден 2017-10-14 16:25:56
Адайдан екі бала – үлкені Құдайке, кішісі Келімберді. Құдайк еден екі бала – үлкені Тәзіке, кенжесі Қосай. Келімбердіден алты бала: үлкені Құнанорыс, Ақпан, Балықшы, Жеменей, Тобыш және кенжесі Мұңал. Мұңалдар Адай атаның кенже немересі, яғни олардың қарашаңырағының иесі. Адай атамыздың жаққан оты Мұңалдарда, сондықтан олар «Мұңал ошақ» деп аталады.
Ермек 2017-10-14 14:25:52
Ең алғашқы даланың жабайы аңынан (арқардан) қой мен қошқарды дүниеге әкелген осы Маңғыстаудың ежелгі тұрғындары қазіргі қазақтардың ата-бабалары болатын. Оған айғақ ретінде айтарымыз, қой мен қойшының пірі (ұстазы) Шопан атамыз бен Қошқар ата бейіттерінің осы Манқыстауда орналасуы. Манды еуропа елдері адам деген мағына да қолданса, түрікпендер манды қой (қошқар) деген мағына да қолданады. Бұл жерде Ман (мен) атауы қойдың (қошқардың) атасы (авторы) ретінде беріледі. Маңғыстауда бұндай балама атаулардың қолданылуы табиғи жағдай. Мысалы, Шыңғыс қағанды Қазақтың суырып салма, ақиық ақыны Қашаған Күржіманұлы (1841-1929) былайша жырлаған: ...«Кешегі Дүиім Баян кеткен соң Алты жыл анық өткен соң, Ар-сар болып жүрегі, Қанға толып білегі, Шыңғыс туды Арқардан?.(2) Оның туған тұқымы Патша болып таралған». Арқар Адайлардың лақап аты және олардың ежелгі ұраны. Бұл жерде Қашаған атамыз Шыңғыс ханның шыққан тегі Манқыстау, руы Қазақтың Адайы деп отыр.
Ермек 2017-10-14 13:07:38
Сонымен Сіз біздің бірде-бір сұрағымызға жауап бере алмадыңыз. Бере алмайтыныңызды "Адайдың кенжесі Мұңал емес, Тобыш дегеніңізден-ақ" білгенбіз. Сіз менің білімімді Қожырбайұлына теңеп пікір жаздыңыз. Мен оған мақтанбасам арланбаймын. Кеше Сіздің сол "Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш !" деген сөзіңізді есіңізге қайта салдым. Білесіз бе? Не үшін екенін. Білмесеңіз, айтайын. Мен мұны Сізді енді қайта тұра алмастай етіп және енді қайтып ешқашан шежірешілердің жағасына жармаспауыңыз үшін тағы бір жақсылап тұрып "нокаутке" жіберу үшін жасадым. Сіз осы сөзіңіз үшін Қожырбайұлы түгілі, менен де өте ауыр "нокаут" алып отырсыз. Оның дәлелдерін алдында біршама айтқанбыз. Жақсылап тыңдаңыз, Шежірешілер жалғасын беретін болады.
Қонақ 2017-10-14 00:30:47
Дұрыс қой. "Мыңның жүзін білгенше, бірдің атын біл" деген. Адам "қабырғамен (стена)" қалай сөйлеседі.
Ермек 2017-10-14 00:09:46
"Сөзден ілік іздеп уақытты босқа кетірмеңіз, ондай "бәле" іздеген сылтауларыңыз оқырмандар тарапынан қабылданбайды" дейсіз. Сіз өзіңіз не айтып отырғаныңызды білесіз бе? Сіз бұл жерде жай оқырман емес, шежіре-тарихтан пікір сайысқа шығып отырсыз. Ал, Біз Кіммен пікір сайыстырып отырғанымызды білуге тиіспіз. Меніңше, мұның еш айыбы жоқ. Қызықсыз өзіңіз. Сөйлесіп отырған адамының атын сұрағанның несі айып. Оның қай жерінде "бәле" жатыр.
Ермек 2017-10-13 23:50:03
""есен" "ермек"" дейсіз. Адам аттары үлкен әріппен жазылады. Ал, "Атымен шығып жүргендерді "давай, кет, жоғал, әңгімемізді бұзба" деген сөз біздікі емес. "Latyn Atyrauqa 2017-10-08 21:39:25 Бар сауатыңды ашып, кел, бұқа қашырмай бұзаулаған сиыр құсап мөңіремей. Латын қатыныңмен құры. Дабай, кет! Біздің әңгімемізді бұзба. Садақты адай ойлап тапқан. Әрі қарай жалғастырып, Бекет ата туралы білетін қасиетті әңгімелерге оралайық." "Абай Кз" біздің жеке меншігіміз емес. Мұны жазып отырған Сіздің өзіңіз. Шежірешілер олай сөйлемейді. Бұл жерге мұндай сөздер өтпейді.
Ермек 2017-10-13 23:36:28
Жалғыз Сіз емес, Сізден де басқа кейбіреулердің көзіне қазақтың ұлттық мүддесіне сай жазатын адам болса солардың бәрі Қожырбайұлы болып елестейтін болған. Бұл менің талай естіген әңгімем. Сұрақтарыма жауап жазыңыз. Бұл жерде жалғыз мен емес, басқаларда Сіздің жауабыңызды күтіп жүр.
$ 2017-10-13 22:52:13
Сіз "анонимшиктер" дегенді сылтау етесіз. Сіз білесіз, бұған дейінгі жылдары сөз таластарында Қожырбайұлы өз аты-ныспысымен шығып жүрді емес пе. Ал бүгін көріп отырсыз, "арыстан қартайса тышқан аулайды" дегендей ол да өз атымен шығудан қорқып, "шежіреші", "тарихшы", "төреші", "есен" "ермек" деген аноним атпен тышқаншылап, ұсақталып кетті. Егер Қожырбайұлы қорықпай өз атымен шықса, бізде "атымызбен" шығар едік. Атымен шығып жүргендерді "давай, кет, жоғал, әңгімемізді бұзба" деп қуып жіберген дөрекіліктеріңді қалай ұмыта қалдыңыз. Сондықтан анонимшик дегенді сылтау қылмаңыз. Мақала жазушы тікелей жауапкершілікті басқаларға аудармай өінен бастауы, өз авторлығын аяғына дейін қорғауы керек. Сөзден ілік іздеп уақытты босқа кетірмеңіз, ондай "бәле" іздеген сылтауларыңыз оқырмандар тарапынан қабылданбайды.
Ермек 2017-10-13 14:27:53
Мынау Сіздің сөзіңіз: "& 2017-10-10 15:13:21Көріп отырғандай сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш ! Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз. Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе !" дейсіз. Біз ешкімнен ешқайда қашып отырған жоқпыз. Бекжан дұрыс айтып отыр. Сіздер бірде-бір сұрағымызға жауап берген жоқсыздар. Өз есіміңізбен шығыңыз да жауабыңызды алыңыз. Өзіңіз ойлап қараңыз, мына жағдай да "нокауттен" қашып отырған Кім? Арнайы, атап өтейін. Соңғы пікіріңіз Сіз деп сыпайы жазылған. ""Сен", "қашып кетпе"" дейтін менменшілдігіңізден біршама арылыпсыз. Жасырмаймыз. Біз бұған қуанып отырмыз. Алда Өз есіміңізбен шығып жатсаңыз осыдан жазбаңыз.
Бекжан 2017-10-13 14:07:30
Сосын, олардың мына жерде Сіздерге қойған бірнеше ондаған сұрақтары бар. Бірде біреуіне жауап жазған жоқсыздар. Ал, Сіздікі өзіңіз айтып отырғандай, бар-жоғы үш ақ сұрақ. Менің ше олардың талабы орынды.
Бекжан 2017-10-13 14:01:08
Олар "анонимшиктерге" жауап берілмейді. Себебі, ҚР заңдарында да тура солай жазылған. Жауап керек болса, өз есімдеріңізбен шығып аласыздар десе не істер едіңіздер? Шынында да солай ғой.
& 2017-10-13 13:49:39
Сіздер үш сұрағымыздың бірде-біріне нақты жауап берген жоқсыздар. Құр байбалам салу, сөзден ілік, бәле іздеу сіздердің үйреншікті әдеттеріңіз. Егер "Маңғыстау" энциклопедиясы және Алшын Меңдалыұлы көкеміздің "Тұрнияздан - Шыңғыс хан аталарың" туғаны жөнінде дәлелді сөзін келтіре алмасаңыздар жеңілгендеріңізді мойындаған ләзім. Бұрысты - бұрыс, дұрысты - дұрыс деу о да азаматтыққа жатады.
Ермек 2017-10-13 08:58:00
Егер Сіздер қазақтың ұлттық мүддесін қызмет етіп, қазақтың өз тәуелсіздігін жоғалтпауын көксеп, қазаққа болсын дейтін болсаңыздар осы сұрақтарымыздың жауабын берерсіздер деп үміттенеміз. Жауаптарыңызды күтеміз?
Әнебай 2017-10-13 08:53:24
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Біз (шежірешілер) қазағымызға өз тарихты зерттеу барысында тапқан қаншама шежіре, тарих, ертеден келе жатқан насихат сөздерді жеткіздік. Соның бірде-бірін мыналарыңыз орынды деп айта алмадыңыздар. Бұл нені білдіреді? Сонда қалай, қазақтың өз тарихын өз шежіресінен, өз сөзінен іздеп отырған Біздер Сіз үшін кімбіз? Сіздер кімсіздер? Көздеген мақсаттарыңыз не? Қазақтың келешегін көздеріңізге қалай елестетесіздер?
Әнебай 2017-10-13 08:46:06
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Айтқан уәждерді аяғына дейін оқып, зерделеп, жақсысын жақсы, жаманын жаман болса дәлелдеп пікір алмасуды мүлдем білмейсіздер. Жауап таба алмасаңыздар болды бірден ашуланып, ауыздарыңызға не келсе соны, яғни қорлау сөздердің түрін айтып шыға келесіздер. Сабыр сақтау деген Сіздерде мүлдем жоқ.
Әнебай 2017-10-13 08:41:05
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздер де қазақтың үлкенді сыйлау, пікірлесіп отырған адамына сыпайы сөйлеу сияқты Ата салтын сақтауды білмейсіздер. Менменшілдікке көп салынасыздар. Сіздерге қарсы уәж айтқан адамдардың бәрі Сіздердің көздеріңізге жау болып көрінетін сияқты. "Атарға оғыңыздың болмай тұрғаны" ауыздарыңыздан шыққан әрбір сөзіңізден айқын көрініп тұрады.
Әнебай 2017-10-13 08:33:59
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздердің қазаққа деген ниеттеріңіз адал болса, неге таза қазақи есіммен шықпайсыздар. Біресе "алкашпын", біресе "алкаш емеспін", біресе "шайтан шалмын", біресе "сан", біресе "доллар", біресе "құйрығы бар сегіздік (восмерка)" деген есімдер қолданып, пікір жазасыздар. Сіздер қазаққа дос болсаңыздар, айтқан сөздеріңіз рас, өз сөздеріңізге сенімді болсаңыздар неден қорқасыздар. Аттарыңызды қазақтан неге соншама құпия ұстағыларыңыз келеді. Баяғы да Ленин бастаған большевиктер партиясы өз елдерінің билігімен астыртын жұмыс жүргізгендерін де бәрі өздеріне тура осындай жалған "есімдер" алған болатын. Сіздер Кіммен күресіп жүрсіздер. Біздермен бе? Біз Сізге жау емеспіз. Бізбен жасырын сөйлесудің түкке де қажеті жоқ. Біз Сіздердің ел мүддесіне қызмет жасайтын әрбір сөздеріңізге қуанамыз. Қолдаймыз. Сіздер неге осындай қарапайым ғана дүниені істей алмай жүрсіздер? Осыны бізге түсіндіріп жіберсеңіздер екен?
Әнебай 2017-10-13 08:14:25
Сіздерді салафи-уахабилер ғой деп, ойлаған себебіміз: Сіздер қазақтың шежіре-тарихының жаңа беті ашылғанына еш қуана білмейсіздер. Керісінше, барынша қарсылық білдіресіздер. Мақаланы талқылап ақиқатты ашуға үлес қосудың орнына автордың жағасына жармасып жүресіздер. Мақала жайына қалып авторды жерден алып, жерге салып, былыпат сөздерді тым көп қолданасыздар. Қазаққа дос адамдардың осылай жасауы кімнің ақылына сияды?
Ермек 2017-10-13 07:31:47
Сіздерге көптен-көп рахмет. Түнімен ұйықтамай Мұхаңның сөзін зерттеп жүргендеріңізге. Әйтпесе, Біз Сіздердің ешкімді менсінбейтін, ауыздарыңыздан "ақ ит кіріп, қара ит шығып", адамның арына тиетін былапат, қорлау сөздерді көп қолданатындарыңызға қарап шынымен де уахабилер болар деп ойлап едік. "АДАЙ өмірде болған адам, шамамен 15-ші ғасырдың аяқ кезінде өмір сүргені жазылған" дейсіз. Бұл жерде Адай өмірде болмаған деп, Сіздермен дауласып отырған кім бар. Иә, дәл сол заманда да Адайхан есімді мұңалдың (моңғолдың) ханы болған. Оның аржағында да, бержағында да талай Адай есімді ұлы тұлғалар өткен. Қытай жазбалары Шыңғыс ханның төрт ұлының бірі Үгедей деген баласының атын "Ақ Адай" деп жазған. Өмірден Молда Адайи деген бір атамыздан ұлағатты шығарма қалған. Міне, арамызда күні бүгінде де Сабыр Адай деген бір азаматымыз жүр. Бірақ, осы Адайлардың бәрінің басында Адам Ата мен Ауа Ананың қарашаңырағын ұстап қалып, Адам Ата шежіресін жазған тағы бір түпкі Адай Ата бар. Қазақта Адам Ата шежіресі деген шежіре жоқ. Неге жоқ. Себебі, Адам Ата өз шежіресін өзі жазбайды. Оны сол Адам Атамыздың қарашаңырағын ұстап қалған кенже ұл, Адай Атамыз жазды. Сондықтан шежіре "Адам шежіресі" делінбей, "Адай шежіресі" делінеді. Бұл жерде "авторлық құқық" толықтай сақталып тұр. Бұл алдында өмірден өткен аталарының шежіресін тек қана сол атаның қарашаңырағы ғана жазады деген сөз. Міне осы жалғыз ғана "Адай шежіресі" деген бір ауыз сөз, сөз мағынасын түсінетін адамға Сіздің барлық сұрақтарыңызға толықтай жауап беріп тұр. Сіздердің аталарымыздың өз тарихын бір ауыз сөзбен жазатынына, орнымен айтылған бір ауыз сөзге тоқтайтынына, ешқашан екі сөйлемегеніне, орынды сөзге тоқтамай екі сөйлегендерді "Ердің екі сөйлегені өлгені" деп, сөздің мағынасын түсіне алмағандарды адам қатарына қоспағандарына Қожырбайұлы кінәлі емес.
& 2017-10-13 03:39:37
Ә. КЕКІЛБАЕВ бастаған Д.ӘРІПОВ, С.ЗИМАНОВ, З.ҚАБДОЛОВ, М.ҚОЗЫБАЕВ, М.ҚҰЛ-МҰХАММЕД, Ф.ОҢҒАРСЫНОВА, И.ТАСМАҒАМБЕТОВ, Қ.СЫДИЫҚҰЛЫ т.с. сияқты ғұламалар, мемлекет, қоғам қайраткерлері алқасы Маңғыстау энциклопедиясында (198 -ші бет) АДАЙ өмірде болған адам, шамамен 15-ші ғасырдың аяқ кезінде өмір сүргені жазылған. Бұған Адайдан 13 ғасырдағы ШЫҢҒЫС ХАНДЫ шығарып жүрген М.Қожырбайұлы және "шежіреші", "тарихшы", "төреші", "әнебай", "ермек" , "есен" (қожырбайшылар) не айтады екен.
& 2017-10-13 02:26:27
"шежіреші" ! Сізге әлі "авторлығыңызды" қорғау керек қой. Алшын Меңдалыұлы көкеміз Шыңғыс хан "атаңыз" Тұрнияздан тарайды деп нешінші бетінде айтқан еді.
& 2017-10-13 02:26:11
"шежіреші" ! Сізге әлі "авторлығыңызды" қорғау керек қой. Алшын Меңдалыұлы көкеміз Шыңғыс хан "атаңыз" Тұрнияздан тарайды деп нешінші бетінде айтқан еді.
3 2017-10-13 01:36:19
Өтірігіміз шығып қалды деп айта алмай тұрсыз ғой, білем. Алшекең марқұмның кітабы біздің қолымызда бар. Әліде сайрай түс !
3 2017-10-13 01:36:02
Өтірігіміз шығып қалды деп айта алмай тұрсыз ғой, білем. Алшекең марқұмның кітабы біздің қолымызда бар. Әліде сайрай түс !
Ермек 2017-10-13 00:32:37
Осылардың барлық болмысын саралап көру қажет болып тұрған сыңайлы.
Әнебай 2017-10-13 00:18:45
Ереке! Вахабилер мен салафилер сөзге түсінбейді деуші еді. Мыналар солар емес пе екен? Жазғандарын саралап көрейік. Жазбалары қазақтың ұлттық мүддесіне қарсы болса, тура солардан болғаны.
Ермек 2017-10-13 00:07:32
Қазақша атыңыздан толықтай бас тартып, енді көк қағазды есіп етіп алыпсыз ғой. Шежіре долларға сатылмайды. Біресе шал, біресе алкаш, біресе алкаш емес, біресе көк қағаз болып шығып жүрсіз ғой. Сіздің ішіңізді не тырнап жүр.
$ 2017-10-12 23:33:03
"Шежіреші" ! Сонымен ЖАМУКА МЕН ЕСУКЕЙ "БАБАҢ" АДАЙ ЖАРЫ - ТҰРНИЯЗДЫҢ нешінші тұқымынан кейін таралатынын айтып жіберсеңіз қатып кетер еді
Есен 2017-10-12 21:06:43
Жақында әлемдік БАҚ (Бұқаралық Ақпарат Құралдары) әлем елдері тіл ғылымы осыдан 6000 жыл бұрында бүкіл әлем елдерінің бір тілде сөйлеген деген қорытындыға келгенін жариялады. Әрине, ол тіл Қазақтың АНА тілі. Бүкіл жер шарындағы жер, су, тау, ұлттар мен мемлекеттер және елді мекен атауларының қазақтың Ана тіліне сәйкес келетінінің сыры осы.
Арман 2017-10-12 21:05:24
«Соңғы 5-6 жылда әлемдегі тарихты адамның геномы... немесе генетикалық әдісі бойынша зерттеуге кірісті... Зерттей келе, қоныс аударғандардың – генотипі – біздің қазақ ата-бабаларымыздың –генімен – сәйкес келетіндігі анықталған. Екінші бір тәуелсіз дерек бойынша, С3-М217 гені осыдан 48-мың жыл бұрын... қазіргі Қазақстан аумағында пайда болған. Бұл – ген – қазақ халқының 40-пайыздан астамын құрайтыны белгілі. Халқымыздың басым бөлігінде... әмісе ұлы тайпаларымыздың барлығында бар,- деп түйіндейді. ІІ. Соңғы «Қазақия» (22.04.2015) газетінде Қ. Жүсіптің – Будда қазақ па ?! – атты зерттеу мақаласында белгілі археолог Арман Умарходжиев – Непалға экспедиция ұйымдастырып – Будданың арғы тегі – сақ – екендігін ғылыми ділелдеп, оның бүгінгі ұрпақтары шакьилерге генетикалық тестілеу жүргізген. Шакьилердің (сакьи) тілі мен әдет-ғұрпы және ою-өрнектері ежелгі сақтармен ұқсастығы айтылады. ІІІ. Қазіргі қазақ тілінің... АЛЛА ның үніне жақындығы, оның алғаш жаратқан тіршілік иесін – Адам – деп атауында болса, ал Адам-ата мен Хау-ананы жұмақтан шығарған жемісті – Алма – деуінен де, Қазақ халқының жер бетіндегі аса көне жұрт екені байқалады. Себебі, мынау - «Адам» және «Алма» - деген екі атау да, қазақтан басқа тілдерде айтылмайды. ІУ. Европадағы – англосаксон – пурссак – норбег – ирлант – елдерінде айтыла бастаған, арғы тектерін сақтарға тіреуінде де ерекше мәні мен мағанасы болса керек... Осынау күрделі деректерді келтіріп отырған басты себебіміз, біраз жылдардан бері тылсыммен тілдесуші – Сайлыбай Бекболатовтың – «мәңгі қазақ календарын» тыңдау үшін... былтыр 2014 жылы Англияға арнайы шақырып, 20-елдің ғалымдары бірауыздан мойындағандарының белгісі ретінде «сертипикат» табыстаса, ал өзіміздің республикада № 24785 «патентін» беріп мойындады. Ең ғажабы кеше 28.04.2015 жылы, Кембриж университетінің «Халықаралық өмірбаян орталығы» жіберген - «мәңгі календарь» деп жазылған хрусталь белгіні ұстап қуанышқа кенелдік...» (профессор Уалихан Әбдібеков «Ақиқат» жорналы, 2015, №4).
Әнебай 2017-10-12 21:02:04
Қазақ даласының небір кереметтері: аңыз-әңгімелері, жер-су атаулары, археологиялық қазба жәдігерлері әлем ғалымдарын таң қалдыруда. Тіпті олардың көбі қазіргі қазақ даласының ежелгі тұрғындарын өзге планетадан келгендер деп атап жүр. Бұл болжам түп-тамырымен қате. Бұл мәдениет бізге ежелгі Ад қауымынан қалған. Оны «бергі бетке» алып өтіп, сол Адамзаттың ежелгі ұлы мәдениетін жалғастырғандар Қазық жұртқа (Жуды тауына) Нұқтың кемесімен келіп, іліңгір (якор) салғандар. Олар өздерін Ман деп атады. Сол Мандардың жаз жайлауы қазіргі Оңтүстік Қазақстан өңірі, қыс қыстауы Манқыстау (Мандардың қыс қыстауы) болды. Бұл жерлер бүгінгі қазақ даласы. Әлем мәдениеті бүткіл жер шарына осы өңірден тарады. Бүгінгі қазақтар сол ежелгі Адам ата мен Ман атаның (Мандардың) қарашаңырағының иесі. Ақыл-есі түзу жандар үшін бұл дауға жатуға тиіс емес.
Әнебай 2017-10-12 21:01:11
Адам ата мен Ауа ана бүгінгі біз сөйлеп жүрген қазақтың ана тілінде сөйлеген. Біздің бір-бірімізді адам деп атайтынымыздың сыры осы.
Есен 2017-10-12 20:59:03
Нұқ пайғамбарға дейінгілерде (шежіреде Құдайке (Қу Адай әке) деп аталады), Нұқ пайғамбар кемесіне мінген жандардың бәрі де осы біздің қазақтың ана тілінде сөйлеген. Демек, Нұқ пайғамбар қауымынан, яғни оның үш жаққа кеткен үш ұлының Қам (Үндістанға кеткен), Сам (Иран жаққа), Иафес (Еділ мен Жайық өзендері аймағына) кеткен және Қазық жұртта (Ата жұртта), яғни қарашаңырақта қалғандарынан (қазақтардан) тараған елдердің бәрі басында, осы біз сөйлеп жүрген тілде сөйледі. Кейіннен олар бір-бірінен ажырап, уақыт аралығы алшақтаған сайын сөз құрамы өзгеріп отырды. Ал, кеме қалған жер күні бүгінде де Қазығұрт (Қазық жұрт), Нұқ пайғамбар кемесінің іліңгір (якор) тастаған жері Леңгер деп аталады. Ол қазақ жері, ол бүгінгі қазақ елі. Бұл дауға жатпайды. Бұған тоқтамаған жанды, тап-таза «мәңгүрт», немесе Құдайдың қарғысына ұшырап «маймыл» болуға жақындап жүрген жан дегеннен басқа лажымыз жоқ.
Есен 2017-10-12 20:56:51
70 000 жыл бойы көшпелі қазақ халқының тілі еш бір елдің тілімен будандасқан жоқ, таза күйінде сақталып бүгінгі күнге жетті. Осы үшінде бүкіл әлем елдері қазаққа қарыздар. Еске ұста! Атасы немересінен тіл үйренбейді.
Есен 2017-10-12 20:55:34
Ежелгі киелі кітаптардың барлығы Мұсаның «Тораты» (Мойсей «Таурат»), Дәуіттің (Давидтің) «Забуры», Исаның (Иисус Христос) «Інжілі», Маңғыстаулық «Әбеспе» (Авеста), Жүсіп Балықшының «Құтты білігі» (Құтадгу білік) т.т. бәрі біздің Ана тілімізде қара сөзбен емес, жырмен жазылған. Шежіре-дастандарды жырмен жазу тек қана Қаз билердің (Қас билердің, Қазақтардың) қолынан келетін іс. Бұл дауға жатпайды. Бұны осы киелі кітаптарды иемденіп жүрген Ебрей, Парсы, Араб, Орыс зерттеушілерінің еңбектерінен айқын көруге болады. Олар осы киелі кітаптардың атауының да, олардың толық мағынасында аша алмаған. Сондықтан кез-келген өздері түсіне алмаған сөздерді «ежелгі ебрей», «ежелгі Парсы», «ежелгі Араб», «ежелгі Орыс» тілдері деп атаған.
Ермек 2017-10-12 20:53:59
Тағы бір кереметі, қазақта «Ақындар айтысы» атты елден ерек өнердің болуы. Ақындар айтысы тіл білімінің ең биік шыңы. Бұл шыңның ең биігіне қазақтан басқа ешбір ел шыққан жоқ. Бірлі-жарлы Қырғыз бен Қарақалпақ сияқты «жар жағалап жүргендер» бар. Бірақ оларда бізбен таласа алмайды. Сондықтан, бүкіл әлем елдері қазақты ақын жанды халық деп бағалаған. Жер бетінде қазақтан өзге дәл біздегідей тілі мен айтыс өнері дамыған ел жоқ. Салыстыру үшін айтар болсақ, олардың тілі мектеп жасындағы балалардың тілімен қарайлас.
Ермек 2017-10-12 20:53:08
Тілдің сөз түбірі «іл» - ілкі (алғашқы) төр дейтініміз осы. Адам-адам болғалы шежіре-тарихтың кілті Қазақтың ана тілінде. Кілт пен тілдің түбірлес болатыны да осыдан. Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тарихының «кілті», яғни коды. Қазақтың ана тілін (кодын) жоғалтып алсаң, сонымен бірге әлемнің шежіре-тарихын да бірге жоғалтасың. Әлем тарихының сыры өзге тілмен ашылмайды.
Ермек 2017-10-12 20:51:56
Қазақта Аллатағала деген аса қастерлі, ең ұлы ұғым бар. Осы сөздің құрамы Алла, Ата және Аға деген үш біріккен сөзден тұрады және Ал (алдыңғы) сөзі осы сөз құрамында төрт рет қайталанып, осы үш ұғымның үшеуінде ортаға алып тұр. Осыдан кейін оларды Қас би (Каспий) деп атамай көрші! Аталарымыз тарихты бір ауыз сөзбен осылай жазған. Бүткіл жер бетінде Адам-адам болғалы 70 000 мың жыл ішінде мұндай сөз жасау мәдениетіне еш бір ел жете алмаған.
Шежіреші 2017-10-12 20:50:56
Каспийдің түпкі мағынасы Қас би. Ол өз кезегінде Қаз бидің (Қазақтың) лақап аты, яғни синоним. Сонда Қаз дегеніміз бүкіл әлем елдері мәдениетінің ең биік шыңы болса, Қас деген сөз кез-келген ұғымдардың ең биік шыңы. Оның аржағында ештеңе жоқ. Қазақтың сөздік қорындағы Қас би, Қас Сақ, Қас батыр, Қас мерген, Қас тұлпар, Қас шебер, Қас қағым, Қас дұшпан, Қас сұлулар осы айтқанымыздың айдай айғағы болмақ. Қазақтың «қасиетті адам», «қасиетсіз адам» деген ұғымдарының шығу тегі осы. Енді осылардың қасына Қаз ақтың тағы бір лақап аты Қазды (аспанда ұшатын, киелі құс) қосып қойыңыз. Шынында да, ең бірінші тілі шыққан елдің Қас би атанбай басқаша аталуы мүмкін де емес қой. Бұл дауға жатпайтын тұжырым. Ежелгі қазақтар жақсылыққа жарысудан алдарына жан салмай, яғни бәйгеден келіп осындай ең құрметті атауға ие болған. Бұл дауға жатпайды.
Шежіреші 2017-10-12 20:49:38
Ең бірінші Адам ата мен Ауа ананың тілі шықты. Адай - Адам атаның қарашаңырағының иесі. Олар «Тіл таңбалы Адайлар» делініп, бұл таңба ежелде бүкіл Қазақ (Түрік) қағанаттарының бас таңбасы (гербі) болған.
Көкең 2017-10-12 20:35:34
Балақайлар-ау, Эргунехуннан шыққан алғашқы тайпа Қоңыратар делінген. Қоңырат қазақ ішінде Жан арыстың ішінде.Хонхирад атымен моңғолдар ішінде. Қоңырат атымен өзбектің байсын тауларында. Қоңырат атымен қарақалпақтарда бар. Қарақалпақ қоңыратарының ішінде қият бөлімі бар. Алшында қайдағы Қоңырат ? Ева деген Хава деген Таураттағы атаудың европалықтар тіліне ыңғайластырып алынған тұрі. Данышпан деген ежелгі түркі тілінде Білге болады.Донишманд деген парсы тілінен енген сөз..Халық араб сөзі. Бізше ел !
Шежіреші 2017-10-12 20:14:56
Тағы бір кереметі кез-келген ұғымның балама атаулары болатындығы. Мысалы, Ал, Алғы, Алғи, Алдыңғы, Алғашқы, Алаш, Алаша, Алан, Алтай, Алатау, Аламан, Балықшы, Балқан, Баласағұн, Халық (Қалқа) т.т. яғни сөз түбірінде Ал (Әл) деген түбірі бар ұғымдардың бәрінің тегі (Атасы) бір. Бұл ұғымдар өз кезегінде Ел - бір рулы ел, яғни барлық әлем елдері мемлекеттік құрылымының бастау алатын жері (Ел хан атамыздың елі); Елі - ұзындық өлшемінің бастауы; Ан, Ана, Сана, Дана, Данышпан, Пана, - Адамзаттың бастауы; Азан, Таң, Таң сәрі, Таңертең - күндізгі мезгілдің бастауы; Аз, Азау (Азов), Азия - Қаздың, Қазанның, Қазардың, Қазақтың атасы (бастауы); Аб (Ап), Аба (Апа), Жабал, Баба (Папа), Африка аналық текті; сол сияқты Ев (Еб) – Ева (Адам и Ева), Еврей (Ебрей), Европа, Евангелие, Евгеника, Евпатория, Евфрат, Девушка, Дева Мария, Девальвация, Евнух, ебелек, көбелек, ебедейсіз, епсіз, ебіл-себіл т.т. тек қана аналық текті білдіреді. Ас – Бастау, Бастың, Дастарханның, Астананың, яғни барлық басқару жүйесінің атасы т.т. болып кете береді. Қазақтың тіл (сөз) байлығы соншалық кез-келген ұғымның бірнеше ондаған атаулары бар. Мысалы, бір ғана түйенің 120 атауы болса, жылқыда да осыған қарайлас. Киелі Құран Кәрімде осылай жазылған. Онда Ұлы Жаратушы - Алланың 99 есімі келтірілген.
Әнебай 2017-10-12 20:14:04
Қазақтың тіл байлығының өзге елдермен салыстырғанда тағы бір ерекше көрсеткіші сөз құрамындағы дыбыстардың өте көптігі және бірнеше сөздердің бірігіп бір сөз құралуы. Мысалы, қазақта он, жиырма, тіпті отыздан аса дыбыстар мен оннан аса буындардан тұратын сөздер бар. Мұндай аса күрделі сөз құрылымдары еш бір елдің сөздік қорында жоқ.
Шежіреші 2017-10-12 20:13:16
«Егер де жердегі барлық ағаштар қаламға айналып, ал теңіз (сия болып) және оған артынан жеті теңіз қосылса да Аллаһтың сөздері таусылмайды (Құран Кәрім. Лұқман сүресі. 27 аят). Тәпсір: Соның бәрімен жазса да аса ұлы Аллаһтың сөзі таусылмайды. Ибн Касир. Демек, қазақтың Ана тілі Ұлы Жаратушы – Аллаһтан кейінгі екінші тіл.
Әнебай 2017-10-12 20:12:36
Адай шежіресі Адам ата мен бүгінгі ұрпақтың арасын 70 000 жыл деп көрсетеді. Сондықтан, бүкіл әлемде қазақтың ана тілінен бай тіл жоқ. 1980 жылдары әлем елдері өздерінің сөздіқ қорының құрамын жинағанда ағылшындар 250 000, қытайлар 500 000, ал қазақтардың сөздік қоры 20 000 000 асқан. Ғұмыры ұзақ елдің тілі ғана осыншама бай болатыны ешкімге де дау туғызбайтын, айдай ақиқат болса керек.
Есен 2017-10-12 20:11:50
Жер бетіндегі бүкіл адамзат баласы Ұлы Жаратушы - Алланың алғашқы жаратқан саналы тіршілік иесін «Адам» және «Ман» деп тек қана екі есіммен және сонымен қатар ең алғашқы елді, яғни мемлекетті Қаз деп атайды. Осы үш есімнің үшеуі де Манқыстауда дүниеге келген. Адам атамыздың атын (қарашаңырағын) Адай ұстап отырса, Ман атамыздың атын Манқыстау ұстап отыр. Сонымен қатар бүгінгі күнге қазақ деген атпен жеткен, осы елдің түп атасы ӘЗ әулие атамыздың да моласы осы Манқыстауда. Сондықтанда, ол басын ӘЗ әулие бастаған, 360 әулиелі, киелі Маңғыстау деп аталады. Міне, үш жүздің, яғни тұтас бір дүниенің тағы бір үш келбеті.
Есен 2017-10-12 20:11:07
Бүкіл әлемдегі сөйлеген сөзіне біздер түсіне алмайтын, бізге ең алыс елдердің де 30% сөз түбірі қазақ сөздерінің түбірімен сәйкес келеді. Мағыналары да тура біздікіндей, немесе соған жақын. Бұл тіл ғылымында толықтай мойындалған. Демек, бұл бүкіл әлем елдерінің тілі өз бастауын біздің Ана тілімізден алады деген сөз.
Есен 2017-10-12 20:10:14
Сөзде Ата да бар, Ана да бар. «Орынды жерінде айтылмаған сөздің Атасы өледі» делінеді қазақ мақалында. Сөздің атасы, сол сөздің түбірінде тұрады. Ол «Сөз түбірі». Бұған дәлел ретінде айтарымыз: Сөз түбірінің де түбірі «өз түбі» деп аталуы. Ал, сөздің анасы «Тіл». Тілің болмаса сөзің аузыңнан шықпайды, яғни сөйлей алмайтын мылқаусың.
Әнебай 2017-10-12 20:09:19
Атам Қазақ өз тілдерін өзге елдер сияқты туысқан (родной) деп атамай, «Ана тілі» дегенде бұл менің шешемнің тілі деп отырған жоқ. Шеше жұрттың бәрінде де бар. Бұл сөз Қазақтың Ана тілі бүкіл әлем елдері тілдерінің анасы деген сөз. Қазақта осыған сәйкес, тек қана үш ұғым: Ауа ана, От ана және Жер ана делінеді. Маңғыстаулық қазақтардың ежелгі шежіре-дастандарындағы ауыздарынан тастамайтын «Үш аналы қазағы» осы.
Есен 2017-10-12 20:08:12
Ұлы Жаратушы – Алла Адам Ата мен Ауа Ананы Қазақтың Ана тілімен бірге жаратқан. Адам таза қазақ сөзі. Бұл сөз қазақтың төл сөзі болғандықтан ғана біз бір-бірімізді (ерді де, әйелді де, үлкенді де, кішіні де) Адам деп атаймыз. Әйтпесе, мына көрші орыс елі сияқты, біздерде бір-бірімізді «человек», «женщина» немесе «люди»; ағылшындар сияқты «ман», «мен», «вуман»; арабтар сияқты «рожулун» (ер кісі), «имроатун» (әйел адам), парсылар «Мәрд», «зән», «енсан» (жалпылама Адам деген ұғым оларда да бар) деп атаған болар едік. Олар бізден және бізге ең жақын туыс елдерден өзге елдердің барлығы Адам деп тек қана ең алғашқы Адамды (Адам Ата – Ауа Ана, Адам и Ева) атайтындарының сыры осы.
Әнебай 2017-10-12 19:59:31
"Сөз тұбірімен тарих жазылмайды" дейді. Неткен даналық. Біз бұған мынадай жағдайға байланысты келісе алмаймыз. Себебі, тарих сөзбен емей немен жазылып жүр? Сіздің сөзіңіз бойынша тарих ешкілер мен қойлардың маңырағанынан, сиырлардың мөңірегенінен, иттердің үргенінен жазылып жүргендей болып тұрған жоқ па? Онда Сіз бізге "иттің үргенінен" тарих жазып беріңіз. Міне Сіздің ақылыңыз бен біліміңіз осыған да жетпеген.
Есен 2017-10-12 19:41:17
Олардың өмірінде алтын, күміс, жез, болат, темір дегендердің өте үйреншікті жағдай екендігін «Құпия шежіреден де» көреміз: «Бұл соғыста жүз ат, елу сауыт олжаланады» (87 бет). «236. Сүбедей батыр темір арбалы әскерін алып жүріп, Тоқтаның Құду мен Шұлуын сынды ұлдарын қуа соғып, Шу өзенінің маңында құртып келеді» (164 бет). «Темір-болат – дәл маңдай, Тілі өткір – жез таңдай, Жүрегі алмас жаралған Жанары сұмдық қадалған. Құтырынған төрт арлан Қыруға дүйім пендені Шыққандай темір құрсаудан. Аузының суы шұбырып, Апшыны келед қуырып» (126 бет). Шыңғыс ханның атының неге Темір деп қойылғаны енді өз-өзінен түсінікті болды ғой деп ойлаймын. Оларды Темір қорытумен айналысатын кәсібіне бола Теміршілер деп те атаған. Олар Темірші – ұсталардың пірі Ер Дәуітке сыйынған. Енді біз осы Теміршілердің тегін іздейтін болсақ, әрине Маңғыстауға тап боламыз. Каспийдің шығысында Ада аралы орналасқан Кендірлі аймағында жүрген ізінің бәрі құрлыққа айналатын әулие Темір бабаның қорымы, Темір баба атты жер, осы аймақтан қырға шығар тұста «Сүмбе-Темір-Алан» атты жер мен осы аттас ескі қамал-қаланың орны және Ақтаудан Кетікке қарай жүрер жолдың теңіз жақ бетінде Шыңғыс хан ұрпақтары жерленген қауымда бар. Ол «Қалың Арбат» деп аталады. Бұл деректі М.М.Ақмырзаев өзінің «Адай уезінің жазба мұралары» атты еңбегінде келтірген: «Осы арада тарихтан баршаға танымал өкіл Шыңғыс хан (Темужин) болған тағы бір әулет туралы ерекше Маңғыстау ескерткіштерін қаперге берелік. Олар ерекше арқатастар галареясы, «Теміршілер» басына қойылған белгілер мен таңбалар» дейді. (Қара.Илл-44-Қалың Арбат «Теміршілерінің» таңбалары) (100 бет).
Есен 2017-10-12 19:29:31
Осы тесікке қиналып келіп, тілектері орындалып, өсіп-өніп тесіктен шығу дәстүрі қазақта күні бүгінде де бар. Мысалы, Қазығұрт тауындағы (Сарыағаштың қасында) Иса ата (Ыстық ата) қауымындағы «тесік тастан» өтсең бар тілегің орындалады деген сенім өз мән-мағынасын күні бүгінде де жоймай, жалғасып келеді. Бұл жерге негізінен ұрпақ көре алмай жүрген отбасы мүшелері келіп, осы тесіктен өткеннен кейін тілектері орындалып жатады. Бір таң қаларлығы осы таудың тастары да ерекше, дәл Алтайдағы «Еркіңе қон» тауының тасына ұқсайды. Осы тау тастарының құрамында темірдің молдығы, тастарының тот басқанынан да айқын көрініп тұр.
Шежіреші 2017-10-12 19:28:14
Алшын -Адайлардың темірді «қамырдай илегені» сол кездерге қатысты барлық жазба деректерде бар. Олардың осы «үңгірге» кіріп – шығу тарихын Әбілғазы былайша береді: «Олар татарлардан жеңілгеннен кейін (Ел ханның Қиян атты кіші ұлы және Ел ханның інісінің Қиян мен құрдас Нүкүз атты ұлы екеуі мал-жанымен) таудың ішіне кіріп, архардың ізімен үстіне шығып сонда тұрақтап, төрт жүз жылдан артығырақ Еркіңе қонда отырды. Мал мен бастары сондай көбейді, бір жерге сыймады. Сондықтан бір жерге жиылып отырып, кеңесті. Олар мынадай шешімге келді. «Аталарымыздың айтуына қарағанда, Еркіне қонның сыртында кең жерлер, жақсы елдер бар көрінеді. Ертедегі біздің қонысымыз сол жерлер екен. Татарлардың бастауымен өзге елдер біздің тұқымымызды қырып, жұртымызды алған екен. Құдайға шүкір, қазір біздің жағдайымыз жаудан қорқып, тау ішіне тығылатындай емес. Тау ішінен жол іздеп тауып, көшіп шығалық. Кім бізге доспын десе, онымен көріселік, кім дұшпандық ойласа, онымен соғысалық». Осы сөзді мақұл көріп, таудан шығатын жол іздеді, таппады. Іштерінде бір темірші бар еді, сол айтты: «Пәлен жерде бір темір кені бар, соны ерітсе, жол болар еді». Ол жерді барып көріп, теміршінің айтқанын мақұлдады. Елге отын және көмір жинатты. Таудың кең жеріне ағаш пен көмірді үйіп, жетпіс теріден көрік жасап, жетпіс жерге құрды. Көрікті бәрі бірігіп басты. Құдайдың құдіретімен от күшті жанғаннан соң, тау темір болып аға берді. Жүкті түйе шыққандай жол болды. Айдың, күннің сағатын есептеп, бірнеше күнде таудан шықты. Сол шыққан күнін той етіп тойлау мұңалдың дәстүріне айналды. Ол күні бір кесек темірді отқа салып, қызарған кезде оны қысқашпен ұстап, төстің үстіне қойып, әуелі ханы, одан кейін бектері балғамен ұрар еді. Бұл күнді тар қапастан шығып, ата жұртына келген күніміз деп құрмет тұтар еді. «Ол уақытта мұңалдың патшасы Бөрте ашина (Бөрте-Алшын) деген қият нәсілінен, құрлас руынан шыққан адам еді. Татарларды жеңіп, ата қоныстарын қайтарып алды. Содан ол жердегі кейбір елдер мұңалдарды паналап, мұңал болмаса да, мұңалмыз деп, оларға қосылып кетті» (Түрік шежіресі. 28-29 беттер).
Тарихшы 2017-10-12 19:26:22
Тарихи деректердің қай-қайсысы да Ү ғасырдың І-ші жартысында Күндердің қатарындағы Көкбөрінің 500 түтіні, яғни Алшын тайпасы жаугершіліктен босып Алтай тауындағы «үңгірге» тығылады, Ол «үңгірді» қытайдың «Суйшу» жазбасына сілтеме жасаған Л. Гумилов: «Үңгір Алтай тауының қақ ортасына, оның ішінде айналасы ат шаптырымдай ұйысқан көкорай шалғын өскен. Үңгірдің төрт құбыласы түгел тау» - дейді. Ол жердің айналасы «құлама құз», ал жазық «еркіңе қон» деп аталған. Алшындар ол жерде де өздерінің негізгі ата кәсіптері темір қорытумен шұғылданып, болаттан қару-жарақ т.б. бұйымдар жасаумен айналысқан. Көршілері қару-жарақты осы Алшындардан алып тұрған. Бегінің аты Түрік делінеді. Осы алшындар «Еркіңе қон» жазығында өсіп-өніп, ел атанған түрік тайпасы Алтайдың аңғарына сыймай, Көкбөріден соң «бірнеше тұқым жаңарған соң, Асаншеп атты оның немересі көсемдік жасап, бүкіл ауыл аймағымен үңгірді (аңғарды) тастап шықты. Міне осы кезеңнен бастап, қазақтың бір баласы Түрік атымен әлемге әйгілі өздерінің ұлы жорығын бастады. Ал «үңгірді» тастап шығуда көсемдік еткен Асан атамыз өз туған халқына жер ұйық іздеген «Асан қайғы» атымен, аңыз болып бізге жетті. Осы тарихи жағдайды Қалнияз жырау: «Орманбет би де опат боп Он сан Ноғай бұзылған, Желмаямен жер қарап Асанқайғы, Қазтуған «Жер ұйықты табам деп Үдере көшіп шұбырған Күндердің күні болғанда Бізге де келіп сол заман Аз ғана Алшын адасып Тесікке келіп қамалған Қадірі өтті қоныстың Елек, Қобда, Жем, Сағыз Маңғыстау түбек сай салаң» - деп жырлаған. (Жыр-дария. 61 бет). Осы жырдан Еркіңе қонға қашып кірген, кейіннен түрік аталған халықтың тегінің Қазақ, Алшын олардың кезінде Маңғыстауды мекендегені анық көрініп тұрған жоқ па?
Төреші 2017-10-12 19:17:24
Уәжді олай айтпайды. Шежірешілер сияқты өз дәлелдерін келтіреді. Ашулану мен анайы сөздер қолдану пікір таластрушының уәжден жеңілгенінің айқын белгісі. Бұл бүкіл әлем елдерінде солай түсініледі. Ал, жұрт кімгк енеді, оны өздері біледі. Қожырбайұлы біреуге сену мен сенбеуді тіптен де уағыздап отырған жоқ. Сіз мына сөзіңізбен өз сөзіңіздің өтірік екенін оған адам сенуге тұрмайтынын өзіңізде біліп тұрғандығыңызды білдіреді.
Шежіреші 2017-10-12 18:56:01
Сіз Қиян (Қият) деген ру Мұңалдың құрамында жоқ деп кесіп айттыңыз. Мынау Сіздің сөзіңіз: "Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ !" деген. Біз Сізге Адайдың әйгілі биі Алшынның шежіресін келтірдік. Қай кітаптың қай бетінде екенін де көрсеттік. Олардың арасы тым алыс. Шежіреде Қиян мен Нүкіз ұрпақтарының Ергеноқонда 400 жылдан аса уақыт Алтай тауының ішінде үңгірде ғұмыр кешкендері айтылады.
Көкең 2017-10-12 18:32:46
Қожырбайұлының былжырағвна сенетіндерді менің де шежіреші деуге аузым бармайды.
Көкең 2017-10-12 18:30:45
Сөз тұбірімен тарих жазылмайды. Тарихты сөз тұбірінен іздесең Адам аты адамах-топырақ деген семит тілдеріндегі сөз. Арабшада хадама-қызыл топырақ деген сөз. Хауа сөзінің тұбірі семит тілдеріндегі хай-тірі деген сөзден келіп шығат. Бір ауыз сөзбен сіздердің Ад, Ада, Адайыңыздың тасталқаны шығып тұр, тас талқаны шықса.
Есен 2017-10-12 18:21:42
Қазақтың шежіре-тарихын өз сөзінен іздемей, аузын ашса шетелге табынатын адамды көке деуге аузым бармай отыр.
$ 2017-10-12 18:15:25
"Шежіреші" ! Тұрнияз Есукей бабаңыздың нешінші атасы еді, айтқасын ( 12.10.2017. "Шыңғыс ханның руы ..Мұңал- Жары- Кеще- Шортық- Бұхар- Құрым- Сүйіндік- Тұрнияз-Айтқұл- Қиян ") оны да айтпаған екенсіз.
Есен 2017-10-12 18:10:00
Мына пікіріңіз бір ғана сұрақпен тас-талқаны шығады. Сіз Менің өмірбаянымды жаза аласыз ба? Әрине жаза алмайсыз. Сол сияқты қазақтың тарихын өзге жұрттар да жаза алмайды. Біздің айтпағымыз осы еді. Тағы қайталаймыз. Әбден мезі қылдыңыздар. Қазақтың өз тарихын өз сөзінен іздеу керек.
Көкең 2017-10-12 17:24:01
Сəлем балақайлар! Көктем-балалық, жаз-жастық, күз-есейу, қыс-кəрілік деген даналықты гректер Абай атаңнан кемі екі жарым мың жыл бұрын айтып кеткен балақайлар. Пəшустбуй рəзницу. Басқадан ұйренсек дұмше боламыз дейсіңдер ме ? Өздерің мысал келтіріп жұрген əнəу Рашид ад дин Еврей, Лубсандзада деген шедіреші моңғол. Фəйзули, Шəмси, Сайқали, Науаи, Жəми, Фердауси, Хожа Хафиз бу хаммаси, Мадад бер я шағри фəряд деп Абай атаң өзгелерді өзіне ұстаз тұтынып отырған жоқ па ? Орыс тілі дүниенің кілті деген кім ? Орыс тілін білсеңдер еуропа ғылымдарының еңбектері мен таныса аласыңдар деп тұрған жоқ па ? Алла сөзі Құранды бізге арабтар алып келіп ұйреткен жоқ па ? Əнəу айдалада жатқан орхон-енесей жазуларын дат ғылымы Томпсен түріктікі деп дəлілдеп берген жоқ па ? Танабайын айтты Шыңғысханның ауылы жетісуда Жəркентте екен деп жазып отырған мына сендер. Танабайының қолданып жұрген шығармасы юань чао ми ши - юань əулетінің шежіресі қытайлар көшіріп алғатарихшыс емес пе ? Əнəу бабаларымыз деп өздерің мақтанатын массагеттер туралы оқиғалар грек тарихшысы Геродоттың жазып кеткен шығармасы емес пе ?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 16:36:06
Сөзіміздің соңын да Бізден де Сізге бір өтініш! Біздердің Сіздің жазбаңыздың әрбір сөйлеміне өз уәжімізді айтып жауап жазғанымыз сияқты, Сізде Біздердің сөзімізге өз уәждеріңізді келтіріңіз. Ендігі кезек Сіздікі. Жауабыңызды күтеміз.
Төреші 2017-10-12 16:34:23
Мен шежірешілердің уәждерін толықтай қостаймын. "Аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі" деген осы. Кім-кімнің есінде ұстауға тиіс жағдайы ешқашан Мен бәрін білемін, тек қана менікі дұрыс деп айтпағанм дұрыс. Адам баласы, бәрін білуі мүмкін емес. Ол, тек қана бір Алланың қолында.
Шежіреші 2017-10-12 16:29:23
"Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" деген екенсіз. Енді Сіз өзіңіз осы азғана "бес ауыз" сөзіңіздің өзінен неше рет нокаутке кеттіңіз. Санап шығыңыз. Көрдіңіз ғой. Шежірешілер ешқайда қашқан жоқ Қашпайды да. . Атамыз Қазақтың рулық шежіреші 70 000 жыл бойы қазақтың төрінде отырғанына көңіл бөліңіз.
Есен 2017-10-12 16:23:46
"Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз" депсіз. Иә, Қожырбайұлы талайдың "миын" шайқап, кітап ақтартқаны көрініп тұр. Мен Сізге бір кеңес берейін. Менің кеңесімді қабылдасаңыз, Сіздің нокаутке кетпеуіңізге кепілдік беруіме де болады. Ал, тыңдамасаңыз, ендігі нокаутіңіз де орныныңыздан тұрмай қалатын болсаыз. Ол, әңгімеңіз Қазақтың қағаны Шыңғысхан жайлы болатын болса, олардың шежіре-тарихын қазақтың өз сөзінен зерттеңіздер. Мысалы, біреудің сөзімен Сіздің шынайы өмірбаяныңызды ешқашан ешкімнің жаза алмайтыны сияқты.
Есен 2017-10-12 16:09:24
Қазақ та "қарашаңырақ" деген ұғыммен қатар қолданылатын "ошақ" деген ұғым да бар. "Ошағыңның оты сөнбесін" (бата). Ошақтың оты сөнбеу, Қарашаңырақтың ошағының оты сөнбеуі дегенді білдіреді. Осы қағидаға сәйкес, "Тобыш ошақ" деген сөз жоқ. Ал, "Мұңал ошақ" деген сөз бар. Ол жайлы шежірелердің бәрінде айтылады. Ал, Сіздің осындай қарапайым ғана дүниеге де ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Сіз шежіре жайлы білім сайысынан болатын нокауттердің ешқашан болып көрмеген ең ауырына кетіп отырсыз. Егер Сіз шежірешілерді "адамдардың арасына от жағушы, арандатушы, қылмыскер" деп атамай сыпайы болғаныңыз да мына нокауттердің ешқайсысын алмаған болар едіңіз.
Әнебай 2017-10-12 15:33:42
Қазақ кенже баласын "қарашаңырағымның иесі" деп атайды. Енді Сіз Отпан тауға барыңызда Анау "Қарашаңырақ" деген үлкен сарайды кімдердің салып, маңдайын "ҚАРАШАҢЫРАҚ" деп кімдер жазғанына көңіл бөл. Қарашаңырақты салғандар Мұңалдар, анау "ҚАРАШАҢЫРАҚ" деген маңдайшаны да жазған Мұңалдар. Міне Сіздің Адайдың рулық шежіресі түгілі, Отпан тауда не болып, не салынып жатқанынанда түк хабарыңыз жоқ адамсыз.
Әнебай 2017-10-12 15:18:21
"сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш!" деген екенсіз. Бұл тұжырымыңыз түп-тамырымен қате. Адайдың кенжесі Мұңал, бұл дауға жатпайды. Оны Маңғыстау да білмейтін бірде-бір Адай баласы жоқ. Сіз Адай шежіресінен түк хабарыңыз жоқ адамсыз. Сіз осы сөзіңізбен енді қайтып тұра алмастай болып терең нокаутке кеттіңіз. Сізге ондаған, жүздеген шежірелерден де басқа тек қана бір дерек айтайын. Анау Отпан тауда жыл сайын Адайдың сегіз немересі өз жас өлшемдеріне сай Амал мерекесін өткізеді. Сіз сол мерекелердің қандай кезекпен өтетініне көңіл бөліңіз. Мұңал Тобыштың алдында ма, Әлде Тобыштар Мұңалдың алдында ма? Сіз білмей отырған сұрағыңыздың жауабын осы жерден табасыз.
Есен 2017-10-12 15:04:38
Шоға, Шоған, Шоғы рулары қазіргі Албан (Албания) елінің пулық құрамында да бар. Міне осы Шоғылардың бәрінің түбі бір.
Есен 2017-10-12 15:01:24
" Ежелгі заман, орта ғасыр тарихшыларының жазбасын салыстырып қарасақ, Албания – Кавказдың шығыс бөктерінде-бүгінгі Әзірбайжан, Дағыстан жерінде құрылған мемлекет екен. Бүгінгі Дербент-Албан аталса, оның маңындағы Чола мен Чоға (Шоғы) қаласын заманындағы екі құрлық арасындағы Кавказ қақпасы атаған" (Мұрад Аджи «Европа, тюрки великая степь Дешти-и-Кипшака. М. 2087. 267 бет). Ал, Сіздің бұл деректерден еш хабарыңыз болмай отыр.
Есен 2017-10-12 14:57:20
«Украинада, бүгінгі Харьков облысында, Северлік Донец (Шебірлік Тана) өзенінің бойында Чугуев (Шоғы) деген қала тұр. 1627 жылы салынған, 1780 жылдан қала мәртебесіне ие бұл шағын қалашық кезінде Змиев (Жыланды) уезінің орталығы болған екен. (Серікбол Қондыбай «Есен Қазақ» 119 бет). Шоғы (лақап аты Қырықмылтық) Мұңалдан өрбиді. Манқыстаудағы Құрық кентінің жанында Жыланды атты микротопоним күні бүгінде де бар.
Шежіреші 2017-10-12 14:55:22
"Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық) төрт Мұңал тарайды. Шоғы батыр Мұңалұлы - Әбілхайыр хан замандасы, 17 ғ. үшінші ширегінде 1667 ж. туған, 1726 ж. қайтып, Түркістанда жерленген. Егер Шоғы мен Жаулы 17-18 ғ.да өмірде болса, одан тарайтын Жарының ұрпағы "Шыңғысхан атаң" қай ғасырдың адамы болмақ ?!" дейсіз. Міне Сіздің басты қатеңіз де осында. Сіз Шоғы батырды Мұңалдың төрт баласының бірі деп қателесіп отырсыз. Бұл дүние де Ол Шоғыдан да басқа Шоғы есімді батырлар болған. Сіз ұрпақтардың әйгілі аталарының атын балаларына қоя беретінінен де түк хабарыңыз болмай отыр. Әлем де Шоғы деп аталатын Адамдар да, елді мекендер де жетерлік. Осыны да бір ойлап көріңіз. Ақиқатын да Мұңалдың Шоғысы, ол бастаудағы Шоғы. Қалған аатулар сол Шоғыдан бастау алған Шоғылар.
Шежіреші 2017-10-12 14:44:30
Ал, Алаоғлан (Оғлан) есімі бүкіл әлемге түгелге жуық билігін жүргізген Шыңғысхан (қаған) атамыздың арғы атасы. Білетіндер оны Түрік атамыздың лақап есімі деп те атайды. Шыңғысханның көптеген ұрпақтарының тегіне Оғлан деген аталарының есімі қосылып жазылатыны осыдан болса керек. Мысалы, Алтын Орданың соңғы билеушісі Тоқтамыс ханның әкесінің есімі Түйе Қожа Оғлан. Үлкенді сыйлау дәстүрі қазақтарда тек қана тірісінде емес, өлгеннен кейін де сол күйінде жалғаса береді. Манқыстау әулиелеріне тән мынадай заңдылық – бір әулиеге зиярат ету үшін әуелі оған таяу жердегі екінші әулиеге соғып, тәу ету шарты бар. Мысалы, Бекет атаға зиярат ету үшін Оғланды әулиенің басына бару керек. Себебі, екеуі де Мұңалдың Жары аталығынан өрбиді, яғни Оғыланды Бекет атаның арғы аталары болып табылады. Оғыланды (Түйе Қожа Оғлан), Алтын Орданың соңғы ұлы билеушісі Тоқтамыстың әкесі, яғни Шыңғыс ханның сегізінші ұрпағы. Осы Оғыланды жайлы С.Қондыбай «Маңғыстау мен Үстірттің киелі орындары» атты еңбегінде төмендегідей деректер келтіреді. «Үстірттің ернегінде, Бекет ата мешіті мен бейіті орналасқан жердің атауы Оғыланды делінеді. «Оғыланды» атауы Манқыстау мен Балқанға танымал, осы есімге ие жер Балқанда да бар (құдық және алқап). Аңыз бойынша Йафис пайғамбар өзінің ұлы Түрікке «Йафис-Оғыланлы» деген лақап ат қойыпты. С.Поляков «оғлан» сөзінің осы аймақта жиі кездесетініне мән бере отырып, осы атты иеленген тарихи соңғы адам Тоқтамыс ханның әкесі, 14-ғасырдың 50-60-жж Манқыстаудың билеушісі – Түйеқожа-оғлан (Тойқожа-оғлан) екендігін атап өтеді». Ал Әбіш Кекілбаев Манқыстаудағы Оғыландының әлгі Түйеқожа-оғланмен байланысты болу ықтималдығын ескерткен болатын (93-94 бб). Осы жерде ықтималдық деген сөздің басын ашып кетейін. Әртүрлі болжамдар мен ықтималдықтың туындауы Оғланды деген сөздің мағынасын түсінбегендікте жатыр. Себебі, есіміне Оғланды деген сөз қосылған аталарымыздың барлығы, осы атамыздың тікелей ұрпағы. Мысалы, Түйеқожа өз аты да, ал Оғланды (Оғыз) атасының аты, яғни қазіргіше айтқанда фамилиясы болып шығады. Сонда Бекет ата жатқан әулие қорым сол Оғланды, яғни бүгінгі түрік атанып жүрген халықтың түп атасы Түріктің жерленген жері деп тұжырым жасауымызға негіз береді. Зер салып байқасаңыз, оны осы Оғлан атамыздың басына тұрғызылған күмбездің кескін – келбетінен де байқауға болады. Бұл жерге, әрине осы Оғланды атамыздың талай тікелей ұрпағы жерленгендігі даусыз. Бұл дәстүр күні бүгінде де жалғасуда. Сол сияқты, Шыңғыс қаған бабамыздың көптеген ұрпақтарына Оғлан деген тегі қосылып жазылған. Мысалы, Жошы ханнан тарайтын алтыншы ұрпағы Бекқолды ұғлан, оның ұлы Әли ұғлан (Әбілғазы «Түрік шежіресі» 118 бет); Тоқтамыстың қарындасы Бақытжамал мен Темірбек ханның туған жиені Темір Құтлық Оғлан, Тоқай Темірдің ұрпағы Күнжақ Оғлан, Бек Жары Оғлан, Қалдауыт Оғлан, Елжиғыш Оғлан, Темір Қожа Оғлан, Әлібек Оғлан, Темір Оғлан т.т. болып жалғасып кете береді.
Есен 2017-10-12 14:42:20
Ақиқатында, Мұңалдың бір баласы Алақұнан Алтай, Алатауда қалыпты деген деректер Адай шежірешілері деректерінің бәрінде де кездеседі. Алақұнандар жайлы қытай жазбаларында бар екендігі айтылады. Ал, Сіздер Мұңалдың бесінші баласының бар екенінде білмей отырсыздар. Сөйтіп отырып, өзіңіздің Адайдың рулық шежіресінен түк білмейтініңіздің кесірінен, Қожырбайұлына жала жауып, босқа қоқан лоққы жасап, келемеж етіп жүрсіз. Міне Сіз осы жерде оңбай "нокаутке" кеттіңіз. Есіміңіздің орнына анау "қисық (восмерка)" таңбаны дұрыс алғансыз. Әйтпесе, мына шежірелерді оқыған адам Сіздің Адай шежіресінен түк хабарыңыздың жоқтығын, кез-келген бетіңізге басқан болар еді.
Есен 2017-10-12 14:32:22
Ал, күні кеше жазылған Маңғыстау энциклопедиясы оны былайша береді: «Мұңал. Мұңалдан – Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы. Әлиден Алақұнан, Қошқар» («Маңғыстау энциклопедиясы». Алматы, 1997. 200 бет).
Шежіреші 2017-10-12 14:30:41
Бұдан 100 жыл бұрын жазылған Мұметжан Тынышбаевта соны айтады: «Мұңал – Байымбет, Жаулы, Шоғы, Алақұлан, Әли болып бөлінеді. Мұңал – сегіз арыс Адайдың ішіндегі ең көп өскені» (М.Тынышбаев. «Қазақ халқының тарихына қатысты материалдар» Ташкент-1925. 34 бет).
Есен 2017-10-12 14:28:40
Алшын би Сіздер айтқандай Мұңалдың төрт баласы бар демейді, бес баласы бар дейді. «Мұңал – Адайдың кенже немересі, яғни Келімбердінің кенже баласы, оның бес баласы бар делінеді: «Мұңалдан - Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық деп те аталады) Әли, Бәйімбет, Алаоғылан (Алақұнан)» (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет).
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 14:25:41
"Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ ! Мұңал Жарыдан 1-ші әйелінен Мете, Кеще, Дәулеталы, Жетімек . 2-ші әйелінен Базар, Назар, Бектеміс, Тоқтамыс тарайды. Мұны өзіңіз мысалға алған Адай ақсақалдары мен азаматтары И.Мырзабекұлы, Ш. Әбілтай, А.Ершуов,С.Назарбеков, Ә.Қонарбаев, Ә.Спанов, С.Адай, М.Қосымбаев т.с. айтып бере алады" деген екенсіз. Келтірген шежіреңіз дұрыс. Бірақ, Сіздің түсінбей отырған дүниеңіз, сол шежіренің қалай оқылуында. Қазақ та "тегін білмеген тексіз, жеті атасын білмеген жетесіз" деген мақал бар. Алшын би мен Қожырбайұлы келтірген шежіре олардың арғы тегі. "Жеті ата" өзіңнен бастағандағы жеті атаң. Екеуінің арасында қаншама Рулар (Аталар) жатыр. Осыны да бір зерделеп көріңіз. Оның үстіне Алшын би бұл шежіресін бұдан бір ғасырға жуық бұрын жазып қалдырған. Осыған да бір көңіл бөліңіз.
Әнебай 2017-10-12 13:50:38
Адай шежіресінде, ең алғаш Қияннан бөлініп Қият атанғандарда бар. Олар «Адай – Келімберді – Мұңал – Бәйімбет – Сабытай – Медет – Құл – Батыр – Қият» болып таратылады. (Маңғыстау энциклопедиясынан 1997 жыл).
Әнебай 2017-10-12 13:49:52
Есеке! Демала тұрсаңыз қайтеді. Бізге де кезек беріңіз.
Ермек 2017-10-12 13:48:07
Ғалымдарда Қиян мен Қият бір ұғым, бірінің орнына бірі қолданыла береді деген тұжырым қалыптасқан. Ақиқатында, Қия-ға жалғанған «Н» менен «Т» бір дыбыс емес. «Н» дыбысы ежелде де, қазірде де «баласы, ұрпағы» деген мағына да, қазіргі «ов пен евтердің» орнына қолданылған. Мысалы, Балықшы Сақ Ғұн – Баласағұн, Сарыны баласы – Сарин, Алтынсарының баласы – Алтынсары, Нұралин, Нұртазин, Майлин, Мұстафин, Мамин, Карин т.т. болып кете береді. Ал «Т» дыбысы, тек қана толып-толысты дегенді білдіреді. Ежелгі қазақтардың барлық дүниені тоғыз-тоғызбен есептейтіні осыдан. Мысалы, Ұлт – ұл (бала) толысып, ұлтқа айналып тұр, сүт – су ағарып, сүтке айналған, өрт – жанып кеткен, ештеңе қалмаған, жылт – көрінді де жоқ болды т.т. болып кете береді. Міне «Т» дыбысы осылай сөйлейді. Осы «Н» мен «Т» дыбыстарын сөйлету арқылы Қиян мен Қияттың тегін айна қатесіз анықтай аламыз. Себебі, Қиян деген ру аты Адайдың рулық жүйесінен өзге шежірелердің ешқайсысында жоқ. Бола да алмайды. Себебі, адамның тегі көп адамнан емес тек қана бір атадан тарайды. Ал Қиятты барлық ежелгі рулардың ішінде бар десе де болады. Қият көпше мағына береді. Қияттар Қиянның толып-толысқан ұрпағы.
Есен 2017-10-12 13:46:58
«Қиат – ру аты, о баста Қиан дегеннен шыққан, ол моңғолша таудан құлап, тез ағатын су дегенге келеді, ал қиат – соның көпшесі, яғни соңғы «т» дыбысы көптікті білдіреді» (Әбілғазы «Түрік шежіресі». Бұл бүгінгі тіл ғылымы (лингивистика) саласының түсінігіне де қайшы емес. Өйткені «т» дыбысының орал-алтай тілдерінде бір кезде көпшелікті білдіретін қосымша болғанын түркітанушы ғалымдар жете дәлелдеген.
Есен 2017-10-12 13:45:25
Бүкіл әлем елдері ғалымдары және ақыл-есі дұрыс Қазақ баласымен толықтай мойындалған ақиқат, топономикалық жер, су, тау, елді мекен атаулары ең сенімді дерек көзі болып табылады. Мұны ешбір жан баласы теріске шығара алмайды. Оны тек мойындау керек. Ал, Сіздің біліміңіз бұған жетпеген.
Есен 2017-10-12 13:43:50
Шыңғыс ханның руын шетелдік жазбалар Боржигин деп жазады. Бұл Бөржігін, яғни Бөрі руының баласы деген сөз. Бөржігін деген жер атауы Маңғыстауда күні бүгінде де бар.
Есен 2017-10-12 13:41:07
«Тарихи құжаттар бойынша Шыңғысханның атамекенінде Бұрқан, Түрген, Жаркент деген жерлердің бар екені нақты жазылған. Осы үш жер аты да Жетісудың Жаркент жерінде ертеден бүгінге дейін сақталып келеді» (Т.Ә.Тыныбайын Қазақстан Ұлттық Ғылым Академиясының құрметті академигі, шыңғысхантанушы, тарихшы, аудармашы). Түсініктеме: Жаркент – Жарылардың кенті. Жары өздеріңіз көріп отырғандай Шыңғысхан шыққан рудың аты. Бұрхан – Бөрі хан деген мағына береді. Бөрі мен қасқыр синоним. Бөрі (Көк бөрі) Алшынның балама атауы. Түрген – Түрік кенті. Түрген мен Түрік «Түр» деген бір түбірден. «Ген» мен «Кен» де солай. Ал Түрік дегендегі «Ік»-ке келсек, бұл Түрік жігі деген мағына береді. Мысалы, Ақ Кетік – Кете жігі, Бөрік - Бөрі жігі.
Шежіреші 2017-10-12 13:39:43
Ермек пен Есенге! Сіздердің осы келтірген шежіре деректеріңіздің төмендегідей бұлтартпас топономикалық айғақтары бар: - Адайдан - Қап (Кавказ) тауының ең биік шыңдарының бірі Адай шыңы, Мұңалияда (қазіргі Моңғолия) Адай атты көл, Адай атты өзен; - Мұңал мен Жарыдан - Арал мен Қас би (Каспий) теңізі ортасында Мұңалжары (Мұғаджар) тауы; - Мұңалдан - Шыңғыстаудың ең биік шыңы Мұңал шыңы; (Көңіл аударайық, Шыңғыстаудың ең биік шыңына Атасының аты қойылған). - Мұңалдан – Алтайдағы Мұңал (Моңғол) даласы; - Мұңалдан - қазіргі Монғолия мемлекеті; - Шыңғыстан - Сарыарқа да Шыңғыстау деген тау; - Жарыдан - тіпті сонау Америка құрылығының Амапа жерінде де Жары атты өзен, Жары атты көл бар. Өзіміздің елде де Жаркент (Жары қаласы), Жарбұлақ (Жары бұлақ), Жартас, Жарқұм, Жармыш, Жарма, Жарысу, Жарқұдық (Жары құдық), Жарты, Жаршеке (тау), Жарауыл, Жарын, Жарбөгет, Жарас атты топонимдер толып жатыр. Осы атаулардың барлығы дерлік Маңғыстауда орналасқан. Мұңал-Жары руы Манқыстауда Адай халқының үлкен бөлігін құрайды. Себебі, Манқыстауда «Жарының мал іздегендері де бір үй толтырады», «Жары көп пе, тары көп пе», «Таяқ лақтырсаң Жеменейге тиеді, егер Жеменей бұғып қалса Жарыға тиеді» деген сөздер ежелден айтылып келеді; - Бұхардан - Бұхара қаласы (қазіргі Өзбекістан жерінде); - Шыңғыс қағанның арғы аталары Қаралардан (Түпқараған (Қарағантүп, Қараған түбек), Қараман Ата (бейіт, қорым, алқап), Қарақия (ойпат), Қарамандыбас (ежелгі шумерлер (маялар) өздерін Қарабастар деп атаған – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); Құрымнан – Қарақұрым (Шыңғысхан қағанатының астанасы); - Мұңалдан – Қияннан (Қият) – Қарақия (Қара Қия); Қият деген көптеген рулар мен қалалар; - Қияннан – Қиян (алқап), Қиянды (шатқал), Қияқты (тау) (Маңғыстауда). - Шортықтан – Шорым атты жер атауы (Маңғыстауда). Осы рулардан қалған топономикалық атаулар әлем картасында өте көп. Оның бәрін жазатын болсақ, оған арнайы кітап арнау қажет болатыны сөзсіз.
Ермек 2017-10-12 13:36:35
Қазақ та «Үлкен ұл тақ мұрагері, кенже ұл қарашаңырақ иесі» делінеді. Өздеріңіз көріп отырғандай, Адай атауы сөз түбірінде Ада (Ата) деген атты иемденген және сонымен қатар Шежіренің де ең соңында тұр. Бұлардың түсіне алмай жүргендеріңіз осы сөз.
Ермек 2017-10-12 13:34:33
Атамыздың тегі Қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені даусыз. Аспандағы ай менен күн қандай ақиқат болса, Шыңғыс қаған атамыздың тегі қазақ, Кіші жүз, Алшын, Байұлы, Адай екені де сондай шындық. Қазақ (Қазақ қаған, бүкіл әлемді билеген ұлы патша). Қазақтан үш бала: Ақарыс (ұлы жүз), Жанарыс (орта жүз), Бекарыс (кіші жүз). Түсініктеме: Ақарыс – Аға арыс (ағасы), Жанарыс – Жан (Жаңа) Арыс (ортаншысы), Бекарыс – Кіші жүз, деп аты айтып тұрғандай қазақтың ең кішісі, кенжесі, яғни қарашаңырағының иесі болып табылады. Ағарыс – Үйсін, Жанарыс – Арғын, Бекарыс – Алшын руларының айналасына топталған, яғни осы үш жүзге кіретіндер өздерінің тегін осы рулардан таратады. Бекарыстан алты ата Әлім, Жетіру және Он екі ата Байұлы қосылып 25 тақта (25 таңбалы) кіші жүзді құрайды. Байұлынан - Алаша, Байбақты, Қызылқұрт, Масқар, Есентемір, Шеркеш, Таз, Тана, Жаппас, Ысық, Беріш, кенжесі Адай. Адайдан екі бала – Құдайке (Ад-гу), кішісі Келінберді (Ад-лу). Құдайкеден екі бала – үлкені Тәзіке, кішісі Қосай. Келінбердіден алты бала – Құнанорыс (Рысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Бұзау (Жеменей), Тобыш, кенжесі Мұңал. Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы. Шыңғыс ханның тегі Жаулы - Жарыдан таарп кетеді.
Есен 2017-10-12 13:31:10
Ежелгі жазба дерек көздерінің барлығы дерлік, соған сәйкес бүкіл әлем тарих ғылымының ортақ тұжырымы Шыңғыс ханның шыққан тегі Түріктің ежелгі Қиян (Қият), Бөржігін руларынан екендігін айтады. Демек, бізге қалып тұрғаны, бар-жоғы осы рулардың қайдан шыққанын анықтау.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 13:05:11
"Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ !" депсіз. Бұл дүние де Сіз білмейтін дүниелер көп. Адайдың әйгілі биі Алшын Меңдалыұлыынң шежіресі бойынша Шыңғысханның шыққан Қиян (Қият) руы былайша өрбиді. Адайдан – Келімберді – Мұңал - Жаулы - Жары - Мұрат (Кеще) - Шортық - Бұхар - Құрым - Сүйіндік - Тұрнияз - Айытқұл – Қиян болып таратылады. (Алшын Меңдалыұлы «Адай шежіресі» Алматы-2002. 67 бет).
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:56:36
Мына сөйлемнің аяғын "Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда өз білім деңгейлерімізге сай айшықтап көрсетіп отырамыз" деп оқу керек.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:51:53
"Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс" дейсіз. Біріншіден, бұл өте ауыр кінәлау. Сөзіңізді дәлелдей алмасаңыз нағыз қылмыс сол болады. Адамдарға жалған жала жабуға Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде арнайы бап қаралған. Қазақ мұндайды біреуге "Ор қазсаң, қазған орыңа өзің түсесің" дейді. Екіншіден, Сіз сөзіңіздің басын "Сіз Адай шежіресін"... деп сыпайы бастап алып, аяғын "...адамға ұқсайсың" деп, "Сен" деген сөзбен аяқтап отырсыз. Сыпайы бастадыңыз ба, сыпайы аяқтауыңыз керек еді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Үшіншіден, "қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген адамға ұқсайсың" дейсіз. Қазақтың Ата-тек шежіресі Сіздің жеке меншігіңіз бе? Шежіре жайлы зерттеу жүрігуге әркімде құқылы емес пе? Сіздің бұған да ақылыңыз жетпеген. Төртіншіден, "қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың" дегеніңізге Сіздің келтірген шежіреңізді талдау барысын да алда толық жауап берілетін болады. Бесіншіден, Кім де Кім аузына "алауыздық пен араздықты" алса, нағыз арандатушы сол болады. Қысқасы, "Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиеді". Пікір сайысқа шықтыңыз ба, сабырлы болыңыз. Ашуға жол бермеңіз. Адами қасиеттің ең биік шыңы "қазақ мәдениетін" аяққа таптамаңыз. Менменсіп сөйлемеңіз. Тағы қайталаймыз. Шежірешілер "ТЕҢДІККЕ КӨНСЕ ДЕ, КЕМДІККЕ КӨНБЕЙДІ". "Айтылған сөз, атылған оқ". Бұл жерде әрбір ойланбай айтқан кемсіту, үркіту, қорқыту, қорлау сөздеріңіз, маңдайыңызға таяқ болып тиеді. Біз пікір таластырып жүрген адамдарымызға мұндай сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Аталарымыз солай жасаған. Біз бұл қағиданы мүлтіксіз сақтап келеміз. Және Сіздерден де соны талап етеміз. Ашуға беріліп артық кетсеңіз, жауап Сіздің сөзіңізге орай болады. Бұл жерде Бізді қорқытып, үркітудің түкке де қажеті жоқ. Бұл жер, яғни Ұлы Абай атамыздың атындағы саит, соғыс алаңы емес, ақыл мен білім сайысы өтіп жатқан жер. Біліміңіз жетсе, айтқандарымызды теріске шығарыңыздар. Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда а. Бұл жерге алда тағы шығып жатсаңыз, осы айтылғандарды ешқашан жадыңыздан шығармаңыз.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 12:51:52
"Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс" дейсіз. Біріншіден, бұл өте ауыр кінәлау. Сөзіңізді дәлелдей алмасаңыз нағыз қылмыс сол болады. Адамдарға жалған жала жабуға Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде арнайы бап қаралған. Қазақ мұндайды біреуге "Ор қазсаң, қазған орыңа өзің түсесің" дейді. Екіншіден, Сіз сөзіңіздің басын "Сіз Адай шежіресін"... деп сыпайы бастап алып, аяғын "...адамға ұқсайсың" деп, "Сен" деген сөзбен аяқтап отырсыз. Сыпайы бастадыңыз ба, сыпайы аяқтауыңыз керек еді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Үшіншіден, "қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген адамға ұқсайсың" дейсіз. Қазақтың Ата-тек шежіресі Сіздің жеке меншігіңіз бе? Шежіре жайлы зерттеу жүрігуге әркімде құқылы емес пе? Сіздің бұған да ақылыңыз жетпеген. Төртіншіден, "қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың" дегеніңізге Сіздің келтірген шежіреңізді талдау барысын да алда толық жауап берілетін болады. Бесіншіден, Кім де Кім аузына "алауыздық пен араздықты" алса, нағыз арандатушы сол болады. Қысқасы, "Кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа тиеді". Пікір сайысқа шықтыңыз ба, сабырлы болыңыз. Ашуға жол бермеңіз. Адами қасиеттің ең биік шыңы "қазақ мәдениетін" аяққа таптамаңыз. Менменсіп сөйлемеңіз. Тағы қайталаймыз. Шежірешілер "ТЕҢДІККЕ КӨНСЕ ДЕ, КЕМДІККЕ КӨНБЕЙДІ". "Айтылған сөз, атылған оқ". Бұл жерде әрбір ойланбай айтқан кемсіту, үркіту, қорқыту, қорлау сөздеріңіз, маңдайыңызға таяқ болып тиеді. Біз пікір таластырып жүрген адамдарымызға мұндай сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Аталарымыз солай жасаған. Біз бұл қағиданы мүлтіксіз сақтап келеміз. Және Сіздерден де соны талап етеміз. Ашуға беріліп артық кетсеңіз, жауап Сіздің сөзіңізге орай болады. Бұл жерде Бізді қорқытып, үркітудің түкке де қажеті жоқ. Бұл жер, яғни Ұлы Абай атамыздың атындағы саит, соғыс алаңы емес, ақыл мен білім сайысы өтіп жатқан жер. Біліміңіз жетсе, айтқандарымызды теріске шығарыңыздар. Егер Сіздер АҚИҚАТТЫ бізден бұрын тауып жатсаңыздар, бІз бұған тек қана қуанамыз қоштаймыз және оны жауаптарымызда а. Бұл жерге алда тағы шығып жатсаңыз, осы айтылғандарды ешқашан жадыңыздан шығармаңыз.
Шежірешілерге 2017-10-12 12:06:32
Жауаптарыңызды жалғастыра беріңіздер. Олар бұл сұраққа жауап бере алмайды. Бере алатын болса, беретін уақыты болды.
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:19:38
Мынау "&" Сіздің таңдап алған лақап есіміңіз. Не мағына береді? Кез-келген қазақ баласының көкейіне қонатындай етіп талдап беріңіз? Біздің сұрағымыздың айыбы жоқ болар. Бұған не айтасыз?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:14:30
Сіздің мына шежірешілерден зәреңіз ұшып сескенгеніңіз соншалық, ең болмаса жұрттың бәрі пайдаланып жүрген лақап есімді де алуға жарамапсыз. Сонда Біз айтар уәжімізді Кімге деп жазамыз? Ең болмаса қазақтың бір дыбыс таңбасын алуға жарамағаныңыз ба?
& 2017-10-10 15:13:21 - ге! 2017-10-12 10:13:04
Шежірешілер! Мына "анонимшікке де" жауап беретін кездеріңіз келді. Мына "білгішке" жауап жазыңыздар.
Төреші 2017-10-12 08:36:06
"Аңдамай сөйлеген, ауырмай өледі" деген осы. Кім-кімнің есінде ұстауға тиіс жағдайы ақылың мен білімің жетпейтін жерге билік айтсаң ұятқа қаласың.
Көкемізге 2017-10-12 08:24:51
Демек, өзгеге табынсақ, Абай атамыз айтқандай: "Соқыр, мылқау, танымас тірі жанға" айналамыз. Енді Сіз өзіңіз табынып отырған Гректің сөзіне және өзіңіздің соны қостап отырған іс-әрекетіңізге баға беріп көріңіз. Осындай қарапайым дүниелерге ақылыңыз бен біліміңіз жетпей отырып "балақайлар" дейсіз жұртқа. Алдыңыздағы адамды менсінбей, менменсімей сөйлегеніңіз де "кетпеннің сабы" маңдайыңызға тимеген болар еді.
Көкемізге 2017-10-12 08:16:32
Сонымен "КӨКТЕМ" барлық дүниеге, соның ішінде адам баласына да жан бітіп, көктемдей құлпырып, қыз-бозбалаға айналған кезеңін білдіреді. Көктем дүниеге келу және олардың жастық шағымен сәйкес келеді. "ЖАЗ" адам баласының есейіп, ер жетіп, толып, толысқан кезеңіне сәйкес келеді. Жаздың түбірінің "Аз" болып , біздің "қазақ" деген ел атымызбен түбірлес болатыны осыдан. "КҮЗ" ағаштар жемістері мен жапырағынан ажырап, ал адамдардың балалары үйленіп, үй болып, бөлек отау құрған кезеңімен сәйкес келеді. Бұл кезең адамдардың қарттыққа бет бұрған кезеңі. Самайын қылау шала бастайды. "ҚЫС" адамдардың сақал, шашын аппақ қардай ағартып, жан танымайтын "нәресте" күйге түскен кезеңі және мына дүниемен қош айтысатын кезеңімен сәйкес келеді. Қыста табиғатта "ұйқыға" кетеді. Ал, Сіздің грегіңіздің сөзі дәл осындай ақиқат, шындыққа сәйкес келе ме? Өзгеге табынғанды қоятын мезгіл жетті.
Көкемізге 2017-10-12 07:38:28
Біздің Сізге берер кеңесіміз. Қазіргі қазақ баласын орыс айтты, орман айтты, арап айтты, парсы айтты, қырым айтты, қытай айттылар әбден тойдырып бітті. Біле білсеңіз Сіздің "грек айттыңыз" біздің кеңірдегімізге келіп тұр. Сіздер бүгінгі қазақты әбден ақымақ етіп біттіңіздер. Өзімізде бәрі бар ғой. Мына автор сияқты ежелгі Аталарымыздың даналық ісімен, даналық сөздерін тірілтуге неге ат салыспайсыздар. Сіздердің сөздеріңізге қарағанда қазақтың "таңы соларсыз атпаған, тауығы шақырмаған" болып тұрған жоқ па?
Көкемізге 2017-10-12 07:26:29
Жазды балалық шаққа теңеу дұрыс болмайды. Жаз адам баласының толып-толысқан кезеңімен сәйкес келеді. Абай атамыз да балалық шақты жазға теңемейді: "Жаздыгүн шілде болғанда,Көкорай шалғын, бәйшешек,Ұзарып өсіп толғанда, Күркіреп жатқан өзенге, Көшіп ауыл қонғанда; Шұрқырап жатқан жылқының Шалғыннан жоны қылтылдап, Ат, айғырлар, биелер Бүйірі шығып, ыңқылдап, Суда тұрып шыбындап, Кұйрығымен шылпылдап, Арасында кұлын-тай Айнала шауып бұлтылдап. Жоғары-төмен үйрек, қаз Ұшып тұрса сымпылдап. Қыз-келіншек үй тігер, Бұрала басып былқылдап, Ақ білегін сыбанып, Әзілдесіп сыңқылдап".
Көкемізге 2017-10-12 07:14:29
Көктемнің наурыз айы жылдың басы. Табиғат түлейді. Бәріне жан бітеді. Адамзат тарихының бастауы да осы Наурыз айында басталған. Абай атамыз көктемгі мезгілді былай суреттейді.«Жазғытұры қалмайды қыстың сызы, Масатыдай құлпырар жердің жүзі. Жан-жануар, адамзат анталаса, Ата-анадай елжірер күннің көзі»,
Көкемізге 2017-10-12 07:06:41
Абай атамыз қыс мезгілінде жанды адам бейнесінде суреттейді: «Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр, мылқау, танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, тұсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды» дейді.
Көкемізге 2017-10-12 07:01:33
Гректі неғыласыз. Одан да өзіміздің Абай атамызға жүгінбедіңізге? «Жасыл шөп, бәйшешек жоқ бұрынғыдай, Жастар күлмес, жүгірмес бала шулай. Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, Жапырағынан айрылған ағаш, қурай» деп, табиғаттың реңсіздігін қайыршы шал-кемпірге теңейді.
. 2017-10-12 04:39:49
Сенің де барар жерің сол кемпір-шалдың ауылы ! Көки берме.
Көкең 2017-10-11 21:03:44
Сəлем балақайлар! Тіс түсіп, тізе дірілдеп " шал" болу əркімнің тағдырына жазбаған.Ол жасқа жетіп "шал" болсаң қуана беріңдер балақайлар."Алжыған шал" деп кемпірі шалына ұрыса онда тұрған еш нəрсе жоқ."Кəрі қақпас" сөзіндегі "кəріде" жақсы, зор мағанада айтылып тұрған жоқ. Жаз балалық шақ, көктем жастық шақ, күз есейген шақ, қыс кəрілік деп ежелгі гректер бекер айтпаған. Шал болсаңда, кəрия болсаңда тізең дірілдеп, тісің тұсіп, қалшылдап қыстай тұнерген шағың. Міне солай балақайлар.Жастық көктем, ол көктем оралмайды !
Шежіреші 2017-10-11 11:39:26
Сөзімнің соңын да Бізден де Сізге бір өтініш! Біздердің Сіздің жазбаңыздың әрбір сөйлеміне өз уәжімізді айтып жауап жазғанымыз сияқты, Сізде Біздердің сөзімізге өз уәждеріңізді келтіріңіз. Ендігі кезек Сіздікі. Жауабыңызды күтеміз.
Шежіреші 2017-10-11 11:34:09
"Пенсионер юристің ертегісін ауыздарыңа шыбын үймелеп, салдарың суға кеткенше тыңдай бермей. Есейетін уақыттарың əлде қашан жетті" дейсіз. Пенсионер, юрист деп, орысша сөйлеп мемлекеттік тілдің белін белшесінен басып Ана тілімізді менсінбей отырсыз. Пенсионердің қазақшасы "зейнеткер", ал юристің қазақшасы "заңгер" болады. Сіздің біліміңіз бен ақылыңыз бұған да жетпеген. Ал, жұрт тыңдай ма, тыңдамай ма оны әркім өздері біледі. Бірақ, бірнәрсе айдан анық, бүгінгі қазақ баласы, екі сөзінің біріне орысша қосып сөйлетін Сіз сияқты "шалақазақтардың" сөздерін ешкім тыңдамайды. Егер Сіз өзіңізді қазақпын деп есептейтін болсаңыз, сөйлесеңіз де, жазсаңыз да Қазақтың өз Ана тілін де таза сөйлеуге тиіссіз. Дәл қазіргі таңда тіліміз үшін, тіліміздің тазалығы үшін күреспеген қазақ, қазақ емес. Ондайлар жеңілдетіп айтқанда қазаққа дос емес.
Шежіреші 2017-10-11 11:22:52
Тарихта дай-массагеттер патшайымы Тұмар ханымның ұлы Саргапис (Сыпыра)ның уақиғасы естеріңде болар. Парсылардың Патшасының тұзағына сол арақ-шарапқа бола " тұтқынғы" тұскені естеріңде болар. "Парсы Патшасының əдейі қалдырған азғана əскерін қырып салып, парсылардан қалған күзе толы "шарапқа" бас салып ішіп, той тойлап сақтықты ұмытып, нағашысының ұйнде жатқандай ұйқтап жатқан жерінен қолға тұскен.Сол ата-бабаң тарихы сендерге сабақ болсын. Солай екен сендерде "шарап" ішпеңдер балақайлар. Ақылдарыңды арағын қоялмай жұрген жақын жуық, дос жаран, құрдастарыңа айтарсыңдар. Жəнеде Адайдың жөн білетін ақ сақалды, көпті көрген абыз шалдарынан шежірелеріңді сұрап ұйреніңдер" дейсіз. Өте дұрыс айтып отырсыз. Ұрпаққа мәңғі сабақ болып келе жатқан сөз. Тек қана басында алқашпын деп мақтанып, артынан адам жанын түршіктірерліктей қатты сынға ұшырағаннан кейін, қазір алқаш емеспін деп отырған Сізге де сабақ болғай демекпіз.
Шежіреші 2017-10-11 11:15:02
"Жəнеде өздерің " дах,дай-массагет"тердің ұрпағымыз деп мақтанасыңдарғой" деген екенсіз. Сіз өтеден ете дұрыс айтып отырсыз. Мақтанамыз. Мақтанғанда қандай мақтанамыз. Біз оны ешкімнен ешқашан жасырған емеспіз. Ол кезде қазіргі Қазақ халқының құрамындағы ру, тайпалардың бәрі бәрі "Дай-Дах-Масагеттер" деп аталған. Тұмар патшайым біле білсеңіз бүкіл қазақтың мақтанышы. Сіз бұл жерде де қазақтың қарашаңырағы Адайларды қазақтан бөліп тастап, араға жік салып отырсыз. Тағы қайталаймын, өздерін қазақтан бөліп қаарйтын бүткіл жер бетінде бірде-бір Адай Ата ұрпағы жоқ. Сіздің көздеген мақсатыңыз не? Еліміздің ауыз бірлігі ме? Әлде бірімізбен-біріміздің қырқысып жатқанымыз ба? Сіз не Қазақ емесіз бе?
Шежіреші 2017-10-11 10:57:11
"Міне осылай дұмшелер!" дейсіз. Сіздің сөзіңіз бен шежірешілердің сөзін қатар оқыған жандар төреліктерін өздері берер. Бірақ, бір нәрсе айдан да анық. Сіз өзіңізді жұрттың бәрінен білімді, ақылды, дана санайтын, тым мақтаншақ, менмен адамсыз. Және мәдениеттен жұрдайсыз. Тағы да кешірім өтінеміз. Біздің жауап Сіздің сөзіңізге қатысты болады. Таяқтың екі ұшы болатынын алдын да сан рет ескерткенбіз. Сіз құлақ аспадыңыз. Алдыңыздағы пікіршіні менсінбей отырғандықтан, осындай сөзді айттыңыз.
Шежіреші 2017-10-11 10:48:59
"Кəрия сөзінің тұбірі кəрі сөзін қазақ "кəрі ит" "кəрі төбет", "кəрі қой", "кəрі бөрі" сықылды хайуандарғада қолданабереді. Қазақ "шал ит", "шал төбет", "шал қой"," шал бөрі" деп шал сөзін хайуанға емес адамға ғана қолданат.Міне осылай дұмшелер!" деп өзіңізді жұрттың бәрінен артық санап, өзге пікірші шежірешілерді қор санап, қорлап отырсыз. Біріншіден Сіз айтып отырған Кәрия сөзінің түпкі атауы Қария. Қар және Ақ деген екі біріккен сөзден тұрады. Қар - АҚ деген сөздің баламасы6 я5ни синоним. Қарды "Ақша қар" дейтіінміз содан. Ал, "Ия" Азия деген алып құрылық атауының екінші буынын да тұр. Есіңізге сақтай жүріңіз! Қазия мен Қазақияның түбірі Азия болады. Ал, Кәріні бәріне (айуандарға, үй жануарларына) қосып айтып отырғаныңыз дұрыс. Бұған дауымыз жоқ. Ал, "шал" деген сөз адамдар арасындағы ең жаман сөздердің бәріне қосыла береді. Алжыған шал, қақпас шал, осырақ шал, тышқақ шал, қисық шал, қыңыр шал, пәтуәсіз шал, мылжық шал, "Міне солай дүмшелер" деп, менменсінген Сіз сияқты мақтаншақ шал т.т. болып кете береді. Бұл ұғымдардың ешқайсысын Ата, Ақсақал, Қария, Абыздарға қосып айта алмайсыз. Дәл қазіргі айтып отырған сөздеріңізбен Сізге олардың арасында орын жоқ екенін өзіңізде байқап отырған боларсыз. Біліміңіз, осындай қарапайым дүниелерге де жетпей жүріп, шежірешілерді кемсітіп несіне мәз болып мақтанып отырсыз? Алдында айтқанымдай "кетпеннің басын бассаң, сабы маңдайыңа, тиеді деген осы.. Пікіріңізге "дүмше" деген сөзі қоспай сыпайы болғаныңыз да мына сөздердің бірін де естімеген болар едіңіз. Атам қазақ "Басқа пәле тілден" деп бекер айтпаған.
Шежіреші 2017-10-11 10:22:24
"Шал ақын, Шалкиіз жырау даген атарда "шал" тұбірінен шығып, ол сөздің еш қандайда кемсіту еместігін білдіріп тұр" дейсіз. Шалкиіздің атыда, Шал ақындікі сияқты Ата-Анасының "азан шақырып" қойған аты емес. Лақап ат. Шалкиіздің шын аты ШӘЛКЕЗ. Шалкиіз Орақ, Мамай мырзаларға көп ерген, Темір бимен бірге жүрген. Бірақ олармен бірге тумаған. Сондықтан да қанша айбарлы батыр, айдынды жырау болса да, өмір тәлкегін көп көрген. Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының қорындағы Әкіш ақсақал тапсырған қолжазбада: «Шәлкез Мұсаның қызынан, Орақпен тетелес апасынан туған», — делінеді. Осы деректер негізінде бұл пікірді М.Мағауин өз зерттеулерінде келтіреді. Шалкиіз - Шал және киіз деген екі біріккен сөзден тұрады. Мен киізді жамандайын деп отырған жоқпын. Киіз (текемет) өте керемет бұйым, адамдарға мәңгі бақи қызмет етіп келеді, анау шалбар сияқты. Бірақ ол жерге, аяқ астына төселеді. Сосын кез-келген жерде, боққа былғанып жата береді. Ал, бұған Сіздің де, қазіргі шалмын деп мақтанып жүргендердің де білімі жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 10:03:50
"Ақ сақалды жас ұлкенге, жасы кіші адам "шал" деп айталмайды. Ақсақалға " шал" деп айту ұшын оның құрдасы, болмаса жасы одан ұлкендеу ақ сақал жəне оның Құдай қосқан қосағы мен құрдастарығана айталады. Кім өзінің əкесіне болмаса ақ сақалға "шал" деп айтамын деп "арқасында қамшы ойнаған" болса сауап бопты. Ақсақалдар оның көргенсіздігі ұшын оны жазалапты. Себебі жасы кіші адам шалдарға "ақ сақал", "ата", "көке" деп айтуы керек". Мына сөздеріңіз КЕРЕМЕТ, ӨТЕ ДҰРЫС АЙТЫП ОТЫРСЫЗ. СӨЗІМІЗ ЖОҚ. ҚОС ҚОЛДАРЫМЫЗДЫ КӨТЕРІП ҚОЛДАЙМЫЗ. Мына өсиетіңіз Сізге мың алғыс.
Шежіреші 2017-10-11 09:59:24
"Шал атануға сақалы мен шашан ақ шалған ақсақалдар ғана құқықылы" дейсіз. Тіптен де олай емес. Шал деген сөз қазақтың жасы келгендерді қалай қарттыққа жеткендерін білдіретін дәреже, атақ, абыройдың. Ата, Қария, Ақсақал, Абыз, Батагөй, т.т. деген сияқты ұғымдардың ең соңғысы. Шал деген сөз өмірінде артына жақсы сөз, жақсы іс қалдыра алмаған, тек қана "ас ішіп, аяқ босатып, өміірн мәнсіз өткізген адам" дегенді білдіреді. Біз мұның дәлелін "Шалшық" деген сөзден көреміз. Ата, Абыздардың білімі мұхиттай терең, ауқымды болса, Шалдың білімі шалшықтай (кішкене ғана лас, боқ су жиналған шұңқыр) деп тұр. Міне Сіздің біліміңіз осындай қаарапайым сөздерді саралауға жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:46:26
"Таудың басын қар шалар, ханың басын хан алар (Халық мақалы)" дейсіз. Дұрыс. Мұндай мақал бар. Бірақ бұл сөз бұл жерде де жақсы мағына да қолданылып тұрған жоқ. "Ханның басын хан алар" деп ел билеушілерінің бірінің-бірі басын шауып өлтіріп, әлемдегі ең ауыр қылмысқа (адам өлтіруге, адам болғанда да қарапайым көптің бірі емес, ел басшысы ханның) балама ретінде қолданылып отыр. Сіздің бұған да біліміңіз жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:38:52
"Шалбар - ер адамның кіндігінен тобығына дейін жерін жауып тұратын ер киімі". Дұрыс айтасыз. Ер адамның абыройын жауып тұрады. Бұған да Құдайға шүкір дейміз. Демек, шалдың одан арыға қауқары жетпейді. Дұрыс қой, Ата, Ақсақал, Қариялардың, Дана мен Абыздардың орны тек қана төрде ғой. Сіздің осылай саралауға біліміңіз жетпеген.
Шежіреші 2017-10-11 09:32:25
"Атағым жер жұзіне дұрілдеген, Бір кезде Бауыржан ем гүрілдеген, Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдыққой дірілдеген. (Бауыржан Момышұлы)" Сіз Бауыржан Атамыздың не айтып отырғанын мүлдем түсінбегенсіз. "Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдық қой дірілдеген" дегені шал деген сөзді өте керемет, жақсы деп тұрған жоқ. Бейшара болып, шарасыз күйге түстім деп тұр. Сонда Сіздің осындай қарапайым сөздердің мағынасын да түсінетіндей біліміңіздің болмағаны ма?
Шежіреші 2017-10-11 09:25:10
"АЙТЫЛҒАН СӨЗ, АТЫЛҒАН ОҚ". Оны кшқашан қайтарып ала алмайсыз. Қазақтың әлемге әйгілі қағаны Шыңғыс ханның мына өсиетін ешқашан жадтарыңыздан шығармауға кеңес береміз. "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен). Таяқтың екі ұшы болады, яғни "Аңдамай сөйлесең ауырмай өлесің" немесе "Кетпеннің басын бассаң сабы маңдайыңа тиеді". Осы мақалды естеріңізден шығармаңыздар. Бұл жерде Сіздер шежірешілерге арнап не айтсаңыздар (кетпеннің басын бассаңыздар) сол сөздеріңіз өздеріңізге қарсы қолданылады, яғни "сабы" маңдайларыңызға тиетін болады.
Шежіреші 2017-10-11 09:10:27
Қасиетті Құран Кәрім де арақ, яғни барлық алкогольді ішімдіктер арамға шығарылған. Халық оны "шайтан су" деп атаған. "Шал шайтанның аты" деп қазақтың "шал" деген сөзді жақтырмайтындары осыдан. Осы Сіздер АБАЙҒА келіп сол "шайтан суды" неге жарнамалай бересіздер? Қазақ та мынадай әдет бар. Халыққа зиянды ең жаман дүниелердің аттарын тікелей атамаған. Мысалы, "оба", "қылтамақ" сияқты аурулардың аттарын тікелей атамай, "жаман ауру" дейді. Адам аузына жаман затты көп алатын болса, сол ауызға алған дүние сол елге мықтап орнайды. Сіздердің істеп жүргендеріңіз ұлттық мүддеге сай емес. Қазақ та мынадай мақал бар: "Жаман сөз жамандық шақырады, жақсы сөз жақсылық шақырады" (мақал).
Есен 2017-10-11 08:53:05
Шынында да, бір қарасаң әлі мастығынан айықпаған деген де мағына беріп тұр. Дәлелі, оның өз атын айтуға да тілінің келмей тұрғаны.
Әнебай 2017-10-11 08:47:08
Анау "алқаш" алдын да араққа сылқия тойып, мас болып, есінен танып келелі кеңес өтіп жатқан "АБАЙҒА" байқамай кіріп кетіп, қуылып кеткен болатын, Енді міне сол Сабазың кішкене есін жинағасын мен "Алқаш емеспін" деп қайта келіп тұрған сияқты болып тұр.
Қонақ 2017-10-11 08:39:19
"Алқашпын", "алқаш емеспін" екеуінің бірі-бірінсіз күні жоқ қой. Алқаш болмаса, алқашемеспін де болмас еді.
Қонақ 2017-10-11 08:18:12
Біресе алқашпын, біресе алқаш емеспін дейсіздер. Осы да айдай әлемге жар салып, ауыз толтырып айтып, мақтанатын атақ, даңқ па? Екеуі де оңып тұрған жоқ. Алқаш емеспін дегіңізде мен алқашпын деген мағына беріп тұр. Себебі, алқаш болмасаңыз, мен алқаш емеспін деудің қаншалықты қажеті бар? Баяғы да аулымыз да өмір де аузы құрғамайтын бір маскүнем болды. Бір күні сол кісі таң атпай "тойып" алып, келе жатса алдынан жеңгесі кездесіп "Ой, Сабазым-ай " таң атпай "тойып" алғаның не, қашан сенің аузың құрғайды?" десе, әлгі қайнысы "Жеңеше! Сен не мені алқаш деп тұрсың ба? Мен "АЛҚАШ ЕМЕСПІН" деп әндетіп, аяғын әрең басып, қисалаңдап бара жататын. Сіздердің мына есімдеріңізді көріп өз көзімнің көргенін айтып жатқаным ғой. Айып етпессіздер.
Алкашемес 2017-10-11 00:22:12
Атағым жер жұзіне дұрілдеген, Бір кезде Бауыржан ем гүрілдеген, Тіс түсіп, тізе қақсап, буын босап, Бұл күнде "шал" болдыққой дірілдеген. (Бауыржан Момышұлы) Шалбар - ер адамның кіндігінен тобығына дейін жерін жауып тұратын ер киімі. Таудың басын қар шалар, ханың басын хан алар (Халық мақалы) Шал атануға сақалы мен шашан ақ шалған ақсақалдар ғана құқықылы. Ақ сақалды жас ұлкенге, жасы кіші адам "шал" деп айталмайды. Ақсақалға " шал" деп айту ұшын оның құрдасы, болмаса жасы одан ұлкендеу ақ сақал жəне оның Құдай қосқан қосағы мен құрдастарығана айталады. Кім өзінің əкесіне болмаса ақ сақалға "шал" деп айтамын деп "арқасында қамшы ойнаған" болса сауап бопты. Ақсақалдар оның көргенсіздігі ұшын оны жазалапты. Себебі жасы кіші адам шалдарға "ақ сақал", "ата", "көке" деп айтуы керек. Шал ақын, Шалкиіз жырау даген атарда "шал" тұбірінен шығып, ол сөздің еш қандайда кемсіту еместігін білдіріп тұр. Кəрия сөзінің тұбірі кəрі сөзін қазақ "кəрі ит" "кəрі төбет", "кəрі қой", "кəрі бөрі" сықылды хайуандарғада қолданабереді. Қазақ "шал ит", "шал төбет", "шал қой"," шал бөрі" деп шал сөзін хайуанға емес адамға ғана қолданат.Міне осылай дұмшелер! Жəнеде өздерің " дах,дай-массагет"тердің ұрпағымыз деп мақтанасыңдарғой. Тарихта дай-массагеттер патшайымы Тұмар ханымның ұлы Саргапис (Сыпыра)ның уақиғасы естеріңде болар. Парсылардың Патшасының тұзағына сол арақ-шарапқа бола " тұтқынғы" тұскені естеріңде болар. Парсы Патшасының əдейі қалдырған азғана əскерін қырып салып, парсылардан қалған күзе толы "шарапқа" бас салып ішіп, той тойлап сақтықты ұмытып, нағашысының ұйнде жатқандай ұйқтап жатқан жерінен қолға тұскен.Сол ата-бабаң тарихы сендерге сабақ болсын. Солай екен сендерде "шарап" ішпеңдер балақайлар. Ақылдарыңды арағын қоялмай жұрген жақын жуық, дос жаран, құрдастарыңа айтарсыңдар. Жəнеде Адайдың жөн білетін ақ сақалды, көпті көрген абыз шалдарынан шежірелеріңді сұрап ұйреніңдер. Пенсионер юристің ертегісін ауыздарыңа шыбын үймелеп, салдарың суға кеткенше тыңдай бермей. Есейетін уақыттарың əлде қашан жетті.
Шежіреші 2017-10-10 16:17:29
Көрдіңіз бе? Шежірешілердің ешқайсысы "Теңдікке көнсе де кемдікке көнбейді". Қазақтың шежіре-тарихынан сайысқа шыққыларыңыз келсе, қазақтардың бірін-бірі Адам (Атам менің деген мағына береді) дегенде алдыңдағы адамды өз туған Атаңдай сыйла, қазақтар бір-біріне Жәке, Мәке, Тәке (Жәнібек әке, Манан әке, Тәкежан әке деген мағына береді) деген де өз туған Әкеңдей сыйла, Абай Атамыз айтқандай "Адамзаттың бәрін сүй, Бауырым деп" деген қағидаларын жақсылап жаттап, жадтарыңызға сақтап келіңіздер. Базар жыраудан қалған ұлағатты сөз бар: "Арасы алыс болғанмен, Жамиғи қазақ бір туған" деген. Бәріміз Қазақ деген бір атаның баласымыз ғой. Осы дұрыс болады.
Есен 2017-10-10 16:04:24
"Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" дейсіз. Білімді адам мұндай сөздерді айтарда "сол пікірсайыс қандай мақалаға байланысты болды және не жөнінде екені (Аты, күні сағаты) қойылып айтылады. Міне Сіз бұл жерде де "тисе терекке, тимесе бұтаққа" дегендей тағы бір нокаутке кетіпсіз.
Есен 2017-10-10 15:57:09
Шежірешінің пікірін менде толық қостаймын. Сіз қазірдің өзінде қазақтың ең ұлы асқан мәдениетіндегі сыпайы сөйлейге міндеттейтін қағидасының "белін белшесінен басып" нокаут алып отырсыз. "Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе!" деп. Пікірлерімізді сайыстырып отырған адамдардың атына, руын (Атасын), тайпасын, елін кемсітетін, келемеждеу, боқтау, балағаттау т.т. сияқты анайы (жабайы) сөздерді ешқашан қолданып көрген емеспіз. Сіздерге де қолданбаймыз. Біз Сіздің барлық пікірлеріңізге құрметпен қарайтын боламыз. Біз бәрін білеміз деп ешқашан айтқан емеспіз. Бәрін тек бір Алла ғана біледі. Біз Сіздер сияқты білмеген дүниелерімізге арланбаймыз. Білмесек, білмедік деп айтамыз. Жауабын өздеріңізден сұрайтын боламыз. Тек қана өз есімдеріңізбен шығыңыз?
Шежіреші 2017-10-10 15:38:25
Сіз мына "&" деген есіміңізбен қазірдің өзінде-ақ пікірсайысты бастамай жатып тап-таза нокаут алып отырсыз. Айтқаныңыз рас болса, жалпы пікірталастың бәрінде әу бастан талап етіп қойып жүргеніміздей, мына жерге бұрынғыдай толық аты-жөніңізбен шығыңыз демей-ақ қояйық (олай шыға алмайтындарыңызды елдің бәрі біледі), ең болмаса бұрынғы алып жүрген жалған аттарыңыздың бірімен шығып көріңіз? Оқыған адам Сіздердің кім екендіктеріңізді көп бас қатырмай білетін болсын. Сөйтіңіз? Айтқандарыңызға жүз пайыз сенімді болсаңыз несіне жасқанасыз. Біз Сіздің арыңыз бен намысыңызға тиетін боқтық, балағат, қорлау, кемсіту, келемеж ету т.т. сияқты бірде-бір сөз қолданбауға уәде етеміз. Тек қана Сіздің тұжыырмдарыңызға өз уәждерімізді білдіреміз.
& 2017-10-10 15:13:21
"Шежіреші" ! Мақалаға ("Садақтың авторы кім") қараңыз, " ШЫҢҒЫС ХАН АТАМЫЗДЫҢ РУЫ..МҰҢАЛ - ЖАРЫ - ҚИЯН (ҚИЯТ) БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ " . Қиян-Қияттың Мұңал Жарыға қатысы жоқ ! Мұңал Жарыдан 1-ші әйелінен Мете, Кеще, Дәулеталы, Жетімек . 2-ші әйелінен Базар, Назар, Бектеміс, Тоқтамыс тарайды. Мұны өзіңіз мысалға алған Адай ақсақалдары мен азаматтары И.Мырзабекұлы, Ш. Әбілтай, А.Ершуов,С.Назарбеков, Ә.Қонарбаев, Ә.Спанов, С.Адай, М.Қосымбаев т.с. айтып бере алады. Мұңалдан - Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы (Қырықмылтық) төрт Мұңал тарайды. Шоғы батыр Мұңалұлы - Әбілхайыр хан замандасы, 17 ғ. үшінші ширегінде 1667 ж. туған, 1726 ж. қайтып, Түркістанда жерленген. Егер Шоғы мен Жаулы 17-18 ғ.да өмірде болса, одан тарайтын Жарының ұрпағы "Шыңғысхан атаң" қай ғасырдың адамы болмақ ?! Сіз Адай шежіресін білмейтін, не қазақтың ата-тек шежіресін бүлдіріп жүрген, сол қазақтың арасына алауыздық пен араздық отын қоздырып жүрген адамға ұқсайсың. Бұл-қылмыс. Қиян-қият болсаң өзің бола бер. Сөзім толық дәлелді болу үшін адай шежіресін қалғанын бре кетейін ; төрт Мұңалдың үлкені Әлиден - Алақұнан, Қошқар, Бәйімбеттен - Райымберді, Сабытай, Рысай, Жәдігер, Жаулыдан - Ескелді, Қосқұлақ, Жары, Шоғыдан - Есекей, Жолай аталары тарайды. Көріп отырғандай сенің "атаң" шыққан Жары Адайдың кіші еркесі емес және Адайдың кішісі Мұңал емес, Тобыш ! Ал атаң нағыз Шыңғыс хан болса, оның тұқымдары - Күйік ханның, Мөңке қағанның, Батудың, Құбылайдың "қызық" тарихтарын оқып жатырмыз. Осыған лайықты жауап бер, өткендегідей нокаут алып қашып кетпе !
Шежіреші 2017-10-10 09:39:57
Біз мына "алқашқа" осының алдындағы "Шыңғыс қаған есімінің мәні мен мағынасы" деген мақаланы талқылау кезін де "Шал" деген сөздің толық мағынасын барлық шежірешілер болып жабылып қарияларымызды шал деп атауға болмайтынын дәлелдеп бергенбіз. Сонда, мына "алқашқа да" ескерткенбіз. Өзіңізді өзіңіз кемсітіп, алқаш болғаныңыз үшін бекерге мақтанып, жүрсіз деп. .Енді сондай лақап (мақтау) атпен шығып Біздің сөзімізге мынадай "арам" асты уағыздап сөзімізге аралассаңыз Арақ пен Алқаштың қыры мен сырын түгел талдап береміз деп. Ол кісі жасаған өтінішімізге де, айтқан ескертулерімізге де құлақ аспады. Сол алқашқа қосылып алып Сіздерде Қасиетті Құран Кәрім арамға шығарған Арақты уағыздап Құдай алдында да, бүкіл қазақ халқының алдында да үлкен күнәлі іс жасап жүрсіздер. Тағы ескертеміз, енді осы жерге тағы бір "алқаш" шығатын болса, соның да артына арақ жайлы мына мақал, мәтел, қанатты өсиет сөздерді бұдан да он еселеп беріп отырамыз. сенбесеңіздер шығып көріңіздер. Себебі, бүткіл жер бетінде осы арақтан жапа шекпеген бірде-бір ел жоқ.
Шежіреші 2017-10-10 09:19:46
«АРАМ» ДЕГЕНІМІЗ НЕ? Қазақ ұғымындағы «Арам деген не?» деген сұраққа жауап іздер болсақ, Құранда төрт затты арамға санап, пайдалануға (яғни ішіп – жеуге) тыйым салған. Олар: біріншісі – қан, екіншісі – бауыздалмай, қаны шықпай «арам» өлген малдың еті, үшіншісі – доңыздың (шошқаның) еті, төртіншісі – спирт ішімдігі, яғни арақ. Осыларды құранда неге арамға санағаны жөнінде қысқаша түсінік беретін болсақ, алғашқы екеуінің мағынасы бір-біріне жақын, екеуі де қанға байланысты. Себебі, адам қанына басқа қанды араластырса, адамның қаны бұзылады, яғни әр-бір жеке адамның Ұлы Жаратушы - Алла жаратқан табиғи болмысы өзгереді және тоқтаған қан тез бұзылатын болғандықтан қан арқылы жазылмайтын әр түрлі жаман аурулар тез тарайды. Ата-бабаларымыздың, тіпті күні бүгінде де адамгершіліктен жұрдай, жауыз, бұзық адамдарды «қаны бұзылған» деуі сондықтан. Адамзаттың барлық жақсы да, жаман да қасиеттері ұрпақтан – ұрпаққа қан арқылы берілетіні баршамызға белгілі болса керек. Мысалы, «тектіден – текті туатындығы, немесе керісінше болатыны» бұл күнде ғылымда да мойындаған шындық. Ал шошқаға келсек, шошқаның өте лас, өз нәжісін өзі жейтін «мақұлық» екендігі өз алдына – шошқа да бүкіл тіршілік иесіне тән мейірім деген сезім болмағандықтан өз баласын өзі жейді. Ата - бабаларымыз ұрпақтарына мейірімсіз болады деп шошқа етін жеуге тыйым салған. Ал, арақ тікелей өзіңді, артынан ұрпағыңды аздырады. Екеуінің де мағынасы бір-біріне жақын. Америка, Ресей, Батыс елдеріндегі балаларының ата-аналарын сыйламай, бақпай, жалғыз тастап кететіндері немесе тек қана қара бастарының қамын, бір күнгі жан тыныштығын ойлап ата-аналарын қарттар үйіне тапсыратындарының негізгі бастауын осы жерден алады. «Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келеді», арты осылай жалғасып кете береді. Елдің болашағын, өзінің ұрпақтарының қамын ойлаған барша қазақ азаматтары, арам мен адалды ажыратып, арамнан аулақ болуымыз керек. Егер кімде - кім осыны жасамаса, осыны түсінуге санасы, яғни ақылы мен білімі жетпесе, өз ұрпағын, үрім – бұтағын, яғни қазақ ұлтын өз қолымен жерлеу рәсіміне барынша ат салысқан болып шығады. Бүгінгі таңдағы еліміздегі көптеген мал сою пункттеріндегі, «биссимилла» деп малды «адалдап» бауыздамай және сонымен қатар қанын толық ағызбай, маңдайынан балтамен, не суйменмен бір ұрып өлтіріп, етін сатуға шығару; «тәтті» болады деген жалған сылтаумен шұжыққа шошқаның майын қосу; «арақ ішпесең мені сыйламағаның» деп қасыңдағы адамды араққа зорлау; Құрамында спирт жоқ, болса да ол өте аз мөлшерде, оның адам ағзасына ешқандай зияны жоқ деген жалған сылтаумен, бүкіл қазаққа, тіпті мектеп жасындағы жасөспірімдерге де сыра ішуді уағыздау; осылардың бәрі қазақ ұлтын азғындатып, жер бетінен қазақты ұлт ретінде жою үшін жасалып келе жатқан «саяси диверсия» болып табылады. Тек қана өзің ішсең өзіңмен кетесің, ал басқа адамды араққа зорласаң үлкен кешірілмес күнәге батасың. Қазақ азаматтарының, әсіресе той басқарушы асабалардың осыны түсініп, басшылыққа алып, орындауға шамалары жетсе ғана, біз бұрынғы ата-бабаларымыздан қалған, бүткіл әлемге үлгі болған ұлы мәдениетімізбен қайта қауышып, саналы, дені, жаны сау ұрпақ тәрбиелеп, ежелден бері келе жатқан әлем тарихының қақ төріндегі өз орынымызды иемденуге толықтай мүмкіндігіміз бар. Бірақ бүгінгі қазақ үшін пирамиданың ұшар басына арды емес, ақшаны қойған «жаһандану» саясатымен бірге келген бұл төртеуінен де басқа «арамдар» бар. Олардың қатарына қазіргі қазақ қоғамын, әсіресе жастарды «жаулап» бара жатқан темекі тарту, есірткі заттарды пайдалану, күні-түні теледидар экранынан және интернет саиттарынан ашықтан-ашық уағыздалатын анайылық, зорлық-зомбылық, маскүнемдік т.б. жатады. Жалпы ұрпағының келешегін ойлайтын қазақтың әрбір азаматы осы жоғарыда көрсетілген «арамдарды» және сонымен қатар арамнан жиналған дүние - малды да өз отбасыларына жолатпауы тиіс. Тарих тағлымы: Арамнан жиналған байлықтың баяны болмайды. Сен жасаған қиянаттың кесірі ұрпағыңа тиеді. (28.10.2015 жылы «Ұлт Кз» газетінде (http://ult.kz/7575/aram-degenimiz-ne/) жарық көрген.
Шежіреші 2017-10-10 09:10:36
Сіздер: "алқаш", "р" және "т" үшеуңіз бірігіп (одақтасып) алып, артына "АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АС ЕМЕС" деп өсиет қалдырған қазақтың барлық Ата-бабаларын қорлап, бәрін алқаш етіп көрсетуге қызмет жасап жүрсіздер. Сіздер Арам мен Адалды ажырата алмай жүрсіздер. Мынау,XIX ғасырда өмір сүрген қазақтың суырып-салма ағиық ақыны Нұрым Шыршығұлұлының жырынан үзінді: Адал менен арамды Танытқан бізге Құран-ды, Құранды берген Құдай-ды. Тіл таңбалы Адай ек Әулие бекет ұранды! Қасиетті Құран Кәрімде арақ арамға шығарылған.
Шежіреші 2017-10-10 08:49:52
"АЙТЫЛҒАН СӨЗ, АТЫЛҒАН ОҚ". Оны кшқашан қайтарып ала алмайсыз. Қазақтың әлемге әйгілі қағаны Шыңғыс ханның мына өсиетін ешқашан жадтарыңыздан шығармауға кеңес береміз. "Сөзді айттың ба – ол жақсы ма, жаман ба, әзіл ме, шын ба, бәрібір – оны қайтарып ала алмайсың; сондықтан әр сөзіңді безбенге өлшегендей салмақтап айт" (Рашид-ад-дин «Уақиғалар жылнамасы» 1-томынан алынған Шыңғыс қаған өсиетінен). Ал, Сіздер еліне, ұрпағына осындай өсиет қалдырған Шыңғыс қағанды масқаралап отырсыздар.
Шежіреші 2017-10-10 08:44:20
Мұндағылар Сіздерге өздері барып тиіскен жоқ. Мынау т 2017-10-09 23:00:53 Сіздің сөзіңіз: "Ее бәсе, осынша өсиет айтуы тегін болмады ғой. Азғантай адай-монгол әлемді садақпен емес, арақпен жаулап алған болды. Осы Есен деген Есенғали емес пе екен, ол пәле төрелерден "қарызға" ішіп жүрмесін" деген. Сонда Сіз кімді даттап отырсыз. Сіз адайды даттаймын деп бүкіл қазаққа қара күйе жағып отырғаныңызды білмей отырсыз. Біле білсеңіз, Адай қазақтың көп баласының ең кішісі, яғни Атасының шаңырағын, барлық шежіре-тарихын ұстап қалған қарашаңырағы. Адайды кекеткеніңіз бүкіл қазақты кекеткеніңіз, Адайды мұқатқаныңыз бүкіл қазақты мұқатқаныңыз, Адайды қорлағаныңыз бүкіл қазақты қорлағаныңыз, Адайды жамандағаныңыз бүкіл қазақты жамандағаныңыз, Адайды боқтағаныңыз бүкіл қазақты боқтағаныңыз. Себебі, бүткіл жер бетінде өздерін Қазақтан бөліп қарайтын бірде-бір Адай Ата ұрпағы жоқ. Сіз шежірешілердің барлық мақала, пікірлерін мұқият оқып шығыңыз. Сіз олардан қазақтың бірде-бір руын, тайпасын жамандаған, кекеткен, мұқатқан, боқтаған, баалғаттаған, келемеждеген бірде-бір сөзін таппайсыз. Олар оны ешқашан жасамайды. Себебі, олар Сіздер сияқты емес, оның соңының неге апарып соғатынын жақсы біледі. Сіздердің мұндай сөздеріңіз қазақтың басын қосуға емес, қазақ руларының (Аталарының) бастарының бірікпеуіне қызмет етеді. Сіздің бұған ақылыңыз бен біліміңіз жетпеген. Егер мұны ақылыңыз жетіп істеп отырған болсаңыз, онда Сіздің (жеңілдетіп айтқанда) қазаққа дос болмағандарыңыз.
Шежіреші 2017-10-10 08:07:54
Мұндағылар Сіздерге өздері барып тиіскен жоқ. Мынау Р 2017-10-09 22:28:24 Сіздің сөзіңіз: ""Құбылай" фильмін көргенбіз, Шыңғыс хан тұқымы қытайдың арағын сыңғытып, тост көтеріп жатыр. Осы орекеңдерді алқаш қылған, Еуропа мен Шығысқа ең алғаш арақ-шарап жасауды үйреткен Адайлар емес пе екен" деген. Адайды келемеж қыламын деп, бүкіл қазақ ты ішкіш, маскүнем, алқаш етіп отырсыз. Біле білсеңіз, орысқа арақ-шарап Бірінші Петр тұсында келді. Ол кісі орыс флотын жасаймын деп, кеме жасауға өзі де қатысқан. Касындағы ең жақын боярларында осы іске жұмылдырып, қыс кезінде Европадан арақ әкелдіріп жылыну үшін ішкізіп жүрген. Азғана уақыт өткеннен кейін боярлар араққа салынып бәрі алқашқа айналып кеткен. Сол Петр көмекшілеріне арақ қойдыру үшін барлық жазаны қолданған. Алаңға шығарып алқаштарға дүре соққан. Салмағы 6 кг тұратын бетінде "за пьянства" дейтін жазуы бар алты бұрышты медал жасап, соны алқаштардың мойнына іліп қойып көше аралатқан, жұмыс жасатқан. Медал алған адамдар тік тұрып жүре алмаған. Тұрса болды ана бұрыштар кеудесіне батып, жандарын көздеріне көрсеткен. Сол медалдар Петербург мұражайында күні бүгінде де тұр. Барып көрсеңіз болады. Олардың араққа берілгені соншалық, көмекшілерін арақтан бұл жаза да тоқтата алмаған. Ең соңында барлық шараны тауысып болғаннан кейін Алқаштарға өлім жазасын белгілеген. Көрдіңіз бе? Европаға да, Орыстарға да арақ ішуді үйреткен Қазақтар емес.
Шежіреші 2017-10-10 07:40:22
(Көпжасар 2017-10-06 10:05:02). Мен осындағы пікірді толықтай қуаттаймын. "Сопылық ілім барлық ілімдердің ең биік шыңы. Мұнда адамның жан дүниесі зерттеліп, тәрбиеленеді. Қарап отырсақ, қазақтың ең ұлы ғұлама ғалымдарын, даналары мен данышпандарын, жүрек жұтқан батырларын осі ілім тәрбиелеген. Мысалы, сопылық ілімді аса жоғары деңгейде меңгергендердің қатарына Қожа Ахмет Жасауи, Әулие Бекет - Пір Ата, Мәшһүр Жүсіп (сопы болған), Мағжан Жұмабай (атасы қажыға барған), Абай мен Шәкәрім (Шәкәрім да, әкесі Құнанбай да қажыға барған), Бауыржан Момышұлының әкесі сопы-молда болған. Сопылық ілім міне осындай елін шын жүректерімен, барлық жан-тәндерімен сүйетін арлы ұлдарды тәрбиелеген. Қазаққа дос еместердің Сопылық іілмді де, Сопылық жолды ұстанушыларды да жек көріп, өтірік жала жауып, "түймедейді түйедей етіп" жала жауып жүретіндерінің сыры осы".
Шежіреден 2017-10-10 07:26:10
Кешегі большевиктік Кеңес үкіметі орнағанға дейін Қазақ даласында мыңдаған мешіт, мектеп, медреселер болды. Бәрінде Сопылық ілімнен дәріс берілді. Олар адамдарға білім үйретіп, жастарды арақ-шарап, наркотик заттарды, темекі т.т. сияқты нәпсілік заттарды пайдаланбай, нәпсілеріне тыйым сала білуге тәрбиеледі. Соған сәйкес қазақ баласы түрме-зындан салмады. Себебі, оларда қылмыс жасайтын адам болмады. Оның дәлелін Европаның талай ғалымдары мен саяхтшылары хатқа түсіріп кеткен. Сіздер жек көріп, жамандап отырған Шыңғыс қаған заманында солай болған. Біреу-біреудің ала жібін аттамаған. Солардың бірі былай деп жазған: "Кез-келген Адам басына табақ толы алтынды басына қойып Машырықтан (Күн шығыстан) Мағрыпқа (Күнбастысқа) дейін жүріп өткенде оларға ешкім тиіспейтін еді" деп. Осы жағдай анау қытайлықтар түсірген 30 сериялы "Шыңғыс хан" фильмінде де бар. Жолда бойында жатқан алтын ауыздырықта бірде-бір адам алмаған. Ал, қазір ше, жолда жатқанды емес, қолыңдағыны да тартып алады.
т 2017-10-10 02:32:12
Ей, мыналар "алқашпен" алысамын деп, өздерінің қара соқпағынан адасып қалған жоқ па екен, "көзі қарайған бұқа там сүзер" дегендей екеуімізге тап бергені несі. Осыдан құдайдың таңы атсын, күре жолына салып жіберерсің. Қой, ұйықтайық ! Я, Алла Тағала, тіл-көз, бәле-жала жапсырушылардан сақтай ғөр ! Дұшпандарымыздан мерейімізді ет, күнәміз болса өзің кеше гөр ! Аумин !
р 2017-10-10 02:00:44
Марко Поло Құбылай билеген Қытайда бал қосып, тағы бірдеңелермен демдеп, күріштен дайындалған ішімдік ішкенін айтады. Терістік Қытайды жаулағаннан бастап, билеуші әулеттер арасында шарапқұмар әдет, тіпті кенеусіз маскүнемдік орын ала бастағанын, саясаты терең, айлалы Қытай Ғұн заманының өзінде түркілердің өз ұлттық ішімдігі бола тұра, оларды жеңу үшін сахараға зәрлі ішімдіктердің айықпас уын таратуға мүдделі болды дейді. Міне , мәселе қайда !
т 2017-10-10 01:44:41
Араб халифатының елшісі Ибн Баттута да сол заманда Дешті Қыпшақта тарыдан "боза" деп аталатын ішімдік жасап ішкенін жазады. Бұл бір бозаның бабына келіп тұрған "шал жығар" деген күшті сорты екен, қалпақтай ұшыпты. Күйік ханның ордасында үлкен жиын, той, мерекелерде тайжүзген сабаларға ту тігіліп, Қымыз, арағы сарқылғанша сол арбалар да тұрады деп жазады ибн Баттута. "Жинақты тауарих".
Р 2017-10-10 01:34:24
Біз де әрине Қожырбайшылар өздері бастап, ауыздарын арамдаған соң Шыңғыс ханды бекер ауызға алып отырғанымыз жоқ. " Бату ханның ордасына келгенде жат жұрттың елшісі ретінде алдымызға шарап қойылды. Тамаша шарап екен" дейді саяхатшы Рубрук. Одан әрі Қарақорымдағы Мөңке қаған сарайында үлкен мерекеде шарап, қымызбен бірге "бал" дейтін әлде ішімдік, әлде сусын болғанын айтады. Кейініректе Русия патшалары мен алпауыттары заманында "мед" аталатын бал шарап болыпты. "Бізге сиыр сүтін берді. өте қышқыл, ащы екен - дейді Рубрук,- бұл сүтті халха-монгол "арик" деп атайды. Өркешті сиыр (қодас) сүтінен жасалған "архи" арағын монголдар Шыңғыс хан заманынан бері пайдаланып келеді. Біз арақ деген құрғырдың аты монголдың "аригі мен архиынан" шыққан жоқ па деп Қожырбайұлына "ақыл" қосайық деп өзіміз бәлеге қалып отырмыз. Тым артық ақылгөйсіп кеткен жоқпа осы.
Алкашемес 2017-10-10 00:54:59
Есен деген ақылгөй дана! Өздеріңді Ад қауымының ұрпағымыз деп мақтанып отырған сендер маған не бетпен ақыл айтып отырмың. Ад деген Алланың рахметінен қуылған, Алланың қаһарына ұшыраған қауымның атын өз аталарың Адайдың атына телеп отырған мына сендер. Алкаш болса Құдай оңдаса түзелер. Қарғыс алған Ад қауымы қасиетті Құранда аты лағынатталған. Ад қауымын Адайға телеу менен Ата-баба əруағын қорлап отырсыздар. Құдай ұрған оңалар, Əруақ ұрған оңалмас. Ол аз болғандай Маңғыстаудың 360 əулиесін, арабтардың 360 пұттары деумен тағыда əруаққа тіл тигіздіңіздер. Енді осымен тоқтамайтын болсаңдар, оңбасыңдар!
Есен 2017-10-10 00:31:33
Бұл жерде Сізден басқа ешкім өзін "алкашпын" деп отырған жоқ.
Есен 2017-10-10 00:29:48
Біз Сіздің сөзіңізден Алқаш пен Алқашеместің айырмасын көріп отырған жоқпыз. Себебі, Сізге "алкаш" деген лақап атты берген біз емес. Таңдап алған өзіңіз. Енді емеспін дейсіз. Алқаш болмасаңыз ондай есімнің қаншалықты қажеті бар.
Есен 2017-10-10 00:25:35
"Арақ ішетін адамдардың сөзінде пәтуә болмайды" (мақал).
Алкашемес 2017-10-10 00:12:29
Əй, білгіш! Ақылыңды əніу Адай, Ад қауымының ұрпағы дейтін Қожырбайұлына айт!
Сіздер ақырзаманды жақындатуға қызмет етіп жүрсіздер 2017-10-10 00:06:43
Адамды бiр ғана микроб өлтiруi мүмкiн. Сол сияқты ішiмдiктiң бір тамшысы жүректегi иманды жояды. Жаратушысының әмiрiне бой ұсынудан алыстатады. ХІХ ғасырда өмір сүрген Тайжан биден ақырзаман қашан болады? – деп сұрағанда: ақырзаман белгілерін айта келіп: Ашытқан судан асы болады, Адал-арамды білмейді. Азған адам осы болады, Адамда шолақ өмір болады. Құлшылық деген кәсіп болады, Ұрлық деген нәсіп болады. Етпен майды ас демейді, Шарапсыз ас жемейді. Ақырзаман осы болады! – деп жауап беріпті.
Баршаға 2017-10-10 00:02:00
«Бұрынғы замандарда үнемі ғибадат ететін салих кісі, адамдардан бөлек бір жерде ғибадат етіп жатқанында, оны көрген бір әйел оған көңілі ауып, қызметшісін жібереді. Қызметші әлгі кісіге келіп “куә болуыңыз үшін сізді шақырып жатыр” дейді. Салих кісі бірнеше есіктен өтіп әдемі әйелдің жанына барады. Әйел “Не мына баланы өлтір не менімен зина ет, немесе мына арақтан іш. Бұлардың бірін орындамасаң бар даусыммен айғайлап, масқараңды шығарамын” дейді. Әлгі кісі бұлардың бірін істеуге мәжбүр болған соң арақ ішуге келіседі. Арақ ішкен соң мас болып, әйелмен зина етеді. Кейін баланы да өлтіреді. Уаллаһи арақпенен иман бір арада бола алмайды. Бірі екіншісін ұзақтатады.» (Ибн Хиббан)
Арақ арам 2017-10-09 23:59:50
«Бір патша бір адамды ұстап “арақ, адам өлтіру, зина және доңыз етін жеуден бірін таңда, әйтпесе сені өлтіреміз” дейді. Адам арақты таңдайды. Ішкеннен кейін әлгілердің барлығын да орындайды.» (Табарани, Хаким)
Баршаға 2017-10-09 23:57:56
«Аллатағала арақ ішкен, ішкізген, алып сатқан, жасаған, сақтаған, тасыған, өзіне әкелінген және ақшасын жеген адамға лағынет етті.» (Ибн Мажә)
арақ ішетіндер мен арақты уағыздаушыларға 2017-10-09 23:55:07
Хадис шәрифтерде былай делінеді: «Арақтың харам екендігін білдіретін нақты үкім түсті» (Мүслим) «Ихтимар (құрамында спирт пайда болған) еткен барлық ішімдіктер харам.» (Әбу Дауд) «Көбі мас қылатын ішімдіктің азын ішу де харам.» (Әбу Дауд) «Арақтың дәрілік қасиеті жоқ. Ауруға шалдықтырады.» (Мүслим) «Арақ бүкіл жамандықтардың басы.» (Табарани) «Арақ жамандық тудырады.» (Бәйһақи, Рузәйн) «Арақ барлық жамандықтың кілті.» (Ибн Мажә) «Аллаһқа және ахыретке сенген адам арақ ішпесін, арақ ішіліп отырған дастарханға да отырмасын!» (Табарани) «Арақтан сақтаныңдар! Ағаштың бұтақ жайғаны секілді арақ та жамандық жаяды.» (Ибн Мажә) «Арақ күнәлардың ең үлкені, барлық жамандықтың, барлық күнәнің анасы.» (Табарани) «Арақ ішкен адамның ұят пердесі жыртылады, шайтан оған жолдас болады, барлық жамандыққа ынталандырады және барлық жақсылыққа тосқауыл болады.» (Табарани) «Араққұмар адамның (алқаштың) қабірінен тұрғанда екі көзі арасында “Бұл Аллаһтың рахметінен махрұм адам” деген жазу көрінеді.» (Дәйләми) «Рахмет періштелері мас адамнан ұзақ тұрады.» (Бәззар) «Арақ ішкен адамның қияметте жүзі қара, тілі салпиған болады, жаман иісінен бәрі қашады.» (Зәуажир)
Арақ ішетіндерге 2017-10-09 23:52:19
«Ей иман келтіргендер, арақ, құмар, пұттар, палшылық оқтары – шайтанның нәжіс істері, тозақтан құтылу үшін бұлардан ұзақ тұрыңдар. Шайтан арақ және құмармен араларыңа дұшпандық және өшпенділік салғысы келеді, сендерге Аллаһты еске алуға және намазға кедергі болғысы келеді. Бұдан былай бәрің бас тартыңдар!» делінген. (Маида 90, 91)»
Әбді 2017-10-09 23:43:30
Ұрпағың туса қағынып іштен, Салтыңды қайтем салынып ішкен. Өмірді қиып кеткені қанша, Өкпе мен бауыр қабынып іскен. Ас суың ба еді атаңнан қалған , Ішпеген адам қатардан қалған. Салбырап көктен түспеген шығар, Сары ауыз неме сақалдан алған. Сарқылып қалған......
Алкашемес 2017-10-09 23:41:13
Бап сөзі не мағана береді ?
Әбді 2017-10-09 23:38:05
Ішке түскен ақ арақ, Бекер қарап жатпайды. Тал бойыңды аралап, Абыройыңды таптайды.
Әбді 2017-10-09 23:36:19
Өмір бір-ақ берілер, Таңда жолдың тәуірін. Арақ деген періден. Алшақтау жүр, бауырым!
Менен де болсын бір мақал 2017-10-09 23:34:41
"Арақ болса серігің, ерте шығар өлігің".
Менен де болсын бір мақал 2017-10-09 23:31:45
"Арақ ішкен азар, карта ойнаған тозар" (мақал).
Р мен Т жәнге алқашқа! 2017-10-09 23:27:47
Алқаштар жұрттың бәрін ішеді, наркомандар жұрттың бәрін шегеді деп ойлайды. Сопылық ілімде "Адамның өзі қандай болса, сөзіде сонлай болады" делінеді. Қазақ та, АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АС ЕМЕС" деген мақал бар. Біздің Аталарымыз арақ ішпеген. Ішкен болса мынадай мақалды білге қалдырмаған болар еді. Ең өкініштісі, Сіздердің бұған ақылдарыңыз жетпей отырғаны. Ал, орыс пен қытайға келсек, оларда арақ ішілмейтін бірде-бір мас емес, дені сау фильм түсірілмейді десе де болады, әсіресе орыстар да. Өздері ішетін болғасын, жұрттың бәрін солай деп ойлайды. Біздің соңғы фильмдер де солай болып барады. Мас емес, дені сау фильм көру күннен күнге проблемаға айналып бара жатыр. Сіздердің мына сөздеріңіз сол азғындықты уағыздаушылардың бел ортасында жүргендіктеріңізді білдіріп тұр десек, артық айтқанымыз болмаса керек.
т 2017-10-09 23:00:53
Ее бәсе, осынша өсиет айтуы тегін болмады ғой. Азғантай адай-монгол әлемді садақпен емес, арақпен жаулап алған болды. Осы Есен деген Есенғали емес пе екен, ол пәле төрелерден "қарызға" ішіп жүрмесін.
Ерлан 2017-10-09 22:59:45
Сұрағыңызды басқадай дұрыс есіммен сұрап көрсеңіз болады ғой.
Алкаш 2017-10-09 22:55:43
Бап сөзі не мағана берет? Сүраққа жауап беріңдер.
Алқашқа 2017-10-09 22:44:17
Сонда осыдан он үш жыл бұрынға дейін "алқаш" атанып сол қорлық есімнен əліге дейін құтыла алмай жүргеніңіз қалай?
"Р"-ға! 2017-10-09 22:40:29
Мына өсиеттердің бас жағындағы Шыңғысханның арақ жайлы айтқандарын тағы бір оқып шықсаңыз көп нəрсені түсінесіз.
Р 2017-10-09 22:28:24
"Құбылай" фильмін көргенбіз, Шыңғыс хан тұқымы қытайдың арағын сыңғытып, тост көтеріп жатыр. Осы орекеңдерді алқаш қылған, Еуропа мен Шығысқа ең алғаш арақ-шарап жасауды үйреткен Адайлар емес пе екен
Алқашқа 2017-10-09 22:17:17
Жұртқа несіне ренжисіз. Алқашпын деп отырған өзіңіз емес пе?
Алкаш 2017-10-09 22:14:29
Бап сөзі не мағана берет ? Сүраққа жауап беріңдер!
Алкаш 2017-10-09 22:12:49
Ақылдарыңды маңғыстаудың алкаштарына айтыңдар. Мен 13 жылдан бері арақта шарапта ішкен емеспін !
Алқашқа 2017-10-09 21:51:12
"Арақ ішкен тойда мас, Ақылы жоқ — күнде мас" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:49:30
"Арақ түбі — дерт, Ұшқын түбі — өрт" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:48:00
"Арақпен достастым дегенше, адамгершілікпен қоштастым де" (мақал).
Алқашқа 2017-10-09 21:45:37
.Есен 2017-10-09 08:19:16 Алқашқа! Адам сұрақ қойғанда мынадай мақсаттармен қояды: Біріншісі, өзі білмегесін білу үшін. Бұл шәкірттердің ұстазына. қойған сұрағы, біліп, үйрену үшін. Екіншісі, Ұстаздың шәкірттеріне қойған сұрағы, шәкірттерінің білім деңгейлерін тексеру үшін. Бұл жағдайда Ұстаз өзі жауабын білмейтін сұрақты шәкірттеріне қоймайды. Үшіншісі, "Ермектің ізімен" қойылады. Соңғы үшіншіні бұған қосып отырған себебіміз, Сіздің мына "Алқаш" деген есіміңіз осыны меңзейді. Сіздің сұрағыңыз осылардың қайсысына жатады? Өзіңізді ұстаз болуға ылайықпын деп есептейтін болсаңыз, қойған сұрағыңыздың жауабын өзіңіз беріп көріңіз. Біз содан кейін пікірімізді білдірейік. Білмесеңіз, білмеймін деңіз. Жауабын содан берейік.
Алкаш 2017-10-09 21:39:20
Бап сөзі не мағана береді? Сүраққа жауап беріңдер.
Алқашқа 2017-10-09 21:38:36
"АРАҚ АТАҢНАН ҚАЛҒАН АМ ЕМЕС" (Халық мақалы).
Алқашқа 2017-10-09 21:37:28
Бір мүшесі ішкілікке, не нашақорлыққа салынған отбасының да, сол ішімдік пен нашақорлыққа жол беріп, онымен күреспейтін ұлттың да, мемлекеттің де өмір жасы ұзаққа бармайды.
Алқашқа 2017-10-09 21:36:03
«Зақан» жазсаң, «зарап» ішпе! «Құлқы тұғыр» ұстасаң, Құлыңа шарап ішкізбе!" (Шыңғысхан өсиетінен. Ілесбек Байжановтың жазбасынан).
Алқашқа 2017-10-09 21:31:44
1962 жылы Моңғолиядағы Кендітау аймағындағы Гурван көлі жағасында үлкен мәрмәрдан ескерткіш орнатылған, онда Шыңғысханның төмендегі өсиет